جلد 28، شماره 3 - ( 9-1404 )                   جلد 28 شماره 3 صفحات 87-60 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Alizadeh N, Gerivani H, Bazrafshan A, Sajadi H S. Barriers to accessing services for people with disabilities in Iran: insights from a scoping review and stakeholder dialogue. jha 2025; 28 (3) :60-87
URL: http://jha.iums.ac.ir/article-1-4687-fa.html
علیزاده ندا، گریوانی حسین، بذرفشان اعظم، سجادی حانیه سادات. موانع دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات در ایران: مرور دامنه ای و گفتمان ذی‌نقشان. فصلنامه مدیریت سلامت. 1404; 28 (3) :60-87

URL: http://jha.iums.ac.ir/article-1-4687-fa.html


1- مرکز تحقیق و توسعه سیاست‌های دانشگاه، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران .
2- گروه علوم مدیریت، سیاست‌گذاری و اقتصاد سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم‌پزشکی تهران، تهران، ایران.
3- مرکز تحقیقات مراقبت اچآیوی و عفونت‌های آمیزشی، مرکز همکار سازمان جهانی بهداشت، پژوهشکده آینده‌پژوهی در سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران.
4- مرکز تحقیقات بهره‌برداری از دانش سلامت، مرکز تحقیق و توسعه سیاست‌های دانشگاه، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران، ، hsajjadi@tums.ac.ir
متن کامل [PDF 13814 kb]   (350 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (633 مشاهده)
متن کامل:   (201 مشاهده)
  
مقدمه
با افزایش شمار افراد دارای معلولیت و نیازهای روزافزون این گروه، اولویت‌بخشی به دسترسی آنان به خدمات بیش از پیش مورد توجه سیاست‌گذاران و ارائه‌دهندگان خدمات قرار گرفته است. مطابق برآورد سازمان جهانی سلامت(World Health Organization)  حدود ۱6 درصد جمعیت جهان با نوعی از معلولیت شدید زندگی می‌کنند [1] که این تعداد با توجه به عواملی مانند پیر شدن جمعیت، افزایش بیماری‌های غیرواگیردار، بحران‌ها،‌ جنگ‌ها و نیز بیماری‌های ناشی از حوادث ترافیکی روند رو به رشدی دارد[2]. آمارها نشان میدهد 80 درصد از افراد دارای معلولیت جهان در کشورهای با درآمد پایین و متوسط زندگی می‌کنند[1]؛ کشورهایی که معمولا در آن‌ها منابع کافی و لازم برای ارائه خدمات به افراد دارای معلولیت وجود ندارد [3-5].
معلولیت نوعی ناتوانی و دربردارنده همه اختلالات جسمی و ذهنی، محدودیتهای عملکردی و توان محدود برای مشارکت در فعالیتهای فردی و اجتماعی میباشد [5، 6]. افراد دارای معلولیت جزو گروه‌های آسیب‌پذیر جامعه قرار میگیرند. شواهد نشان می‌دهد این گروه نسبت به افراد عادی به میزان کمتری از امکانات سلامتی، اقتصادی، آموزشی، شغلی و اجتماعی بهره­مند می‌شوند[6]. این در حالی است که افراد دارای معلولیت همانند شهروندان عادی جامعه دارای حقوق شهروندی می­باشند و با توجه به دارا بودن پاره­ای محدودیت­های خاص نسبت به دیگران، توجه بیشتر به آن‌ها در راستای بهره‌مندی از حقوق خود ضروری است.
قوانین و تدبیرهای گوناگونی با پشتوانه اجرایی قوی در بسیاری از کشورها به‌منظور احیای حقوق افراد دارای معلولیت اتخاذ شده است. مناسبسازی حمل‌و‌نقل عمومی از طریق تجهیز مکانهای شهری به اتوبوسهای بدون پله و ایستگاه‌های مجهز به سطح شیب‌دار در بیشتر کشورهای اروپایی و برخی از کشورهای آمریکایی و آسیایی [2،4]، تغییر نگرش جامعه از طریق آموزش، تصویب و پیادهسازی قوانین و الگوهای حمایتی گوناگون در زمینه پزشکی و اجتماعی در چین [7]، فعالیت سازمانهای حمایتی، پرداخت یارانه و ارائه خدمات سلامت و اجتماعی اختصاصی به افراد دارای معلولیت در سوئد[8]، مناسبسازی حمل‌و‌نقل عمومی، الزام به‌کارگیری افراد دارای معلولیت در شش درصد از نیروی کار دولت و شرکت‌ها، راهاندازی کارگاه‌های خانگی برای افراد دارای معلولیت و توجه ویژه به حقوق این افراد در فرانسه [9] نمونه‌هایی از این اقدام‌ها هستند. شواهد نشان می‌دهد با وجود تدابیر پیشگفت و تلاش‌های انجام شده همچنان موانعی مانند عدم برخورداری از حمایت‌های دولت، قوانین ناکافی، نگرش‌های اجتماعی منفی، کمبود منابع مالی و کمبود داده‌ها برای دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات موردنیاز وجود دارد [10-13].
براساس برآوردهای موجود، بیش از 11میلیون نفر فرد دارای معلولیت در ایران زندگی ‌می‌کنند. در دهه‌های گذشته فعالیت‌های مثبتی از سوی قانون‌گذاران و دولت‌مردان در راستای احیای حقوق این افراد انجام‌ شده است. تصویب قانون‌های جامع حمایت از حقوق معلولان در سال 1383، کنوانسیون حقوق افراد معلول در سال 1387 و به دنبال آن قانون حمایت از حقوق معلولان در سال 1396 نمونه‌هایی از این تلاش‌ها در سطح سیاست‌گذاری است. همچنین، اجرای اقداماتی مانند آموزش عالی رایگان، اعطاء کارت ناتوانی برای دریافت خدمات شهری با هزینه پایین‌تر و استفاده از سهمیه سه درصد استخدام در دستگاه‌های دولتی، تدابیری است که برای حمایت از حقوق این افراد در سطح اجرایی انجام شده است. ارائه کمی و کیفی خدمات به افراد نیازمند در اسناد بالادستی ایران همواره تأکید شده است ولی در عمل شواهد نشان می‌دهد به نیازهای افراد دارای معلولیت به‌خوبی پاسخ داده نشده است [12]. نبود تسهیلات کافی برای اشتغال افراد دارای معلولیت [11]، فقدان سازوکارهای سازمانی و قانونی[10]، پوشش‌های بیمه‌ای ناکافی و عدم پرداخت مناسب حق بیمه [11-13]، هزینه‌های بالای خدمات سلامت و سهم بالای پرداخت از جیب خانوارها برای دریافت خدمات سلامت [7، 13-16]،‌ دسترسی فیزیکی نامناسب به انواع خدمات در برخی استان‌ها [8، 17]، نبود دسترسی مناسب به سامانه حمل‌ونقل عمومی [18]، همچنین دسترسی پایین به خدمات الکترونیکی و کتابخانهای دانشگاهها [8] موانعی در دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات موردنیازشان می‌باشد.
با توجه به اهمیت رعایت حقوق افراد دارای معلولیت و ضرورت تضمین بهره‌مندی برابر آنان از تمام حقوق بشر و آزادی‌های اساسی، همراه با مشارکت و شمولیت کامل و مؤثر در تمام جنبه‌های جامعه [18]،‌ برنامه‌ریزی دقیق و فراگیر برای تحقق این اهداف امری ضروری است. این برنامه‌ریزی مستلزم شناسایی چالش‌های مهم در هر بافتار و ارائه راه‌کارهایی مناسب برای رفع آن‌ها می‌باشد. از آنجا که مطالعه‌های اولیه برای تحلیل وضعیت دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات موردنیاز در ایران انجام شده است، این مطالعه با هدف ترکیب شواهد موجود و دسته‌بندی موانع دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات و راه‌کارهای پیشنهادی در ایران انجام شد. انتظار می‌رود یافته‌های این مطالعه بتواند تصویر روشن‌تر و مستدل‌تری از چالش‌های موجود ارائه نماید و سیاست‌گذاران را برای یافتن راه‌حل‌های موثر و کاربردی یاری رساند.

روش ها
در این مطالعه، شواهد با انجام مرور دامنه‌ای و برگزاری جلسه گفتمان ذی‌نقشانStakeholder Dialogue))ترکیب شد. جزییات بیشتر در ادامه آورده شده است.

مرحله اول) مرور دامنه‌ای
با توجه به دسترس بودن مطالعه‌های اولیه در مورد موانع دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات موردنیاز، مطالعه حاضر به روش مروری دامنه‌ای در سال 1403 انجام شد. در این مرور دامنه‌ای، با استفاده از چارچوب آرکسی و اومالی(Arksey & O’Malley) ، مطالعات موجود در زمینه موانع دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات موردنیاز در ایران شناسایی و بررسی شد. شش مرحله این رویکرد عبارت از: تعیین سوالات تحقیق، شناسایی مطالعات مرتبط، انتخاب مطالعات مرتبط، ثبت و طبقه‌بندی نتایج کلیدی، تلفیق، خلاصه‌سازی و گزارش یافته‌ها است[19].
پرسش‌های مرور:‌ هدف مرور، دستیابی به مطالعه‌هایی بود که موانع دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات و راه‌کارهای پیشنهادی برای رفع موانع را در ایران بررسی کرده بودند.
راهبرد جستجو: جستجو پنج پایگاه خارجی (شامل PubMed، Scopus، Web of Sciences، Embase، Psyinfo ) و دو پایگاه داخلی (شامل SID و Magiran) انجام گرفت. کلیدواژه‌های فارسی و انگلیسی برای جستجوی مطالعات عبارت بودند از: استفاده از امکانات و خدمات، افراد دارای معلولیت، توانبخشی، رفاه اجتماعی، ایران و معادل انگلیسی آن‌ها شامل facilities and Services Utilization، Persons With Disabilities، Rehabilitation، Social Welfare، Iran
راهبرد جستجو با استفاده از کلیدواژه‌ها و با توجه به هر پایگاه اطلاعاتی اصلاح شد. برای پیدا کردن متون خاکستری جستجو در گوگل انجام شد. علاوه‌بر‌این، از طریق بازبینی فهرست منابع مقالات مرتبط و بررسی وبگاه‌های سازمانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی،‌ سازمان بهزیستی کشور، وزارت آموزش و پرورش، شهرداری، جمعیت هلال احمر ایران مستندانی شناسایی شد. جستجو توسط یک نفر انجام شد. برای سهولت در مدیریت منابع از نرمافزار اندنت ویرایش 2022 استفاده شد (پیوست).
معیارهای ورود و خروج: معیار ورود مطالعات عبارت بود از 1) مطالعات اصیل و مروری چاپ شده 2) به زبان‌های انگلیسی و فارسی که 3) موانع دسترسی افراد دارای معلولیت به یکی از انواع خدمات و حقوق خود در ایران را بررسی کرده بودند و 4) اصل مقاله در دسترس بود. معیارهای خروج از مطالعه شامل مطالعات منتشرشده به‌صورت خلاصه مقاله در همایش، دیدگاه، نامه به سردبیر یا سرمقاله و عدم دسترسی به متن کامل مقاله بود.
گزینش و استخراج داده‌ها: گزینش مطالعه‌ها در دو مرحله (عنوان/چکیده و اصل مطالعه) با توجه به معیارهای ورود و خروج توسط یک نفر انجام گرفت (نمودار 1). در صورت بروز ابهام یا ناتوانی در شناسایی و انتخاب مطالعات، پژوهشگر دوم برای بررسی و تصمیم‌گیری مشارکت کرد. بعد از پایان یافتن مرحله گزینش، داده‌ها توسط یک نفر با استفاده از فرم طراحی شده در برنامه اکسل استخراج شد. در فرم استخراج داده‌ها، داده‌های مربوط به مشخصات مطالعه (شامل عنوان، زبان، نویسنده اول، سال انتشار، هدف مطالعه، محیط، گروه معلولیت، گروه سنی، روش مطالعه، ابزار جمعآوری داده، مشارکت‌کنندگان، نوع خدمات، ارائه‌دهنده خدمات) و یافته‌های اصلی (شامل عوامل تسهیل‌کننده، موانع و راه‌کارها) جمع‌آوری شد. در این مرور، ارزیابی کیفیت مطالعه‌ها انجام نشد.
روش ترکیب: ترکیب داده‌ها به‌صورت داستان‌وار توسط دو نفر انجام شد.

مرحله دوم) جلسه گفتمان ذی‌نقشان
 برای تکمیل و غنابخشی یافته‌های حاصل از مرور، یک جلسه گفتمان ذی‌نقشان برگزار شد. این جلسه با هدف شناسایی دیدگاه‌ها، تجربیات عملی و چالش‌های اجرایی مرتبط با موضوع مطالعه طراحی و به‌عنوان روش مکمل کیفی برای اعتباربخشی و بومی‌سازی نتایج به‌کار گرفته شد [20]. شرکت‌کنندگان بر اساس رویکرد نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند تا حداکثر تنوع در تجربه، تخصص و دیدگاه‌ها حاصل شود. ذی‌نقشان از میان سیاست‌گذاران، مدیران اجرایی، ارائه‌دهندگان خدمات، پژوهشگران و انجمن‌های فعال در حوزه معلولیت و خدمات توانبخشی انتخاب شدند. معیار ورود افراد داشتن نقش تصمیم‌گیری یا ارائه خدمات مستقیم به افراد دارای معلولیت، یا برخورداری از تجربه در ارائه خدمات سلامت، توانبخشی، آموزش یا حمایت اجتماعی به افراد دارای معلولیت بود.
پیش از برگزاری جلسه، دعوت‌نامه رسمی برای افراد منتخب ارسال شد. جلسه با حضور 14 نفر به‌صورت حضوری و مجازی و به مدت حدود دو ساعت در فرهنگستان علوم پزشکی کشور برگزار شد. در ابتدای جلسه، نتایج کلیدی مرور توسط تیم پژوهش ارائه شد. سپس با استفاده از راهنمای نیمه‌ساختاریافته بحث گروهی هدایت شد تا دیدگاه‌های مختلف درباره قابلیت اجرا، پذیرش اجتماعی، اولویت‌ها و موانع احتمالی شناسایی شود. یک تسهیل‌گر بی‌طرف جلسه را مدیریت کرد. همه مباحث جلسه، با کسب رضایت آگاهانه از شرکت‌کنندگان، به‌صورت صوتی ضبط و سپس به‌صورت کامل رونوشت شد. علاوه‌بر‌این، یادداشت‌های پژوهشگران در حین جلسه به‌عنوان داده‌های تکمیلی مورد استفاده قرار گرفت. داده‌های به‌دست‌آمده از جلسه، با رویکرد تحلیل محتوای قیاسی-استقرایی تحلیل شدند. در ابتدا، چارچوب تحلیلی اولیه بر اساس یافته‌های مرور طراحی شد (رویکرد قیاسی). سپس کدگذاری باز برای شناسایی مفاهیم و مضامین جدید (رویکرد استقرایی) انجام گرفت. برای افزایش دقت و اعتبار تحلیل، دو پژوهشگر به‌صورت مستقل کدگذاری را انجام دادند و در موارد اختلاف، توافق از طریق بحث حاصل شد. برای ارتقای اعتبار و انتقال‌پذیری، یافته‌های اولیه تحلیل، در قالب خلاصه‌ای برای شرکت‌کنندگان ارسال شد تا نظر و بازخورد ایشان دریافت شود (پیوست).

یافته ها
انتخاب منابع: جستجوی منابع منجر به شناسایی 7985 مطالعه از جستجو در پایگاه‌ها، پنج مطالعه از بررسی فهرست منابع و 16 مستند از جستجو در وب‌گاه‌های سازمانی شد که پس از حذف 2605 مورد تکراری، تعداد 5401 مطالعه وارد مرحله اول گزینش و غربالگری شدند. در مرحله غربالگری براساس عنوان/چکیده 5016 مطالعه حذف شد و اصل مطالعه‌های باقیمانده (385) بازیابی شد. 15 مطالعه به دلیل عدم دسترسی به اصل مقاله حذف شدند و 370 مطالعه جهت غربالگری اصل مقاله انتخاب شدند. در پایان این مرحله پس از حذف 288 مقالات نامرتبط بر اساس متن، 82 مطالعه نهایی جهت استخراج داده وارد مرور شد (نمودار 1).
ویژگی‌های مطالعه‌های وارده به مرور: از مجموع 82 مطالعه وارده به مرور، 71 مقاله به زبان انگلیسی و مابقی به زبان فارسی منتشر شده بود. حدود 53 درصد مطالعات (44 مطالعه) بعد از سال 2021 منتشر ‌شده‌ بود. 81 درصد مطالعات با هدف شناسایی موانع و ارائه راه‌کارها (67 مطالعه) و 41 درصد آن در شهر تهران (34 مطالعه) انجام ‌شده بود. سطح مطالعه در 23 مطالعه ملی و 25 مطالعه استانی بود. حدود 50 درصد مطالعات (49 مطالعه) از رویکرد کیفی، 34 درصد (28 مطالعه) از رویکرد کمی و شش درصد از آن‌ها (پنج مطالعه) از رویکرد ترکیبی برای رسیدن به اهداف مطالعه استفاده کرده بودند (جدول 1). از نظر نوع خدمات دریافت شده توسط افراد دارای معلولیت، 78 درصد از پژوهش‌ها (64 مطالعه) وضعیت دسترسی به خدمات سلامت را مطالعه کرده بودند (نمودار 2).

جدول 1. ویژگی‌های مطالعه‌های وارد شده به مرور


موانع و راه‌کارهای دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات: یافته‌های مرور و جلسه ذی‌نقشان منجر به شناسایی 21 مانع در دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات و 19 راه‌کار پیشنهادی شد که در هفت طبقه شامل موانع فردی، اجتماعی‌فرهنگی، اطلاعاتی‌ارتباطی، اقتصادی، مدیریتی‌سازمانی، فیزیکی محیطی و سیاستی‌قانونی طبقه‌بندی شدند (جدول 2).

بحث
مطالعه حاضر با هدف شناسایی موانع دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات در ایران و ارائه راه‌کارهای بهبود، از طریق مرور منابع و گفت‌وگوی ذی‌نقشان انجام شد. یافته‌ها نشان داد که افراد دارای معلولیت با موانع متعددی در هفت بُعد اصلی مواجه‌اند: فردی، اجتماعی‌‌فرهنگی، اطلاعاتی‌‌‌ارتباطی، اقتصادی، فیزیکی‌‌‌محیطی، مدیریتی‌‌‌سازمانی و سیاستی‌‌‌قانونی. در بسیاری از مطالعات نیز برای هر یک از این موانع راه‌کارهایی پیشنهاد شده است.
یافته‌های مرور و تاکید ذی‌نقشان بر این بود که موانع مدیریتی‌سازمانی پرتکرارترین چالش هستند. این چالش‌ها به نبود پاسخگویی مناسب، کمبود نیروی متخصص، ناکافی بودن مراکز ارائه خدمات، و سازمان‌دهی نامناسب چیدمان ارائه خدمات اشاره دارد. این ضعف‌ها، کارآمدی نظام خدمات‌رسانی را کاهش می‌دهد و دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات را با مشکل مواجه می‌سازد [19، 131]. رفع این چالش‌ها از طریق بهبود ساختارهای مدیریتی، افزایش کارایی سازمان‌ها و ارتقای آگاهی مدیران و سیاست‌گذاران نسبت به اهمیت دسترس‌پذیری، می‌تواند نقش مؤثری در تحقق عدالت اجتماعی و تسهیل مشارکت فعال افراد دارای معلولیت در جامعه ایفا  کند [44، 132].
 دسته دیگری از موانع که در مطالعه‌ها بیشتراز سایر عوامل گزارش شده‌اند، شامل چالش‌های اقتصادی است؛ این چالش‌ها از مهمترین موانع دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات اساسی و ارتقای کیفیت زندگی آنان به‌شمار می‌آیند. کمبود منابع مالی، هزینه‌های بالای درمان و توان‌بخشی، و نبود حمایت‌های مالی مؤثر، فشار اقتصادی زیادی به این افراد و خانواده‌هایشان وارد می‌کند [120]. همچنین، نبود فرصت‌های شغلی مناسب و تبعیض در بازار کار، مانع از استقلال مالی افراد دارای معلولیت می‌شود [27، 29، 133]. با توجه به شواهد موجود که ارتباط قوی بین فقر و ناتوانی را نشان داده است [31 اتخاذ راه‌کارهایی مانند تقویت نظام‌های حمایتی و بیمه‌ای، فراهم‌سازی فرصت‌های شغلی و تأمین مالی پایدار برای کاهش موانع اقتصادی و ارتقای عدالت اجتماعی در حوزه خدمات‌رسانی به افراد دارای معلولیت پیشنهاد می‌شود [73].
چالش‌های سیاستی‌قانونی هم دسته‌ی پرتکرار موانعی بود که به‌صورت جدی در مسیر بهره‌مندی کامل افراد دارای معلولیت از حقوق شهروندی قرار داشت. تعهد و حمایت ناکافی سیاست‌گذاران، کمبود قوانین حمایتی، عدم اجرای قوانین موجود، و فقدان نهادهای نظارتی کارآمد از چالش‌های اساسی این حوزه هستند [134، 135]. برخی سیاست‌ها و قوانین حمایتی وجود دارد ولی ضعف در اجرا و ناهماهنگی بین دستگاه‌ها موجب می‌شود این اقدامات به نتایج مطلوب نرسند. از این رو، اصلاح و تقویت قوانین، تدوین برنامه‌های راهبردی، و ایجاد سازوکارهای نظارتی مؤثر از جمله گام‌های ضروری برای ارتقای دسترسی عادلانه افراد دارای معلولیت به خدمات در ایران است [73، 77].

جدول 2. موانع دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات در ایران و راهکارهای شناسایی‌شده (یافته‌های مرور و گفتمان ذی‌نقشان)
 
جدول2. ادامه


 
دو گروه موانع فرهنگی‌اجتماعی و اطلاعاتیارتباطی در رتبه‌های بعدی تکرار به‌عنوان چالش در دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات شناسایی شدند. نگرش‌های منفی و فقدان حمایت‌های فرهنگی‌اجتماعی از سوی خانواده، جامعه و ارائه‌دهندگان خدمات [8]، از یک سو و ضعف زیرساخت‌های فناوری، دسترسی محدود به اطلاعات، و آگاهی ناکافی افراد دارای معلولیت، خانواده‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات [136] از سوی دیگر بهره‌مندی این افراد از خدمات را با محدودیت‌های جدی مواجه می‌سازد. برای مقابله با این موانع، نیاز به تغییرات ساختاری و فرهنگی احساس می‌شود؛ تغییراتی که با همکاری سیاست‌گذاران، رسانه‌ها و جامعه مدنی از طریق فرهنگ‌سازی و آموزش‌های همگانی می‌تواند به ایجاد محیطی فراگیر و پذیرنده برای حمایت از افراد دارای معلولیت بینجامد [19، 137]. به‌علاوه، از آن‌جایی که فناوری‌های نوین ارتباطی می‌توانند ابزار مؤثری برای کاهش محدودیت‌های جسمی و تقویت توانمندی‌ها باشند، توسعه زیرساخت‌های فناوری، ارائه اطلاعات به‌صورت قابل‌فهم و اجرای پویش‌های آموزشی متناسب با شرایط افراد دارای معلولیت از اهمیت بالایی برخوردار است. چنین اقداماتی مشارکت برابر افراد دارای معلولیت در جامعه را امکان‌پذیر می‌سازد و به تحقق عدالت اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی آن‌ها کمک می‌کند [10، 100].
گروه دیگری از موانع که در مطالعه‌ها با فراوانی کمتری گزارش شدهاند، چالش‌های فیزیکی محیطی بودند؛ با توجه به اقدامات انجام شده در سال‌های اخیر برای بهبود مناسب‌سازی فضا شهری در کشور[24]‌، انتظار می‌رود این اقدامات به ارتقا دسترسی افراد دارای معلولیت منجر شود. با این‌حال نامناسب بودن معابر، ساختمان‌ها، فضاهای عمومی و وسایل حمل‌ونقل در محیط‌های شهری و روستایی، همچنان حرکت و تردد افراد دارای معلولیت را دشوار می‌کند و استقلال، توانمندی و مشارکت اجتماعی آنان را به‌شدت محدود می‌سازد [29، 95، 138، 139]. مناسب‌سازی فضاهای فیزیکی و حمل‌ونقل عمومی، همراه با تخصیص منابع کافی و نظارت مؤثر، نقشی کلیدی در ارتقای کیفیت زندگی و تحقق حقوق شهروندی افراد دارای معلولیت دارد [29، 100].
موانع فردی نیز در مطالعه‌های محدودی به‌عنوان چالش برای دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات در ایران گزارش شده بود. با این‌حال توجه به موانع فردی در دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات از اهمیت حیاتی برخوردار است، زیرا این موانع به‌طور مستقیم بر کیفیت زندگی، استقلال و مشارکت اجتماعی آنان تأثیر می‌گذارد [107]. برای دسترسی مستقل افراد دارای معلولیت به خدمات، باید راه‌کارهای چندجانبه‌ای اجرا شود که موانع فردی را برطرف کند. این راه‌کارها شامل طراحی و اجرای هدفمند برنامه‌های افزایش سطح سواد سلامت جامعه در مورد معلولیت و انگ‌زدایی از معلولیت، توانمندسازی افراد دارای معلولیت و تقویت نگرش‌های مثبت مانند پذیرش، همدلی و تلاش برای موفقیت و نیز مدیریت اختلال‌های روانی است. چنین اقداماتی حقوق انسانی آنان را تضمین کرده و مشارکت اجتماعی‌شان را افزایش می‌دهد [140].

محدودیت‌ها
از نقاط قوت اصلی این مطالعه، رویکرد تلفیقی آن در ترکیب شواهد موجود و تأیید اعتبار یافته‌ها از طریق برگزاری گفتمان با ذی‌نقشان است. این روش به جامعیت تحلیل‌ها افزود و امکان تطبیق یافته‌ها با تجربه‌های میدانی را فراهم ساخت و اعتبار بیرونی نتایج را تقویت کرد. بااین‌حال، مطالعه حاضر با محدودیت‌هایی نیز همراه بود. نخست آن‌که به دلیل نبود داده‌های کمی کافی، امکان سنجش میزان دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات وجود نداشت. اولویت‌بندی علمی برای موانع شناسایی‌شده انجام نگرفت و تنها تکرار در مطالعه‌ها و نظر خبرگان در تعیین اولویت نقش داشت. همچنین، شواهد کافی برای ارزیابی اثربخشی راه‌کارهای پیشنهادی در بافت اجرایی ایران به‌دست نیامد و نیاز به مطالعات مداخله‌ای و ارزیابی‌های آینده‌نگر در این زمینه احساس می‌شود.

نتیجه‌گیری
 در مجموع، مقایسه موانع دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات در ایران نشان می‌دهد که این گروه از جمعیت با چالش‌های مشابهی در حوزه‌هایی مانند زیرساخت‌های فیزیکی نامناسب، نگرش‌های منفی فرهنگی، فقدان حمایت‌های اجتماعی مؤثر، و ضعف نظام‌های مدیریتی و اجرایی مواجه هستند. در بسیاری از کشورهای با درآمد کم و متوسط، قوانین حمایتی یا وجود ندارند یا اجرای آن‌ها با ضعف جدی همراه است؛ این وضعیت در ایران نیز مشاهده می‌شود. هرچند در ایران اسناد قانونی نسبتاً جامعی تدوین شده است که اجرای کامل و یکپارچه آن با چالش‌هایی روبه‌رو است. واکاوی علل اجرایی نشدن این سیاست‌ها و ناکامی در دستیابی به اهداف اسناد به بررسی‌های بیشتر نیاز دارد. از سوی دیگر، ایران در برخی حوزه‌ها تفاوت‌هایی نیز با سایر کشورها دارد. برای نمونه، نقش پررنگ و غیررسمی خانواده‌ها در ارائه مراقبت، تمرکز نسبی خدمات در مناطق شهری و وجود برخی نظام‌های بیمه‌ای اگرچه ناکافی، ولی قابل توسعه، از ویژگی‌های قابل توجه نظام خدمات‌رسانی در ایران است. به‌طور کلی، الگوی موانع موجود در دسترسی به خدمات برای افراد دارای معلولیت در کشورها تا حد زیادی مشابه است. تفاوت‌های ساختاری، فرهنگی و اقتصادی موجود ایجاب می‌کند که راه‌کارهای پیشنهادی در هر کشور متناسب با بافت بومی و نهادی آن طراحی و اجرا شود.

پیوست آنلاین
راهبردهای جست‌وجو در پایگاه‌ها
نمونه نقل قول‌های جلسه گفتمان ذی‌نقشان

اعلان‌ها
ملاحظات اخلاقی: مقاله حاضر برگرفته از طرح پژوهشی مصوب فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران است که با کد IR.AMS.REC.1404.009 در کمیته اخلاق فرهنگستان تایید شده است.
حمایت مالی: این پژوهش با حمایت مالی کارگروه توانبخشی فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران انجام شده است.
تضاد منافع: نویسندگان اعلام می‌دارند که هیچگونه تضاد منافع وجود ندارد.
مشارکت نویسندگان: ندا علیزاده: طراحی مطالعه، جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها، نگارش و بازبینی مقاله؛ حسین گریوانی: طراحی مطالعه، جمع‌آوری داده‌ها؛ اعظم بذرافشان: طراحی مطالعه، گردآوری داده‌ها؛ حانیه‌سادات سجادی: طراحی مطالعه، سرپرستی مطالعه، بازبینی مقاله. همه نویسندگان نسخه آخر مقاله را مطالعه و تایید کردند.
رضایت برای انتشار: موردی ندارد.
دسترسی برای داده‌ها: داده‌های مقاله را می‌توان از طریق ایمیل نویسنده مسئول درخواست کرد.
استفاده از هوش مصنوعی: نویسندگان از هوش مصنوعی ChatGPT برای ویرایش بخش انگلیسی این مقاله استفاده کردند. تمام محتوای ویرایش شده با هوش مصنوعی توسط نویسندگان بررسی و تایید شده است.
قدردانی: پژوهشگران مراتب تشکر و قدردانی خود را از کارگروه توانبخشی فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران و به ویژه سرکار خانم دکتر مرضیه شیرازی‌خواه بابت راهنمایی و کمک اعلام می‌دارد.

  
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: مدیریت خدمات بهداشتی‌ و درمانی
دریافت: 1404/6/7 | پذیرش: 1404/9/16 | انتشار: 1404/9/28

پیوست [PDF 175 KB]  (54 دریافت)
فهرست منابع
1. World Health Organization. World report on disability. Geneva: World Health Organization; 2016. [cited 2023 March 7 ] Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/disability-and-health
2. Sigaroudi AE, Nayeri ND, Peyrovi H. Antecedents of elderly home residency in cognitive healthy elders: a qualitative study. Global Journal of Health Science. 2012; 5 (2): 200. doi: [DOI:10.5539/gjhs.v5n2p200]
3. Kamali M. An overview of the situation of the disabled in Iran. advancing the rights of persons with disabilities: a US-Iran dialogue on law, policy, and advocacy. 2011: 15. Available from: https://www.researchgate.net/publication/236849679
4. Bodammer E. Disability studies and new directions in eighteenth-century German studies. Goethe Yearbook. 2021; 28(1): 307-14. doi: [DOI:10.1017/9781800102408.019]
5. Hashemi G, Wickenden M, Bright T, Kuper H. Barriers to accessing primary healthcare services for people with disabilities in low and middle-income countries, a meta-synthesis of qualitative studies. Disability and Rehabilitation. 2022; 44(8): 1207-20. doi: [DOI:10.1080/09638288.2020.1817984]
6. World Health Organization. International classification of functioning, disability, and health: children & youth version: ICF-CY. World Health Organization. 2007. Available from: https://www.who.int/standards
7. Basakha M. Economic profile of Iranian rehabilitation services: 2002-2017. Archives of Rehabilitation. 2021; 22(3): 278-97. doi: http://dx.doi.org/10.32598/RJ.22.3.3131.1 [DOI:10.32598/RJ.22.3.3131.1]
8. Sharifi S. Analysis for policymaking to improve access of people with disabilities to health services in Iran [master's thesis]. Tehran University of Medical Sciences; 2017 [in Persian]. Available from: https://lib.tums.ac.ir/
9. Cinalli M, De Nuzzo C, Santilli C. Changing fields of solidarity in France: a cross-field analysis of migration, unemployment and disability. transnational solidarity in times of crises: citizen organisations and collective learning in Europe. Springer International Publishing Cham; 2020. p. 157-80. https://sciencespo.hal.science/hal-03703181 [DOI:10.1007/978-3-030-49659-3_6]
10. Niazi M, Farhadian A, Khodakarmian Gilan N, Omidvar A. The Rights of disabled people in Iran: a meta-synthesis study. Archives of Rehabilitation. 2023; 24(1): 56-75. doi: http://dx.doi.org/10.32598/RJ.24.1.3359.1 [DOI:10.32598/RJ.24.1.3359.1]
11. Rezapour Y, Aminian Nodoushan M. Barriers to the employment of physically-motor disabled people: a qualitative study. Iranian Journal of Rehabilitation Research. 2024; 10(3): 31-42. doi: http://dx.doi.org/10.22034/IJRN.10.3.31
12. Shakespeare T. Disability in developing countries. Routledge Handbook of Disability Studies. Routledge; 2013. p. 282-95. https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9780203144114-28 [DOI:10.4324/9780203144114-28]
13. Agnihotri S. Disability, social welfare policy and elderly in India and China. Social welfare in India and China: a comparative perspective. Springer; 2020. p. 177-89. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-981-15-5648-7_10 [DOI:10.1007/978-981-15-5648-7_10]
14. Braye S, Gibbons T, Dixon K. Disability 'rights' or 'wrongs'? The claims of the International Paralympic Committee, the London 2012 Paralympics and disability rights in the UK. Sociological Research Online. 2013; 18(3): 164-7. doi: 10.5153/sro.3118 [DOI:10.5153/sro.3118]
15. Niazi M, Sadeghi Arani Z, Ebrahimi H, Heydari A. Development model for barrier of disabled married in Iran: a structural interpretative modeling approach. Journal of Social Work Research. 2018; 5(18): 85-132 [in Persian] doi: [DOI:10.22054/rjsw.2020.48423.359]
16. Shams L, Darvish T, Meskarpour Amiri M, Hosseini-Shokouh SM, Nasiri T. Non-financial access to healthcare services in rural areas: a case study of people with disabilities living in Northern Iran. PLOS One. 2023 ;18(12): e0289583. doi: [DOI:10.1371/journal.pone.0289583]
17. Khanjani MS, Fallahi Bookani N, Abdi K. The experience of involved individuals from the implementing challenges of community-based rehabilitation in Iran: a qualitative study. Iranian Rehabilitation Journal. 2022; 20(4): 469-80. doi: http://dx.doi.org/10.32598/irj.20.4.51.5 [DOI:10.32598/irj.20.4.51.5]
18. Alavi M, Moradi-Lakeh M, Forouzan AS, Sajjadi H, Shati M, Ardakani MRK. Predictors of poor responsiveness in physical rehabilitation centers in Tehran. Medical Journal of the Islamic Republic of Iran. 2019; 33(1): 101-8. doi: http://dx.doi.org/10.47176/mjiri.33.18 [DOI:10.47176/mjiri.33.18]
19. Aalishahi T, Maryam-Lotfipur-Rafsanjani S, Ghorashi Z, Sayadi AR. The effects of kinesio tape on low back pain and disability in pregnant women. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research. 2022; 27(1): 41-6. doi: https://doi.org/10.4103/ijnmr.IJNMR_291_20 [DOI:10.4103/ijnmr.ijnmr_291_20]
20. Azeez HM, Piroozi B, Zarezadeh Y, Shokri A. Prevalence of subjective unmet mental healthcare needs, barriers, and socioeconomic inequality among adult individuals with physical, visual, hearing, and speech disabilities in west of Iran. Health & Social Care in the Community. 2023. doi: [DOI:10.1155/2023/6639932]
21. Naseribooriabadi T, Sadoughi F, Sheikhtaheri A. Barriers and facilitators of health literacy among D/deaf individuals: a review article. Iranian Journal of Public Health. 2017; 46(11): 1465-74. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5696685/
22. Fallahi Gilan R, Parvin S, Kaldi A. Barriers to the right to the city for physical and mobility disabled individuals in Tehran. Urban Economics and Planning. 2024: 124-43. [in Persian]. doi: [DOI:10.22034/uep.2024.458055.1487]
23. Ahmadzadeh N, Azar FEF, Baradaran HR, Roghani RS, Shirazikhah M, Joghataei MT, et al. Availability of outpatient rehabilitation facilities in 2015 in Iran: a nationwide study. Medical Journal of the Islamic Republic of Iran. 2018; 32(1): 1-6. doi: 10.14196/mjiri.32.123 [DOI:10.14196/mjiri.32.123]
24. Harouni GG, Shirazikhah A, Noroozi M, Sadat Sajadi H. Access to physical rehabilitation services among people with disabilities: aesults of a national study in Iran. Koomesh. 2022; 24(5): 596-604. [in Persian]. https://brieflands.com/journals/koomesh/articles/152770
25. Alroaia YV, Aghvami F, Jafari R, Azizi M, editors. Analysis of factors affecting entrepreneurship and employment of disabled (case study: State Welfare Organization of Region Four of Iran). In: Proceedings of the 13th European Conference on Innovation and Entrepreneurship (ECIE); 2018 Sep 20-21; Aveiro, Portugal. Reading: Academic Conferences Ltd; 2018. Available from: https://www.proquest.com/openview/14831d7863115d6d1cd313909767969c/1
26. Sargazi S, Yamani N, Najimi A. Voices unheard, insights into the lives of people with disabilities: a needs assessment study. Journal of Education and Health Promotion. 2024; 13: 157. doi: [DOI:10.4103/jehp.jehp_914_23]
27. Afroozeh MS, Phipps C, Afrouzeh A, Asiri ZA, Jafarloo HRS. The sport and exercise experiences of physically disabled women in Iran: shame, stereotyping, and Goffman's stigma. Disability & Society. 2024: 23. doi: [DOI:10.1080/09687599.2024.2328560]
28. Banks LM, Kuper H, Polack S. Poverty and disability in low- and middle-income countries: a systematic review. Plos One. 2017; 12(12). doi: [DOI:10.1371/journal.pone.0189996]
29. Farahbod M, Asl IM, Tabibi SJ, Kamali M. Comparing the rehabilitation structures in the health systems of Iran, Germany, Japan, Canada, Turkey, and South Africa. Archives of Rehabilitation. 2023; 24(1): 96-113. doi: http://dx.doi.org/10.32598/RJ.24.1.3582.1 [DOI:10.32598/RJ.24.1.3582.1]
30. Mahmoudi A, Mazloomi M. Urban spaces, disabled, and the aim of a city for all: a case study of Tehran. International Journal of Sciences: Basic and Applied Research. 2014; 14(1): 530-7. https://www.gssrr.org/index.php/JournalOfBasicAndApplied/article/view/1929
31. Shams L, Nasiri T, Darvish T, Hosseini-Shokouh SM, Amiri M. Barriers to financial access of disabled people to health services in rural areas: a case study of Iran. Journal of Education and Health Promotion. 2024; 13(1): 7. doi: [DOI:10.4103/jehp.jehp_63_23]
32. Soltani S, Takian A, Akbari Sari A, Majdzadeh R, Kamali M. Financial barriers to access to health services for adult people with disability in Iran: the challenges for universal health coverage. Iranian Journal of Public Health. 2019; 48(3): 508-15. doi: [DOI:10.18502/ijph.v48i3.895]
33. Ghanbari V, Ardalan A, Nejati A, Rostamnia L, Mousavi G. Emergency numbers accessibility for disabled peoples: case of the Islamic Republic of Iran. Journal of Emergency Management (Weston, Massachusetts). 2020; 18(6): 541-4. doi: [DOI:10.5055/jem.2020.0512]
34. Soltani S, Takian A, Akbari Sari A, Majdzadeh R, Kamali M. Cultural barriers in access to healthcare services for people with disability in Iran: a qualitative study. Medical Journal of the Islamic Republic of Iran. 2017; 31(1): 1-7. doi: 10.14196/mjiri.31.51 [DOI:10.14196/mjiri.31.51]
35. Salami S, Mazhari M. The right to health of disabled people in the field of urban law (with a glance at the ordinances passed by Tehran City Council). Journal of Research and Development in Comparative Law. 2022; 5(15): 110-32. [in Persian]. doi: 10.22034/law.2022.548169.1138
36. Shakespeare T. Disability rights and wrongs revisited. Routledge; 2013. Available from: https://www.routledge.com/ [DOI:10.4324/9781315887456]
37. Barnes C. Disability rights: rhetoric and reality in the UK. Disability & Society. 1995; 10(1). Available from: [DOI:10.1080/09687599550023769]
38. Moradi G, Bolbanabad AM, Abdullah FZ, Safari H, Rezaei S, Aghaei A, et al. Catastrophic health expenditures for children with disabilities in Iran: a national survey. The International Journal of Health Planning and Management. 2021; 36(5): 1861-73. doi: [DOI:10.1002/hpm.3273]
39. Dizaj JY, Na'emani F, Fateh M, Soleimanifar M, Arab AM, Zali ME, et al. Inequality in the utilization of rehabilitation services among urban and rural households in Iran: a cross-sectional study. Archives of Rehabilitation. 2020; 21(3): 336-57. doi: http://dx.doi.org/10.32598/RJ.21.3.2893.1 [DOI:10.32598/RJ.21.3.2893.1]
40. Abdi K, Arab M, Rashidian A, Kamali M, Khankeh HR, Farahani FK. Exploring barriers of the health system to rehabilitation services for people with disabilities in Iran: a qualitative study. Electronic Physician. 2015; 7(7): 1476. doi: 10.19082/1476 [DOI:10.19082/1476]
41. Rahmatizadeh S, Valizadeh-Haghi S. Monitoring for accessibility in medical university websites: meeting the needs of people with disabilities. Journal of Accessibility and Design for All. 2018; 8(2): 102-24. doi: [DOI:10.17411/jacces.v8i2.150]
42. World Health Organization. Global report on health equity for persons with disabilities. World Health Organization; 2022. Available from: https://www.who.int/teams/
43. Aalishahi T, Maryam-Lotfipur-Rafsanjani S, Ghorashi Z, Sayadi AR. The effects of kinesio tape on low back pain and disability in pregnant women. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research. 2022; 27(1): 41-6. doi: https://doi.org/10.4103/ijnmr.IJNMR_291_20 [DOI:10.4103/ijnmr.ijnmr_291_20]
44. Boyko JA, Lavis JN, Abelson J, Dobbins M, Carter N. Deliberative dialogues as a mechanism for knowledge translation and exchange in health systems decision-making. Social Science & Medicine. 2012; 75(11): 1938-45. doi: [DOI:10.1016/j.socscimed.2012.06.016]
45. Afarid M, Molavi Vardanjani H, Mahdaviazad H, Alamolhoda M, Farahangiz S. Visual impairment prevalence, causes, and role of healthcare access: a systematic review and meta-analysis in Iran. Journal of Ophthalmology. 2020; 2020: 4710328. doi: 10.1155/2020/4710328 [DOI:10.1155/2020/4710328]
46. Ahmadzadeh N, Ebadi Fard Azar F, Baradaran HR, Roghani RS, Shirazikhah M, Taghi Jogha-Taei M, et al. A framework for national rehabilitation policy and strategies in Iran: a scoping review of experiences in other countries. Iranian Journal of Public Health. 2020; 49(9): 1597-610. doi: [DOI:10.18502/ijph.v49i9.4072]
47. Aljabri NQ, Bulkeley K, Cusick A. Telerehabilitation in the Middle East and North Africa region: a structured review. International Journal of Telerehabilitation. 2021; 13(2): 26. doi: [DOI:10.5195/ijt.2021.6401]
48. Bahrami M, Etemadifar S, Shahriari M, Farsani AK. Informational needs and related problems of family caregivers of heart failure patients: a qualitative study. Journal of Education and Health Promotion. 2014; 3: 113. doi: 10.4103/2277-9531.145908 [DOI:10.4103/2277-9531.145908]
49. Damari B, Mahdavi A, Hajian M. How to improve Iranians' vision health: on the national policy of preventing Iranians' blindness. International Journal of Ophthalmology. 2019; 12(1): 114-22. doi: 10.18240/ijo.2019.01.18 [DOI:10.18240/ijo.2019.01.18]
50. Dehghan L, Dalvandi A, Rassafiani M, Hosseini SA, Dalvand H, Baptiste S. Social participation experiences of mothers of children with cerebral palsy in an Iranian context. Australian Occupational Therapy Journal. 2015; 62(6): 410-9. doi: 10.1111/1440-1630.12215 [DOI:10.1111/1440-1630.12215]
51. Fallahi Gilan R, Parvin S, Kaldi A. Quality of life of the disabled in Tehran. Iranian Journal of War and Public Health. 2021; 13(3): 209-19. http://ijwph.ir/article-1-1047-en.html
52. Ghasemyani S, Jafari M, Teymourlouy AA, Fadayevatan R. Components of elderly long-term care system in Iran and selected countries: a comparative study. Health Scope. 2021; 10(3): 9. doi: [DOI:10.5812/jhealthscope.109140]
53. Ghoseiri K, Allami M, Soroush MR. Assessment of orthotic needs in Iranian veterans with ankle and foot disorders. Military Medical Research. 2018; 5: 9. doi: 10.1186/s40779-018-0159-4 [DOI:10.1186/s40779-018-0159-4]
54. Ghoseiri K, Bahramian H. User satisfaction with orthotic and prosthetic devices and services of a single clinic. Disability and Rehabilitation: An International, Multidisciplinary Journal. 2012; 34(15): 1328-32. doi: 10.3109/09638288.2011.641663 [DOI:10.3109/09638288.2011.641663]
55. Goli S, Noroozi M, Salehi M. Parental experiences about the sexual and reproductive health of adolescent girls with intellectual disability: a qualitative study. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research. 2020; 25(3): 254-9. doi: 10.4103/ijnmr.IJNMR_258_19 [DOI:10.4103/ijnmr.IJNMR_258_19]
56. Jafarabadi MA, Gholipour K, Shahrokhi H, Malek A, Ghiasi A, Pourasghari H, et al. Disparities in the quality of and access to services in children with autism spectrum disorders: a structural equation modeling. Archives of Public Health. 2021; 79(1): 58. doi: 10.1186/s13690-021-00577-5 [DOI:10.1186/s13690-021-00577-5]
57. Jahanbin P, Abdi K, Khanjani MS, Hosseini MA. Exploring barriers of teamwork in providing rehabilitation services: a qualitative content analysis. Archives of Rehabilitation. 2019; 20(3): 210-20. doi: 10.32598/rj.20.3.210 [DOI:10.32598/rj.20.3.210]
58. Jalali M, Shahabi S, Bagheri Lankarani K, Kamali M, Mojgani P. COVID-19 and disabled people: perspectives from Iran. Disability & Society. 2020; 35(5): 844-7. doi: 10.1080/09687599.2020.1754165 [DOI:10.1080/09687599.2020.1754165]
59. Karami Matin B, Soltani S. Do policymakers have any plans to reduce the economic burden of cerebral palsy in Iran? Journal of Research in Medical Sciences. 2019; 24(1). doi: 10.4103/jrms.JRMS_827_18 [DOI:10.4103/jrms.JRMS_827_18]
60. Kiani B, Mohammadi A, Bergquist R, Bagheri N. Different configurations of the two-step floating catchment area method for measuring the spatial accessibility to hospitals for people living with disability: a cross-sectional study. Archives of Public Health. 2021; 79(1). https://archpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13690-021-00601-8 [DOI:10.1186/s13690-021-00601-8]
61. Matin BK, Kamali M, Williamson HJ, Moradi F, Solatni S. The predictors of access to health services for people with disabilities: a cross-sectional study in Iranian context. Medical Journal of the Islamic Republic of Iran. 2019; 33: 125. doi: 10.34171/mjiri.33.125
62. Shahraki AA. Urban planning for physically disabled people's needs with case studies. Spatial Information Research. 2021; 29(2): 173-84. doi: 10.1007/s41324-020-00343-9 [DOI:10.1007/s41324-020-00343-9]
63. Shirazikhah M, Mirabzadeh A, Sajjadi H, Joghataei MT, Biglarian A, Shahboulaghi FM, et al. Health services coverage: physical access to rehabilitation facilities in Tehran compared with the country. Journal of Education and Health Promotion. 2021; 10(1): 6. doi: 10.4103/jehp.jehp_515_20 [DOI:10.4103/jehp.jehp_515_20]
64. Zarafshan H, Mohammadi MR, Abolhassani F, Motevalian SA, Sepasi N, Sharifi V. Current status of health and social services for children with autism in Iran: parents' perspectives. Iranian Journal of Psychiatry. 2019; 14(1): 76-83. doi: 10.18502/ijps.v14i1.427 [DOI:10.18502/ijps.v14i1.427]
65. Bagherian B, Nematollahi M, Mehdipour-Rabori R. How parents cope with the care of a child with epilepsy: based upon grounded theory. Ethiopian Journal of Health Sciences. 2021; 31(2): 329-38. doi: 10.4314/ejhs.v31i2.16 [DOI:10.4314/ejhs.v31i2.16]
66. Bastani P, Mohammadpour M, Ghanbarzadegan A, Rossi-Fedele G, Peres MA. Provision of dental services for vulnerable groups: a scoping review on children with special health care needs. BMC Health Services Research. 2021; 21(1): 1302. doi: 10.1186/s12913-021-07293-4 [DOI:10.1186/s12913-021-07293-4]
67. Dianati M, Taghadosi M, Zamani B, Mazhariazad F. Forgotten needs of patients with systemic lupus erythematosus: a qualitative study in Iran. Journal of Clinical and Diagnostic Research. 2022; 16(4). doi: 10.7860/JCDR/2022/52712.16276 [DOI:10.7860/JCDR/2022/52712.16276]
68. Iravani M, Riahi L, Abdi K, Tabibi SJ. A comparative study of the rehabilitation services systems for people with disabilities. Archives of Rehabilitation. 2021; 21(4): 544-63. doi: https//doi.org/10.32598/RJ.21.4.3225.1 [DOI:10.32598/RJ.21.4.3225.1]
69. Akhavan Amjadi M, Simbar M, Hoseini SA, Zayeri F. Evaluation of sexual and reproductive health needs of women with spinal cord injury in Tehran, Iran. Sexuality and Disability. 2022; 40(1): 91-104. doi: 10.1007/s11195-021-09717-9 [DOI:10.1007/s11195-021-09717-9]
70. Azadnia A, Mohamadi Bolbanabad A, Safari H, Afkhamzadeh A, Piroozi B, Ghamari D, et al. Self-reported unmet health needs of adults with disabilities in Kurdistan, Iran. International Journal of Human Rights in Healthcare. 2023; 16(4): 389-401. doi: 10.1108/IJHRH-09-2020-0083 [DOI:10.1108/IJHRH-09-2020-0083]
71. Bigdeli S, Arab M, Hadian M, Tajvar M. Vision-related quality of life of older people in Tehran and their access and utilization of eye care services. Iranian Journal of Public Health. 2022; 51(8): 1857-65. doi: [DOI:10.18502/ijph.v51i8.10272]
72. Farahbod M, Asl IM, Tabibi SJ, Kamali M. The status of rehabilitation in Iran: barriers and facilitators. Salmand. 2023; 18(2): 218-32. doi: 10.32598/sija.2023.2535.1 [DOI:10.32598/sija.2023.2535.1]
73. Jahromi N, Eskandarieh S, Maleki N, Sistany-Allahabadi N, Sahraian MA. Challenges of patients with multiple sclerosis in receiving health care services in Iran. Current Journal of Neurology. 2023; 22(1): 16-22. doi: [DOI:10.18502/cjn.v22i1.12612]
74. Nematifard T, Tabrizi KN, Arsalani N, Fallahi-Khoshknab M, Borimnejad L. The barriers to family-centered care in the pediatric rehabilitation ward: a qualitative study. Journal of Pediatric Nursing. 2023; 73: 120-9. doi: 10.1016/j.pedn.2023.08.018 [DOI:10.1016/j.pedn.2023.08.018]
75. Soltani S, Moghadam MM, Amani S, Akbari S, Shiani A, Soofi M. Socioeconomic disparities in using rehabilitation services among Iranian adults with disabilities: a decomposition analysis. BMC Health Services Research. 2022; 22(1): 10. doi: [DOI:10.1186/s12913-022-08811-8]
76. Amini E, Etemadi M, Shahabi S, Barth CA, Honarmandi F, Karami Rad M, et al. Barriers and enabling factors for utilizing physical rehabilitation services by Afghan immigrants and refugees with disabilities in Iran: a qualitative study. BMC Public Health. 2024; 24(1): 893. doi: [DOI:10.1186/s12889-024-18374-4]
77. Bahador RS, Farokhzadian J, Nasab FRS, Abbasi M. Experiences of family caregivers of people with intellectual disabilities from rural areas in southeastern Iran: a qualitative study. BMC Psychiatry. 2023; 23(1): 10. doi: [DOI:10.1186/s12888-023-05077-0]
78. Bonyani M, Ostadhashemi L, Arashi M, Gravandi FA. Exploring the challenges of families with mentally retarded children in care centers under the supervision of the Welfare Organization of Tehran in the COVID-19 pandemic conditions: a qualitative study. Archives of Rehabilitation. 2023; 23(4): 560-83. doi: 10.32598/RJ.23.4.3496.1 [DOI:10.32598/RJ.23.4.3496.1]
79. Daoud A, Nasser Z, Elias C, Elias E. Predictive factors and quality of life assessment among patients with spinal cord injury in the Middle East: a systematic review. Quality of Life Research: An International Journal of Quality-of-Life Aspects of Treatment, Care & Rehabilitation. 2024. doi: 10.1007/s11136-024-03650-y [DOI:10.1007/s11136-024-03650-y]
80. Esfandfard E, Wahab MH, Amat RC. Universal design in urban public spaces for people with disability. case study of Tehran, Iran. Planning Malaysia. 2018; 16. doi: https://doi.org/10.21837/pmjournal.v16.i5.421 [DOI:10.21837/PMJOURNAL.V16.I5.421]
81. Ghorbani Z, Raeesi P, Vahdati A, Karimi M, Rostamigooran N, Kakhki NA. Dental care provision for people with neurodevelopmental disorders (PNDs) in Iran: a qualitative study of barriers. Special Care in Dentistry. 2023; 43(5): 628-34. doi: 10.1111/scd.12818 [DOI:10.1111/scd.12818]
82. Karami B, Rezaei S, Gillan HD, Akbari S, Maleki R, Moradi F, et al. Inpatient healthcare utilization among people with disabilities in Iran: determinants and inequality patterns. BMC Health Services Research. 2024; 24(1): 62. doi: [DOI:10.1186/s12913-023-10383-0]
83. Kooranian F, ParsaYekta Z, Rassouli M. Barriers and challenges to self-care among older adults with knee osteoarthritis: a qualitative study. Ethiopian Journal of Health Sciences. 2022; 32(5): 963-74. doi: 10.4314/ejhs.v32i5.12 [DOI:10.4314/ejhs.v32i5.12]
84. Najafi Z, Abdi K, Khanjani MS, Dalvand H, Amiri M. Convention on the rights of persons with disabilities: qualitative exploration of barriers to the implementation of Articles 25 (health) and 26 (rehabilitation) in Iran. Medical Journal of the Islamic Republic of Iran. 2021; 35(1): 1-9. doi: 10.47176/mjiri.35.10 [DOI:10.47176/mjiri.35.10]
85. Shams L, Nasiri T, Darvish T, Hosseini-Shokouh SM, Amiri MM. Barriers to financial access of disabled people to health services in rural areas: a case study of Iran. Journal of Education and Health Promotion. 2024; 13: 89. doi: 10.4103/jehp.jehp_63_23 [DOI:10.4103/jehp.jehp_63_23]
86. Soltani S, Arvan K, Matin BK, Ghoddoosinejad J, Moradi F, Salehiniya H. People with disabilities and financial challenges in access to rehabilitation services: evidence of socioeconomic inequality in Iran. Medical Journal of the Islamic Republic of Iran. 2024; 38(1): 31. doi: 10.47176/mjiri.38.31 [DOI:10.47176/mjiri.38.31]
87. Alizadeh T, Bahmani B, Khanjani MS, Vahedi M, Azkhosh M, Shakiba S. Surveying the experiences of people with albinism in Iran: a qualitative research. Iranian Journal of Psychiatry and Behavioral Sciences. 2023; 17(1). [DOI:10.5812/ijpbs-132504]
88. Amiri A, Kalantari M, Rezaee M, Baghban AA, Gharebashloo F. Predictive role of individual factors in the leisure preferences of children and adolescents with cerebral palsy: a cross-sectional study in Iran. International Journal of Therapy and Rehabilitation. 2020; 27(10): 1-14. doi: 10.32598/irj.18.3.659.3 [DOI:10.32598/irj.18.3.659.3]
89. Bodaghi NB, Zainab AN. Accessibility and facilities for the disabled in public and university library buildings in Iran. Information Development. 2013; 29(3): 241-50. [DOI:10.1177/0266666912461265]
90. Bokaeian M, Faezi SF, Bagherzadeh R. Review of the damages and problems of public transportation for the disabled in Gorgan city. IIOAB Journal. 2016; 7: 237-41. doi: 10.1109/ACCESS.2025.3564225 [DOI:10.1109/ACCESS.2025.3564225]
91. Chafjiri MN. Comparative study of vocational rehabilitation among governmental and private sectors on employment of disabled persons. World Family Medicine Journal. 2017; 15(6): 11-15. doi: 10.5742/MEWFM.2017.92978 [DOI:10.5742/MEWFM.2017.92978]
92. Ekramifard A, Khademi N, Chaiyasarn K, Zheng ZD. Disability-specific factors in paratransit system continuance: implications for transportation policy and practice in low-income developing countries. Transport Policy. 2024; 153: 173-189. doi: 10.1016/j.tranpol.2024.05.016 [DOI:10.1016/j.tranpol.2024.05.016]
93. Esfandfard E, Wahab MH, Amat RBC. Is Tehran's public spaces disability friendly? In: IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. Bristol: Institute of Physics Publishing; 2020. doi: 10.1088/1755-1315/409/1/012045 [DOI:10.1088/1755-1315/409/1/012045]
94. Forouzan AS, Mahmoodi A, Shushtari ZJ, Salimi Y, Sajjadi H, Mahmoodi Z. Perceived social support among people with physical disability. Iranian Red Crescent Medical Journal. 2013; 15(8): 663-667. doi: 10.5812/ircmj.12500 [DOI:10.5812/ircmj.12500]
95. Ghasemzadeh R, Kamali M, Chabok A, Falahi M, Shirani M. Accessibility to public facilities: a means to achieve civil rights of people with disabilities in Iran. Iranian Rehabilitation Journal. 2008; 6(7-8): 73-82. http://irj.uswr.ac.ir/article-1-38-en.html
96. Khasseh AA, Yamchi SR, Azimi H, Ghazizadeh H, Alipour O. Library services to people with disabilities in public libraries of Iran: a case study of East Azerbaijan Province. Library Philosophy and Practice. 2020; 2020. https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/3551/
97. Niazi M, Farhadian A, Gilan NK, Omidvar A. The rights of disabled people in Iran: a meta-synthesis study. Archives of Rehabilitation. 2023; 24(1): 56-75. doi: 10.32598/RJ.24.1.3359.1 [DOI:10.32598/RJ.24.1.3359.1]
98. Pakjouei S, Aryankhesal A, Kamali M, Seyedin SH. Experience of people with physical disability: mobility needs during earthquakes. Journal of Education and Health Promotion. 2018; 7(1): 7. doi: 10.4103/jehp.jehp_40_18 [DOI:10.4103/jehp.jehp_40_18]
99. Matin BK, Williamson HJ, Karyani AK, Rezaei S, Soofi M, Soltani S. Barriers in access to healthcare for women with disabilities: a systematic review of qualitative studies. BMC Women's Health. 2021; 21: 1-23. doi: 10.1186/s12905-021-01189-5 [DOI:10.1186/s12905-021-01189-5]
100. Shirazikhah M, Roshanfekr P, Takian A, Alizadeh Zarei M, Shirazikhah A, Joghataei MT. Availability of physical rehabilitation facilities for people with disabilities in Iran: a comparative study on universal health coverage. Archives of Iranian Medicine. 2022; 25(10): 698-705.doi: 10.34172/aim.2022.109 [DOI:10.34172/aim.2022.109]
101. Aarabi MA, Abdi K, Khanjani MS. Challenges of accessing and using rehabilitation services in people with autism spectrum disorder: a systematic review. Archives of Rehabilitation. 2021; 22(3): 260-277. doi: 10.32598/RJ.22.3.3259.1 [DOI:10.32598/RJ.22.3.3259.1]
102. Akhavan Amjadi M, Simbar M, Hosseini SA. Sexual and reproductive health challenges in women with physical-motor problems and their solutions. Archives of Rehabilitation. 2016; 17(3): 260-275. doi: 10.21859/jrehab-1703260 [DOI:10.21859/jrehab-1703260]
103. Ayoubian M, Etemadifar I, Amiri M. Types of rehabilitation services based on causes of spinal cord injury patients. Archives of Rehabilitation (Journal of Rehabilitation). 2004; 5(4): 18-23. https://sid.ir/paper/43087/en
104. Khezri A, Khanjani MS, Abdi K. Comparison of responsiveness status of rehabilitation service organizations from the perspective of service recipients. Archives of Rehabilitation. 2019; 20(3): 270-285. doi: 10.32598/RJ.20.3.270 [DOI:10.32598/rj.20.3.270]
105. Naghdi-Dorabati P, Shahali S, Ahmadi F. Provision of sexual health services for women with physical disability: a scoping review. Payesh (Health Monitor) Journal. 2023; 22(5): 509-521. doi: 10.61186/payesh.22.5.509 [DOI:10.61186/payesh.22.5.509]
106. Poursaeid Z, Mohsenpour M, Ghasisin L. Experiences of families of people with aphasia regarding barriers and facilitators to receiving speech therapy services in Iran. Archives of Rehabilitation. 2023; 24(2): 150-171. doi: 10.32598/RJ.24.2.141.3 [DOI:10.32598/RJ.24.2.141.3]
107. Saheb Alzamani Mohammad MF, Asgharzadeh AR. Determining the satisfaction level of services provided to elderly residents in disabled and elderly residential centers in Rasht. Journal of Guilan University of Medical Sciences. 2009; 17(68): 34-41. https://sid.ir/paper/40159/en
108. Shirazikhah M, Harouni GG, Shirazikhah A, Noroozi M, Sajadi HS. Access to physical rehabilitation services among people with disabilities: results of a national study in Iran. Koomesh. 2022; 24(5): 596-604. [in Persian]. https://brieflands.com/journals/koomesh/articles/152770
109. Soleimanvandi Azar N, Mohaqeqi Kamal SH, Sajadi H, Ghaedamini Harouni GR, Karimi S, Foroozan AS. Barriers and facilitators of outpatient health service use by the elderly. Iranian Journal of Ageing. 2020; 15(3): 258-277. doi: 10.32598/sija.15.3.551.3 [DOI:10.32598/sija.15.3.551.3]
110. Arefi MF, Amanat N, Poursadeqiyan M. Safety of urban parks in Iran: a systematic review. Journal of Knowledge in Health and Basic Medical Sciences. 2022; 17(3): 1-9. https://www.magiran.com/p2492930
111. Dehghan L, Faraji F, Dalvand H, Shamsoddini A, Hadian-Rasanani MR. Occupational performance of individuals with multiple sclerosis based on disability level in Iran. Iranian Journal of Neurology. 2019; 18(1): 1-6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31316729/ [DOI:10.18502/ijnl.v18i1.939]
112. Jahanbin P, Abdi K, Khanjani MS, Hosseini MA. Exploring barriers of teamwork in providing rehabilitation services: a qualitative content analysis. Archives of Rehabilitation. 2019; 20(3): 210-220. doi: 10.32598/RJ.20.3.210 [DOI:10.32598/rj.20.3.210]
113. Amiri A, Kalantari M, Rezaee M, Baghban AA, Gharebashloo F. Predictive role of individual factors in leisure preferences of children and adolescents with cerebral palsy: a cross-sectional study in Iran. International Journal of Therapy and Rehabilitation. 2020; 27(10): 1-14. doi: [DOI:10.12968/ijtr.2019.0081]
114. Azadnia A, Bolbanabad AM, Safari H, Afkhamzadeh A, Piroozi B, Ghamari D, et al. Self-reported unmet health needs of adults with disabilities in Kurdistan, Iran. International Journal of Human Rights in Healthcare. 2023; 16(4): 389-401. doi: 10.1108/IJHRH-09-2020-0083 [DOI:10.1108/IJHRH-09-2020-0083]
115. Shams L, Darvish T, Amiri MM, Hosseini-Shokouh SM, Nasiri T. Non-financial access to healthcare services in rural areas: a case study of people with disabilities living in Northern Iran. Plos One. 2023; 18(12): e0289583. doi: 10.1371/journal.pone.0289583 [DOI:10.1371/journal.pone.0289583]
116. Ghorbani Z, Raeesi P, Vahdati A, Karimi M, Rostamigooran N, Attaran Kakhki N. Dental care provision for people with neurodevelopmental disorders in Iran: a qualitative study of barriers. Special Care in Dentistry. 2023; 43(5): 628-634. doi: [DOI:10.1111/scd.12818]
117. Soleimanvandiazar N, Kamal SHM, Basakha M, Karim S, Ahmadi S, Harouni GG, et al. Decomposition of healthcare utilization inequality in Iran: the prominent role of health literacy and neighborhood characteristics. Inquiry: The Journal of Health Care Organization, Provision, and Financing. 2024; 61: 1-11. doi: 10.1177/00469580241229622 [DOI:10.1177/00469580241229622]
118. Alavi M, Forouzan AS, Moradi-Lakeh M, Ardakani MRK, Shati M, Noroozi M, et al. Inequality in responsiveness: a study of comprehensive physical rehabilitation centers in the capital of Iran. Health Services Research and Managerial Epidemiology. 2018; 5: 2333392818789026. doi: [DOI:10.1177/2333392818789026]
119. Amini E, Etemadi M, Shahabi S, Barth CA, Honarmandi F, Rad MK, et al. Barriers and enabling factors for utilizing physical rehabilitation services by Afghan immigrants and refugees with disabilities in Iran: a qualitative study. BMC Public Health. 2024; 24(1): 893. doi: [DOI:10.1186/s12889-024-18374-4]
120. Goli S, Noroozi M, Salehi M. Sexual health challenges of Iranian intellectually disabled adolescent girls: a qualitative study. International Journal of Pediatrics (Mashhad). 2022; 10(3): 15630-15639. doi: 10.22038/ijp.2021.59974.4659
121. Goli S, Noroozi M, Salehi M. Comparing the effect of two educational interventions on mothers' awareness, attitude, and self-efficacy regarding sexual health care of educable intellectually disabled adolescent girls: a cluster randomized controlled trial. Reproductive Health. 2021; 18(1): 9. doi: [DOI:10.1186/s12978-021-01112-z]
122. Shirazikhah M, Mirabzadeh A, Sajjadi H, Joghataei MT, Biglarian A, Shahboulaghi FM, et al. Physical rehabilitation accessibility assessment questionnaire for people with physical disability: a development and validation study in Iran. Iranian Rehabilitation Journal. 2020; 18(2): 211-221. doi: 10.32598/irj.18.2.971.1 [DOI:10.32598/irj.18.2.971.1]
123. Bastani P, Sheykhotayefeh M, Tahernezhad A, Hakimzadeh SM, Rikhtegaran S. Reflections on COVID-19 and the ethical issues for healthcare providers. International Journal of Health Governance. 2020; 25(3): 185-190. doi: 10.1108/IJHG-05-2020-0050 [DOI:10.1108/IJHG-05-2020-0050]
124. Goli S, Rahimi F, Goli M. Experiences of teachers, educators, and school counselors about the sexual and reproductive health of educable intellectually disabled adolescent girls: a qualitative study. Reproductive Health. 2022; 19(1): 96. doi: [DOI:10.1186/s12978-022-01397-8]
125. Soltani S, Takian A, Sari AA, Kamali M, Majdzadeh SR, Matin BK. Disregarded health problems of people with disabilities: a qualitative study of policymakers' perspective. Archives of Rehabilitation. 2019; 20(2): 136-148. doi: 10.32598/rj.20.2.136 [DOI:10.32598/rj.20.2.136]
126. Alavi M, Moradi-Lakeh M, Forouzan AS, Sajjadi H, Shati M, Ardakani MRK. Predictors of poor responsiveness in physical rehabilitation centers in Tehran. Medical Journal of the Islamic Republic of Iran. 2019;33:18. doi: 10.34171/mjiri.33.18 [DOI:10.47176/mjiri.33.18]
127. Ahmadzadeh N, Azar FEF, Baradaran HR, Roghani RS, Shirazikhah M, Joghataei MT, et al. Availability of outpatient rehabilitation facilities in 2015 in Iran: a nationwide study. Medical Journal of the Islamic Republic of Iran. 2018;32:123. doi: 10.14196/mjiri.32.123 [DOI:10.14196/mjiri.32.123]
128. Alroaia YV, Aghvami F, Jafari R, Azizi M, editors. Analysis of factors affecting entrepreneurship and employment of disabled (case study: State Welfare Organization of Region Four of the Iran). International Conference on Innovation and Entrepreneurship. 2018: Academic Conferences International Limited. doi: http://irdoi.ir/018-498-439-701
129. Afroozeh MS, Phipps C, Afrouzeh A, Alipour Asiri Z, Safari Jafarloo HR. The sport and exercise experiences of physically disabled women in Iran: shame, stereotyping, and Goffman's stigma. Disability & Society. 2024;1-23. doi: 10.1080/09687599.2024.2328560 [DOI:10.1080/09687599.2024.2328560]
130. Farahbod M, Masoudi Asl I, Tabibi SJ, Kamali M. Comparing the rehabilitation structures in the health systems of Iran, Germany, Japan, Canada, Turkey,

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مدیریت سلامت می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Journal of Health Administration

Designed & Developed by : Yektaweb