جلد 28، شماره 4 - ( 12-1404 )
جلد 28 شماره 4 صفحات 42-24 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Yoshari P, Jalali M, Raoofi S, Haghgoshayie E, Khodayari-Zarnaq R. Analysis of the potentials and barriers of health tourism: a qualitative Study in Maragheh, Iran. jha 2026; 28 (4) :24-42
URL: http://jha.iums.ac.ir/article-1-4641-fa.html
URL: http://jha.iums.ac.ir/article-1-4641-fa.html
یوشاری پریسا، جلالی مونا، رئوفی سمیرا، حق گشایی الهه، خدایاری زرنق رحیم. تحلیل پتانسیلها و موانع گردشگری سلامت: مطالعهای کیفی در شهر مراغه، ایران. فصلنامه مدیریت سلامت. 1404; 28 (4) :24-42
پریسا یوشاری1 
، مونا جلالی2 ، سمیرا رئوفی2 ، الهه حق گشایی3 ، رحیم خدایاری زرنق4
، مونا جلالی2 ، سمیرا رئوفی2 ، الهه حق گشایی3 ، رحیم خدایاری زرنق4
1- کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران.
2- گروه مدیریت و سیاست گذاری سلامت، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران.
3- گروه مدیریت و سیاست گذاری سلامت، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مراغه، مراغه، ایران.
4- مرکز تحقیقات مدیریت سلامت مبتنی بر شواهد، دانشگاه علوم پزشکی مراغه، مراغه، ایران ،rahimzarnagh@gmail.com
2- گروه مدیریت و سیاست گذاری سلامت، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران.
3- گروه مدیریت و سیاست گذاری سلامت، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مراغه، مراغه، ایران.
4- مرکز تحقیقات مدیریت سلامت مبتنی بر شواهد، دانشگاه علوم پزشکی مراغه، مراغه، ایران ،
متن کامل [PDF 781 kb]
(29 دریافت)
| چکیده (HTML) (29 مشاهده)
جدول1. اطلاعات دموگرافیک مشارکتکنندگان
جدول 2. پتانسیلهای گردشگری سلامت در شهرستان مراغه
جدول 3. موانع کلی گردشگری سلامت در شهرستان مراغه
جدول 4. موانع بیمارستانی گردشگری سلامت در شهرستان مراغه
متن کامل: (11 مشاهده)
مقدمه
گردشگری سلامت، بهعنوان یکی از پررونقترین صنایع جهانی، توجه بسیاری از کشورها و مناطق جهان را به خود جلب کرده است. این صنعت با ترکیب خدمات درمانی و تفریحی، فرصتهای بینظیری برای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جوامع فراهم میکند]1[ و بهعنوان راهبردی مؤثر در جذب سرمایههای خارجی و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی شناخته میشود. هزینههای کمتر و سودآوری بالای این حوزه، آن را به گزینهای جذاب برای کشورهای در حال توسعه تبدیل کرده است]2[. ازاینرو، توسعه گردشگری سلامت میتواند بهعنوان یک راهبرد ملی برای افزایش درآمدهای ارزی مطرح شود زیرا هر گردشگر سلامت تقریباً سه برابر یک گردشگر معمولی ارزآوری دارد]3[. در این میان، کشورهایی مانند ترکیه، مالزی، سنگاپور و هند توانستهاند با بهرهگیری از زیرساختهای پزشکی پیشرفته، هزینههای مقرونبهصرفه، کادر درمانی متخصص و سیاستهای حمایتی، جایگاه ویژهای در این صنعت بهدست آورند. ترکیه با کیفیت بالای خدمات درمانی، تجهیزات مدرن و تسهیل فرآیند سفر، مالزی با زیرساختهای قوی و ثبات اقتصادی، سنگاپور با دقت و تخصص پزشکی و هند با ارائه درمانهای کمهزینه و روشهای سنتی، از جمله مقاصد برجسته گردشگری سلامت محسوب میشوند. عوامل زیادی، مانند بازاریابی مؤثر، قوانین حمایتی، نیروی انسانی متخصص و جاذبههای گردشگری، نقش مهمی در توسعه این صنعت در کشورهای مذکور داشته و موجب رشد چشمگیر گردشگری سلامت در سطح بینالمللی شدهاند]4-7[.
ایران با برخورداری از جاذبههای طبیعی و ظرفیتهای درمانی پتانسیل قابلتوجهی برای توسعه این صنعت دارد. مطالعه کمیلی و همکاران ]8[ نشان داد که محدودیتهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، برجسته نکردن توانمندیهای درمانی و گردشگری در ایران، استفاده نادرست از فضای مجازی و فقدان شرکتهای حرفهای گردشگری سلامت بهعنوان مهمترین موانع برندسازی گردشگری پزشکی ایران محسوب میشوند. مطالعه عزیزی و همکاران ]9[ در خصوص موانع توسعه گردشگری سلامت در استان یزد نشان داد که مهمترین چالشهای شناساییشده شامل هزینههای بالا، محدودیتهای تبلیغاتی، مقررات دستوپاگیر، اولویت دادن به نیازهای درمانی جامعه محلی و کمبود نیروی انسانی متخصص است. همچنین، مطالعه ایمنی و همکاران ]10[ نشان داد که توسعه گردشگری سلامت در استان اردبیل، با وجود پتانسیلهای قابل توجهی چون برخورداری از چشمههای متعدد آبگرم با خواص درمانی، شرایط اقلیمی مناسب در فصول مختلف و موقعیت جغرافیایی مطلوب بهعنوان دروازه ارتباطی با کشورهای همسایه، با چالشهای ساختاری متعددی روبهرو است. یافتههای این پژوهش حاکی از آن است که ضعف در بازاریابی و برندسازی، عدم همگرایی بخش دولتی و خصوصی و کمبود زیرساختهای درمانی تخصصی، اصلیترین موانع توسعه این صنعت در منطقه محسوب میشوند. از سوی دیگر، نبود راهبرد یکپارچه در سطح ملی و ضعف هماهنگی بین نهادهای متولی، بهعنوان تهدیدهای کلیدی، امکان بهرهبرداری از فرصتهایی همچون نزدیکی به مرزهای بینالمللی و وجود پزشکان متخصص را با محدودیت مواجه ساخته است.
در همین راستا، شناسایی ظرفیتها و موانع در سطح منطقهای بهعنوان گام اولیه و ضروری برای برنامهریزی مؤثر مورد تأکید قرار گرفته است. یکی از شهرهای مهم و مستعد در این زمینه، شهر مراغه است که با پیشینه تاریخی کهن و جاذبههای طبیعی منحصر به فرد خود، میتواند به مقصدی جذاب برای گردشگران سلامت تبدیل شود]11[. این شهر به خاطر چشمههای آب گرم مشهور است و باغهای سرسبز و طبیعت بکر آن نیز محیطی آرامشبخش برای گردشگران فراهم میکند. چشمههای آب گرم مراغه، بهعنوان یکی از منابع ارزشمند درمانی، میتوانند در بهبود بسیاری از بیماریها مؤثر باشند و تجربهای منحصربهفرد را برای گردشگران رقم بزنند]12[. علاوهبراین، زیرساختهای موجود و ظرفیتهای فرهنگی مراغه، امکان بهرهگیری از تجربیات موفق سایر کشورها را فراهم کرده و میتواند زمینهساز توسعه گردشگری سلامت در این منطقه باشد]13[. با وجود چنین پتانسیلهایی، توسعه گردشگری سلامت در شهر مراغه ایران با چالشهای متعددی مواجه است. عواملی مانند نبود عزم جدی در سطح حاکمیت، فقدان خطمشی منسجم، کمبود بودجه، حملونقل هوایی نامناسب، کیفیت پایین برخی از مراکز اقامتی، تفاوتهای فرهنگی، تسلط نداشتن کادر درمانی به زبانهای بینالمللی، وضعیت نامناسب بهداشتی برخی بیمارستانها، ضعف در بازاریابی و تبلیغات و حمایت ناکافی از بخش خصوصی، موانعی جدی در مسیر رشد این صنعت محسوب میشوند]14-17[.
با توجه به اهمیت روزافزون گردشگری سلامت و پتانسیلهای بالای شهر مراغه، توجه ویژه به این حوزه میتواند به توسعه اقتصادی منطقه کمک کند و منجر به ارتقای سطح خدمات بهداشتی و درمانی شود. بااینحال، تاکنون اقدامات مشخص و منسجمی در این زمینه صورت نگرفته است. هیچ مطالعه مستقلی بهصورت جامع به تبیین پتانسیلها و موانع توسعه گردشگری سلامت در شهرستان مراغه با استفاده از روش کیفی نپرداخته است. این شکاف دانش باعث شده است برنامهریزی برای توسعه این صنعت در مراغه فاقد پشتوانه علمی محکم و بومی باشد. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف پر کردن این شکاف، به شناسایی ظرفیتهای بالقوه و موانع پیشروی گردشگری سلامت در مراغه میپردازد و راهکارهای مؤثری برای توسعه این صنعت ارائه میدهد. اتخاذ تدابیر مناسب در این حوزه میتواند ضمن بهبود زیرساختها و حل چالشهای موجود، به جذب بیشتر گردشگران سلامت و تقویت جایگاه مراغه در این صنعت کمک کند.
روشها
پژوهش کیفی حاضر در سال 1403 در دانشگاه علوم پزشکی تبریز و با استفاده از مصاحبههای نیمهساختاریافته و عمیق انجام شد.
جامعه پژوهش و روش نمونهگیری: جامعه پژوهش این مطالعه شامل تمام افراد خبره و صاحبنظر در حوزه گردشگری سلامت و سازمانهای مرتبط با این زمینه بود. نمونهگیری به روشهای مبتنی بر هدف و سپس نمونهگیری گلولهبرفی انجام شد و این فرآیند تا رسیدن به اشباع دادهها ادامه یافت. در مجموع، با ۱۸ نفر از متخصصان و افراد خبره در حوزه گردشگری سلامت و سازمانهای مربوطه مصاحبه شد. همچنین، پژوهشگران در روش نمونهگیری گلولهبرفی از نمونههای واجد شرایط اولیه برای شناسایی و جذب سایر افراد نمونه کمک گرفتند. معیارهای ورود به مطالعه عبارت بودند از: دارا بودن دانش و تجربه کافی، آشنایی با موقعیت شهرستان مراغه، سابقه کاری حداقل سه سال در حوزه گردشگری سلامت یا پنج سال در زمینه ارائه خدمات به بیماران و گردشگران، داشتن مدرک تحصیلی کارشناسی یا بالاتر، و علاقه و انگیزه کافی برای شرکت در پژوهش.
روش جمعآوری دادهها و روایی و پایایی: برای جمعآوری دادهها از راهنمای مصاحبه استفاده شد (پیوست) و پس از انجام سه مصاحبه آزمایشی، اعتبار نهایی آن تأیید شد. انجام مصاحبههای آزمایشی، صرف زمان کافی برای مصاحبهها، جمعآوری اطلاعات بیشتر و مقایسه مداوم دادهها، ارسال یافتهها به تعدادی از افراد و مصاحبهشوندگان و استفاده از نظرات تکمیلی آنها در توسعه یافتهها و تبادل نظر با همتایان در مورد یافتههای پژوهش، از جمله اقداماتی بود که برای افزایش اعتبار این پژوهش بهکار گرفته شد. همچنین، برای افزایش دقت
گردشگری سلامت، بهعنوان یکی از پررونقترین صنایع جهانی، توجه بسیاری از کشورها و مناطق جهان را به خود جلب کرده است. این صنعت با ترکیب خدمات درمانی و تفریحی، فرصتهای بینظیری برای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جوامع فراهم میکند]1[ و بهعنوان راهبردی مؤثر در جذب سرمایههای خارجی و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی شناخته میشود. هزینههای کمتر و سودآوری بالای این حوزه، آن را به گزینهای جذاب برای کشورهای در حال توسعه تبدیل کرده است]2[. ازاینرو، توسعه گردشگری سلامت میتواند بهعنوان یک راهبرد ملی برای افزایش درآمدهای ارزی مطرح شود زیرا هر گردشگر سلامت تقریباً سه برابر یک گردشگر معمولی ارزآوری دارد]3[. در این میان، کشورهایی مانند ترکیه، مالزی، سنگاپور و هند توانستهاند با بهرهگیری از زیرساختهای پزشکی پیشرفته، هزینههای مقرونبهصرفه، کادر درمانی متخصص و سیاستهای حمایتی، جایگاه ویژهای در این صنعت بهدست آورند. ترکیه با کیفیت بالای خدمات درمانی، تجهیزات مدرن و تسهیل فرآیند سفر، مالزی با زیرساختهای قوی و ثبات اقتصادی، سنگاپور با دقت و تخصص پزشکی و هند با ارائه درمانهای کمهزینه و روشهای سنتی، از جمله مقاصد برجسته گردشگری سلامت محسوب میشوند. عوامل زیادی، مانند بازاریابی مؤثر، قوانین حمایتی، نیروی انسانی متخصص و جاذبههای گردشگری، نقش مهمی در توسعه این صنعت در کشورهای مذکور داشته و موجب رشد چشمگیر گردشگری سلامت در سطح بینالمللی شدهاند]4-7[.
ایران با برخورداری از جاذبههای طبیعی و ظرفیتهای درمانی پتانسیل قابلتوجهی برای توسعه این صنعت دارد. مطالعه کمیلی و همکاران ]8[ نشان داد که محدودیتهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، برجسته نکردن توانمندیهای درمانی و گردشگری در ایران، استفاده نادرست از فضای مجازی و فقدان شرکتهای حرفهای گردشگری سلامت بهعنوان مهمترین موانع برندسازی گردشگری پزشکی ایران محسوب میشوند. مطالعه عزیزی و همکاران ]9[ در خصوص موانع توسعه گردشگری سلامت در استان یزد نشان داد که مهمترین چالشهای شناساییشده شامل هزینههای بالا، محدودیتهای تبلیغاتی، مقررات دستوپاگیر، اولویت دادن به نیازهای درمانی جامعه محلی و کمبود نیروی انسانی متخصص است. همچنین، مطالعه ایمنی و همکاران ]10[ نشان داد که توسعه گردشگری سلامت در استان اردبیل، با وجود پتانسیلهای قابل توجهی چون برخورداری از چشمههای متعدد آبگرم با خواص درمانی، شرایط اقلیمی مناسب در فصول مختلف و موقعیت جغرافیایی مطلوب بهعنوان دروازه ارتباطی با کشورهای همسایه، با چالشهای ساختاری متعددی روبهرو است. یافتههای این پژوهش حاکی از آن است که ضعف در بازاریابی و برندسازی، عدم همگرایی بخش دولتی و خصوصی و کمبود زیرساختهای درمانی تخصصی، اصلیترین موانع توسعه این صنعت در منطقه محسوب میشوند. از سوی دیگر، نبود راهبرد یکپارچه در سطح ملی و ضعف هماهنگی بین نهادهای متولی، بهعنوان تهدیدهای کلیدی، امکان بهرهبرداری از فرصتهایی همچون نزدیکی به مرزهای بینالمللی و وجود پزشکان متخصص را با محدودیت مواجه ساخته است.
در همین راستا، شناسایی ظرفیتها و موانع در سطح منطقهای بهعنوان گام اولیه و ضروری برای برنامهریزی مؤثر مورد تأکید قرار گرفته است. یکی از شهرهای مهم و مستعد در این زمینه، شهر مراغه است که با پیشینه تاریخی کهن و جاذبههای طبیعی منحصر به فرد خود، میتواند به مقصدی جذاب برای گردشگران سلامت تبدیل شود]11[. این شهر به خاطر چشمههای آب گرم مشهور است و باغهای سرسبز و طبیعت بکر آن نیز محیطی آرامشبخش برای گردشگران فراهم میکند. چشمههای آب گرم مراغه، بهعنوان یکی از منابع ارزشمند درمانی، میتوانند در بهبود بسیاری از بیماریها مؤثر باشند و تجربهای منحصربهفرد را برای گردشگران رقم بزنند]12[. علاوهبراین، زیرساختهای موجود و ظرفیتهای فرهنگی مراغه، امکان بهرهگیری از تجربیات موفق سایر کشورها را فراهم کرده و میتواند زمینهساز توسعه گردشگری سلامت در این منطقه باشد]13[. با وجود چنین پتانسیلهایی، توسعه گردشگری سلامت در شهر مراغه ایران با چالشهای متعددی مواجه است. عواملی مانند نبود عزم جدی در سطح حاکمیت، فقدان خطمشی منسجم، کمبود بودجه، حملونقل هوایی نامناسب، کیفیت پایین برخی از مراکز اقامتی، تفاوتهای فرهنگی، تسلط نداشتن کادر درمانی به زبانهای بینالمللی، وضعیت نامناسب بهداشتی برخی بیمارستانها، ضعف در بازاریابی و تبلیغات و حمایت ناکافی از بخش خصوصی، موانعی جدی در مسیر رشد این صنعت محسوب میشوند]14-17[.
با توجه به اهمیت روزافزون گردشگری سلامت و پتانسیلهای بالای شهر مراغه، توجه ویژه به این حوزه میتواند به توسعه اقتصادی منطقه کمک کند و منجر به ارتقای سطح خدمات بهداشتی و درمانی شود. بااینحال، تاکنون اقدامات مشخص و منسجمی در این زمینه صورت نگرفته است. هیچ مطالعه مستقلی بهصورت جامع به تبیین پتانسیلها و موانع توسعه گردشگری سلامت در شهرستان مراغه با استفاده از روش کیفی نپرداخته است. این شکاف دانش باعث شده است برنامهریزی برای توسعه این صنعت در مراغه فاقد پشتوانه علمی محکم و بومی باشد. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف پر کردن این شکاف، به شناسایی ظرفیتهای بالقوه و موانع پیشروی گردشگری سلامت در مراغه میپردازد و راهکارهای مؤثری برای توسعه این صنعت ارائه میدهد. اتخاذ تدابیر مناسب در این حوزه میتواند ضمن بهبود زیرساختها و حل چالشهای موجود، به جذب بیشتر گردشگران سلامت و تقویت جایگاه مراغه در این صنعت کمک کند.
روشها
پژوهش کیفی حاضر در سال 1403 در دانشگاه علوم پزشکی تبریز و با استفاده از مصاحبههای نیمهساختاریافته و عمیق انجام شد.
جامعه پژوهش و روش نمونهگیری: جامعه پژوهش این مطالعه شامل تمام افراد خبره و صاحبنظر در حوزه گردشگری سلامت و سازمانهای مرتبط با این زمینه بود. نمونهگیری به روشهای مبتنی بر هدف و سپس نمونهگیری گلولهبرفی انجام شد و این فرآیند تا رسیدن به اشباع دادهها ادامه یافت. در مجموع، با ۱۸ نفر از متخصصان و افراد خبره در حوزه گردشگری سلامت و سازمانهای مربوطه مصاحبه شد. همچنین، پژوهشگران در روش نمونهگیری گلولهبرفی از نمونههای واجد شرایط اولیه برای شناسایی و جذب سایر افراد نمونه کمک گرفتند. معیارهای ورود به مطالعه عبارت بودند از: دارا بودن دانش و تجربه کافی، آشنایی با موقعیت شهرستان مراغه، سابقه کاری حداقل سه سال در حوزه گردشگری سلامت یا پنج سال در زمینه ارائه خدمات به بیماران و گردشگران، داشتن مدرک تحصیلی کارشناسی یا بالاتر، و علاقه و انگیزه کافی برای شرکت در پژوهش.
روش جمعآوری دادهها و روایی و پایایی: برای جمعآوری دادهها از راهنمای مصاحبه استفاده شد (پیوست) و پس از انجام سه مصاحبه آزمایشی، اعتبار نهایی آن تأیید شد. انجام مصاحبههای آزمایشی، صرف زمان کافی برای مصاحبهها، جمعآوری اطلاعات بیشتر و مقایسه مداوم دادهها، ارسال یافتهها به تعدادی از افراد و مصاحبهشوندگان و استفاده از نظرات تکمیلی آنها در توسعه یافتهها و تبادل نظر با همتایان در مورد یافتههای پژوهش، از جمله اقداماتی بود که برای افزایش اعتبار این پژوهش بهکار گرفته شد. همچنین، برای افزایش دقت
و انسجام نتایج مطالعه، چهار معیار اصلی گوبا و لینکلن استفاده شد]18[. ابتدا با اختصاص زمان کافی به جمعآوری و تحلیل دادهها، تلاش شد تا درک عمیقتری از فرهنگ، زبان و دیدگاههای شرکتکنندگان به دست آید. همچنین، دادهها از افراد مختلفی که به موضوع پژوهش مرتبط بودند، جمعآوری شد تا اطمینان حاصل شود که یافتهها از اعتبار لازم برخوردارند. برای افزایش تأییدپذیری از روش بازبینی همتا استفاده شد تا اطمینان حاصل شود که نتایج بهدرستی تجربیات مشارکتکنندگان را منعکس میکنند. علاوهبراین، تمام مراحل پژوهش بهطور دقیق ثبت و جزئیات جامعی از زمینه مطالعه ارائه شد تا امکان ارزیابی روششناسی و تعمیمپذیری نتایج به موقعیتهای مشابه فراهم شود. در نهایت، برای اطمینان از اعتمادپذیری پژوهش، یک ناظر خارجی دادهها را مورد بررسی قرار داد تا ثبات و قابلیت اطمینان مطالعه افزایش یابد.
تحلیل دادههای کیفی: دادههای حاصل از مصاحبههای نیمهساختاریافته با استفاده از نرمافزار MAXQDA و بر اساس روش تحلیل محتوای تماتیک تحلیل شدند. این روش یک فرآیند منظم برای شناسایی، سازماندهی و ارائه الگوهای معنادار (تمها) درون دادههای کیفی است. هدف از این تحلیل، دستیابی به درک عمیقتری از پدیده مورد مطالعه بود. روند تحلیل به شرح زیر انجام پذیرفت:
۱) آشنایی با دادهها: مصاحبهها پیادهسازی و سپس چندین بار بهدقت مطالعه شد تا اشراف اولیه و حس کلی نسبت به محتوای آنها حاصل شود.
2) تولید کدهای اولیه (کدگذاری باز): در این مرحله، متون مصاحبهها به بخشهای معنادار تقسیم و برای هر بخش، کدهای اولیه و توصیفی اختصاص داده شد. برای نمونه، عبارت یکی از مشارکتکنندگان مبنی بر: «چشمههای آب معدنی مراغه یک گنجینه خدادادی هستند، ولی هیچ برنامهای برای معرفی آنها به گردشگران خارجی وجود ندارد» به کد «پتانسیل طبیعی چشمههای آب معدنی» تبدیل شد.
3) جستجو برای یافتن مضمونها (کدگذاری محوری): کدهای مشابه و مرتبط در قالب مفاهیم گستردهتر دستهبندی شدند. برای نمونه، کدهای مربوط به «طبیعت ویژه»، «وجود گیاهان دارویی» و «آبوهوای مناسب» تحت مضمون اصلی «پتانسیل منابع طبیعی» قرار گرفتند.
4) بازبینی مضمونها (کدگذاری انتخابی): در این مرحله، ارتباط بین مضمونها و زیرمجموعه آنها به دقت بررسی و مضمونهای اصلی (درونمایههای) پژوهش استخراج و تعریف نهایی شدند. برای نمونه، زیرموضوعات «پتانسیلهای طبیعی»، «پتانسیل زیرساختی» و «ارائه خدمات سلامت» تحت مضمون (درونمایه) اصلی «پتانسیلهای جذب گردشگر سلامت» قرار گرفتند.
5) کنترل اعتبار و پایایی: برای افزایش اعتبار یافتهها، فرآیند کدگذاری بهصورت مستقل توسط دو پژوهشگر انجام و سپس نتایج با هم مقایسه شد. در موارد اختلاف نظر، با بحث و تبادل نظر با نفر سوم اجماع نهایی حاصل شد.
6) ارائه گزارش نهایی: در گام پایانی، درونمایههای نهایی در قالب جداول طبقهبندی و به همراه نمونههای عینی از مصاحبهها ارائه شدند.
یافتهها
در این مطالعه، با 18 نفر از متخصصان و صاحبنظران درباره پتانسیلها، چالشها و موانع ارائه خدمات درمانی در ایجاد و توسعه گردشگری سلامت در شهرستان مراغه مصاحبه شد. از این تعداد، 11 نفر مرد و هفت نفر زن بودند (جدول1). پتانسیلها، موانع کلی و موانع ارائه خدمات درمانی به زیرگروههای مختلفی تقسیم شدند که در جداول 2، 3 و 4 ارائه شده است. پتانسیلهای گردشگری سلامت در شهرستان مراغه در سه مضمون «منابع طبیعی»، «زیرساختها» و «ارائه خدمات سلامت» شناسایی شد (جدول 2). موانع کلی توسعه گردشگری سلامت در پنج مضمون اصلی (جدول 3) و چهار مضمون مربوط به موانع بیمارستانی نیز در جدول 4 گزارش شدهاند.
پتانسیلهای طبیعی: شهرستان مراغه دارای مزیتهای متعدد طبیعی برای توسعه گردشگری سلامت است. این پتانسیلها شامل زمینه تاریخی (آثار باستانی و جاذبههای گردشگری)، آب و هوای مناسب و منطقه کوهستانی سهند میباشد. همچنین، وجود گیاهان دارویی و بازارچه فصلی مرتبط، چشمههای آب گرم و درمانی، طبیعت بکر با شهرت فسیلشناسی از دیگر ظرفیتهای برجسته این منطقه محسوب میشود. در این خصوص یکی از مصاحبه شوندگان اظهار داشت :« یک جاذبه مربوط به بافت گیاهی و گیاهان دارویی است که در شهر وجود دارد. طب سنتی و عطاری و گیاهان دارویی، پوشش گیاهی که وجود دارد خاص شهر مراغه است که کاملاً هم مرتبط با بسته گردشگری سلامت است و وجود بازارچه گیاهان سنتی و دارویی در اردیبهشت ماه بالغ بر ۱۰۰ تا ۲۰۰ نوع گونه گیاهی که مخصوص مناطق کوهستانی مراغه است».
زیرساختهای پشتیبان: موقعیت جغرافیایی ممتاز مراغه از جمله مجاورت با شهرهای کردنشین، نزدیکی به مرز کشورهای ترکیه و عراق و فاصله کم تا مرکز استان یک مزیت راهبردی است. یکی از مصاحبهشوندگان بیان نمود: « اول به خاطر اینکه فاصله مراغه نزدیک است چونکه مراغه نسبت به شهر تبریز برای شهرهای همجوار نزدیکتر است، حدود دو ساعت نزدیک تر است. برای شهرهای کردنشین و حتی در وضعیت فعلی نیز وجود دارد و مراقبت میتواند توی این زمینه بهصورت ملموستر کار بکند. درکل، مراغه دارای یک پتانسیل بالا است». یکی دیگر از مصاحبه شوندگان بیان نمود: « اگر ما بخواهیم به گردشگر خارجی هم بپردازیم نزدیکی به مرز با توجه به دو استان هم ارز مان که نزدیک به خاک ترکیه و خاک عراق است پتانسیلهای بالقوهای هست که نزدیکی به مرز یکی از نقاط قوت است». از نظر زیرساختهای رفاهی و اقامتی این شهرستان از شبکه حمل و نقل زمینی، ریلی و جادهای، امکانات رفاهی و غذایی و همچنین اقامتگاههای بومگردی برخوردار میباشد.
ارائه خدمات سلامت: شهرستان مراغه از نظر ارائه خدمات سلامت از موقعیت خوبی برخوردار است. تنوع و کیفیت خدمات تشخیصی و درمانی از جمله وجود امکانات تخصصی و فوق تخصصی، تجهیزات پزشکی پیشرفته و ظرفیت بالای درمانگاهها و مطبها از نقاط قوت آن است. تکمیل پروژههای بیمارستانی (خواجه نصیر و خصوصی) و مرجعیت بیمارستانهای شهرستان پس از تبریز، موقعیت آن را بهعنوان قطب درمان جنوب استانهای آذربایجان شرقی و غربی تثبیت کرده است.
موانع زیرساختی: در بخش درمان، کمبود تختهای بیمارستانی، رواج کم سیستم نوبتدهی اینترنتی و فشار ناشی از حجم بالای گردشگران سلامت از چالشهای اصلی هستند. در حوزه حمل و نقل، جادههای حادثهخیز و ضعیف (بهویژه محور مراغه-هشترود) مشکلساز است. زیرساختهای اقامتی و رفاهی نیز با مشکلاتی از جمله کیفیت پایین هتلها، فقدان امکانات اقامتی نزدیک به مراکز درمانی و نگهداری نامناسب از جاذبههای گردشگری روبهرو هستند. علاوهبراین، زیرساختهای تاریخی (مانند کاوشنشده ماندن آثار باستانی) و زیرساختهای ارتباطی (مانند اختلالات اینترنت و استفاده ناکارآمد از فرودگاه) نیز از دیگر موانع محسوب میشوند. در این خصوص، پاسخ یکی از مصاحبهشوندگان بدین شرح است: «مانع بعدی این است که آثار تاریخی مطالعه و کاوش نشدهاند. عرصه و حریم آنها مشخص نیست. به خاطر همین نمیتوانیم دور و بر آثار تاریخی سرمایهگذاری کنیم. آثار طبیعی ما منابع ملی است. منابع ملی را در اختیار سرمایهگذار شخصی و خصوصی قرار نمیدهند تا سرمایهگذاری کند. یعنی هم در حوزه طبیعی و هم در حوزه تاریخی یک چالشهایی را داریم که باعث شده تاکنون سرمایهگذاری در آنها سرمایهگذاری نکند، مصداق آن همان شورسو میباشد که مسئله آنجا لنگ اخذ مجوز و منابع طبیعی و اینگونه موارد است، یعنی برای بروکراسیهای اداری ما پایانی وجود ندارد. متاسفانه کسی هم پاسخگو نیست و کسی نمیخواهد این موانع را رفع کند».
تحلیل دادههای کیفی: دادههای حاصل از مصاحبههای نیمهساختاریافته با استفاده از نرمافزار MAXQDA و بر اساس روش تحلیل محتوای تماتیک تحلیل شدند. این روش یک فرآیند منظم برای شناسایی، سازماندهی و ارائه الگوهای معنادار (تمها) درون دادههای کیفی است. هدف از این تحلیل، دستیابی به درک عمیقتری از پدیده مورد مطالعه بود. روند تحلیل به شرح زیر انجام پذیرفت:
۱) آشنایی با دادهها: مصاحبهها پیادهسازی و سپس چندین بار بهدقت مطالعه شد تا اشراف اولیه و حس کلی نسبت به محتوای آنها حاصل شود.
2) تولید کدهای اولیه (کدگذاری باز): در این مرحله، متون مصاحبهها به بخشهای معنادار تقسیم و برای هر بخش، کدهای اولیه و توصیفی اختصاص داده شد. برای نمونه، عبارت یکی از مشارکتکنندگان مبنی بر: «چشمههای آب معدنی مراغه یک گنجینه خدادادی هستند، ولی هیچ برنامهای برای معرفی آنها به گردشگران خارجی وجود ندارد» به کد «پتانسیل طبیعی چشمههای آب معدنی» تبدیل شد.
3) جستجو برای یافتن مضمونها (کدگذاری محوری): کدهای مشابه و مرتبط در قالب مفاهیم گستردهتر دستهبندی شدند. برای نمونه، کدهای مربوط به «طبیعت ویژه»، «وجود گیاهان دارویی» و «آبوهوای مناسب» تحت مضمون اصلی «پتانسیل منابع طبیعی» قرار گرفتند.
4) بازبینی مضمونها (کدگذاری انتخابی): در این مرحله، ارتباط بین مضمونها و زیرمجموعه آنها به دقت بررسی و مضمونهای اصلی (درونمایههای) پژوهش استخراج و تعریف نهایی شدند. برای نمونه، زیرموضوعات «پتانسیلهای طبیعی»، «پتانسیل زیرساختی» و «ارائه خدمات سلامت» تحت مضمون (درونمایه) اصلی «پتانسیلهای جذب گردشگر سلامت» قرار گرفتند.
5) کنترل اعتبار و پایایی: برای افزایش اعتبار یافتهها، فرآیند کدگذاری بهصورت مستقل توسط دو پژوهشگر انجام و سپس نتایج با هم مقایسه شد. در موارد اختلاف نظر، با بحث و تبادل نظر با نفر سوم اجماع نهایی حاصل شد.
6) ارائه گزارش نهایی: در گام پایانی، درونمایههای نهایی در قالب جداول طبقهبندی و به همراه نمونههای عینی از مصاحبهها ارائه شدند.
یافتهها
در این مطالعه، با 18 نفر از متخصصان و صاحبنظران درباره پتانسیلها، چالشها و موانع ارائه خدمات درمانی در ایجاد و توسعه گردشگری سلامت در شهرستان مراغه مصاحبه شد. از این تعداد، 11 نفر مرد و هفت نفر زن بودند (جدول1). پتانسیلها، موانع کلی و موانع ارائه خدمات درمانی به زیرگروههای مختلفی تقسیم شدند که در جداول 2، 3 و 4 ارائه شده است. پتانسیلهای گردشگری سلامت در شهرستان مراغه در سه مضمون «منابع طبیعی»، «زیرساختها» و «ارائه خدمات سلامت» شناسایی شد (جدول 2). موانع کلی توسعه گردشگری سلامت در پنج مضمون اصلی (جدول 3) و چهار مضمون مربوط به موانع بیمارستانی نیز در جدول 4 گزارش شدهاند.
پتانسیلهای طبیعی: شهرستان مراغه دارای مزیتهای متعدد طبیعی برای توسعه گردشگری سلامت است. این پتانسیلها شامل زمینه تاریخی (آثار باستانی و جاذبههای گردشگری)، آب و هوای مناسب و منطقه کوهستانی سهند میباشد. همچنین، وجود گیاهان دارویی و بازارچه فصلی مرتبط، چشمههای آب گرم و درمانی، طبیعت بکر با شهرت فسیلشناسی از دیگر ظرفیتهای برجسته این منطقه محسوب میشود. در این خصوص یکی از مصاحبه شوندگان اظهار داشت :« یک جاذبه مربوط به بافت گیاهی و گیاهان دارویی است که در شهر وجود دارد. طب سنتی و عطاری و گیاهان دارویی، پوشش گیاهی که وجود دارد خاص شهر مراغه است که کاملاً هم مرتبط با بسته گردشگری سلامت است و وجود بازارچه گیاهان سنتی و دارویی در اردیبهشت ماه بالغ بر ۱۰۰ تا ۲۰۰ نوع گونه گیاهی که مخصوص مناطق کوهستانی مراغه است».
زیرساختهای پشتیبان: موقعیت جغرافیایی ممتاز مراغه از جمله مجاورت با شهرهای کردنشین، نزدیکی به مرز کشورهای ترکیه و عراق و فاصله کم تا مرکز استان یک مزیت راهبردی است. یکی از مصاحبهشوندگان بیان نمود: « اول به خاطر اینکه فاصله مراغه نزدیک است چونکه مراغه نسبت به شهر تبریز برای شهرهای همجوار نزدیکتر است، حدود دو ساعت نزدیک تر است. برای شهرهای کردنشین و حتی در وضعیت فعلی نیز وجود دارد و مراقبت میتواند توی این زمینه بهصورت ملموستر کار بکند. درکل، مراغه دارای یک پتانسیل بالا است». یکی دیگر از مصاحبه شوندگان بیان نمود: « اگر ما بخواهیم به گردشگر خارجی هم بپردازیم نزدیکی به مرز با توجه به دو استان هم ارز مان که نزدیک به خاک ترکیه و خاک عراق است پتانسیلهای بالقوهای هست که نزدیکی به مرز یکی از نقاط قوت است». از نظر زیرساختهای رفاهی و اقامتی این شهرستان از شبکه حمل و نقل زمینی، ریلی و جادهای، امکانات رفاهی و غذایی و همچنین اقامتگاههای بومگردی برخوردار میباشد.
ارائه خدمات سلامت: شهرستان مراغه از نظر ارائه خدمات سلامت از موقعیت خوبی برخوردار است. تنوع و کیفیت خدمات تشخیصی و درمانی از جمله وجود امکانات تخصصی و فوق تخصصی، تجهیزات پزشکی پیشرفته و ظرفیت بالای درمانگاهها و مطبها از نقاط قوت آن است. تکمیل پروژههای بیمارستانی (خواجه نصیر و خصوصی) و مرجعیت بیمارستانهای شهرستان پس از تبریز، موقعیت آن را بهعنوان قطب درمان جنوب استانهای آذربایجان شرقی و غربی تثبیت کرده است.
موانع زیرساختی: در بخش درمان، کمبود تختهای بیمارستانی، رواج کم سیستم نوبتدهی اینترنتی و فشار ناشی از حجم بالای گردشگران سلامت از چالشهای اصلی هستند. در حوزه حمل و نقل، جادههای حادثهخیز و ضعیف (بهویژه محور مراغه-هشترود) مشکلساز است. زیرساختهای اقامتی و رفاهی نیز با مشکلاتی از جمله کیفیت پایین هتلها، فقدان امکانات اقامتی نزدیک به مراکز درمانی و نگهداری نامناسب از جاذبههای گردشگری روبهرو هستند. علاوهبراین، زیرساختهای تاریخی (مانند کاوشنشده ماندن آثار باستانی) و زیرساختهای ارتباطی (مانند اختلالات اینترنت و استفاده ناکارآمد از فرودگاه) نیز از دیگر موانع محسوب میشوند. در این خصوص، پاسخ یکی از مصاحبهشوندگان بدین شرح است: «مانع بعدی این است که آثار تاریخی مطالعه و کاوش نشدهاند. عرصه و حریم آنها مشخص نیست. به خاطر همین نمیتوانیم دور و بر آثار تاریخی سرمایهگذاری کنیم. آثار طبیعی ما منابع ملی است. منابع ملی را در اختیار سرمایهگذار شخصی و خصوصی قرار نمیدهند تا سرمایهگذاری کند. یعنی هم در حوزه طبیعی و هم در حوزه تاریخی یک چالشهایی را داریم که باعث شده تاکنون سرمایهگذاری در آنها سرمایهگذاری نکند، مصداق آن همان شورسو میباشد که مسئله آنجا لنگ اخذ مجوز و منابع طبیعی و اینگونه موارد است، یعنی برای بروکراسیهای اداری ما پایانی وجود ندارد. متاسفانه کسی هم پاسخگو نیست و کسی نمیخواهد این موانع را رفع کند».
جدول1. اطلاعات دموگرافیک مشارکتکنندگان
| ردیف | جنس | سن | سابقه خدمت | حوزه فعالیت | سازمان |
| 1 | مرد | 54 | 28 | معاونت درمان | دانشکده علوم پزشکی |
| 2 | زن | 41 | 10 | انجمن شهر سالم | دانشگده علوم پزشکی |
| 3 | مرد | 45 | 16 | فرمانداری | فرمانداری |
| 4 | مرد | 43 | 8 | معاونت آموزشی | دانشکده علوم پزشکی |
| 5 | زن | 50 | 20 | میراث فرهنگی و گردشگری | سازمان میران فرهنگی |
| 6 | مرد | 52 | 21 | گردشگری | شهرداری |
| 7 | زن | 34 | 7 | معاونت آموزشی | دانشکده علوم پزشکی |
| 8 | مرد | 50 | 20 | بیمارستان | بیمارستان |
| 9 | زن | 52 | 23 | اعتباربخشی | دانشکده علوم پزشکی |
| 10 | زن | 45 | 14 | بهبود کیفیت | بیمارستان |
| 11 | زن | 32 | 6 | بهبود کیفیت | دانشکده علوم پزشکی |
| 12 | زن | 41 | 8 | بهبود کیفیت | دانشکده علوم پزشکی |
| 13 | مرد | 57 | 29 | معاونت بهداشت | مرکز بهداشت شهرستان |
| 14 | مرد | 55 | 22 | ارائه خدمات درمانی | بخش خصوصی |
| 15 | مرد | 37 | 14 | معاونت درمان | دانشکده علوم پزشکی |
| 16 | مرد | 51 | 14 | معاونت درمان | دانشکده علوم پزشکی |
| 17 | مرد | 41 | 15 | مدیر بیمارستان | بیمارستان دولتی |
| 18 | مرد | 54 | 26 | رئیس بیمارستان | بیمارستان دولتی |
موانع اقتصادی و بازاریابی: شفاف نبودن هزینهها یکی از موانع بزرگی است که به شکل گرانفروشی در هتلها و داروها و حتی اخذ زیرمیزی خود را نشان میدهد. برای نمونه، یکی از مصاحبهشوندگان اظهار داشت: « باید روی سطح فرهنگ مردم نیز کار شود که به توریست به چشم خوب نگاه کنند، بهطوری که به چشم بیگانه نگاه نکنند. در کشور ما مردم به دید یک بیگانه به خارجی نگاه میکنند، مثلاً واحد پولی آنها را بهخوبی تبدیل نمیکردند یا به قیمت پایین بر میداشتند، هتل را گران حساب میکردند، دارو را چند برابر حساب میکردند، پزشکان چند برابر پول میگرفتند، تاکسی او را چند مسیر اضافه نیز میبرد تا بتواند پول بیشتری را بگیرد». همچنین، عدم جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی به چشم میخورد. در حوزه بازاریابی نیز فقدان یک برنامه تبلیغاتی مؤثر برای معرفی ظرفیتهای درمانی و گردشگری، نبود بستههای جامع گردشگری سلامت و نبود بازاریابی شبکهای، موجب ناشناخته ماندن ظرفیتهای شهرستان شده است.
موانع مربوط به ذینفعان: همکاری و هماهنگی ضعیف بینبخشی بین نهادهای مختلف مشهود است. نبود تیم تخصصی و قوی برای مدیریت حوزه گردشگری سلامت و مشارکت ضعیف بخش خصوصی به دلیل عدم صرفه اقتصادی و فقدان تفکر سیستمی از دیگر چالشها هستند. سوء مدیریت و تعهد ناکافی مدیران ارشد شهرستان نسبت به توسعه این حوزه نیز بهعنوان مانعی جدی شناسایی شد. در خصوص تفکر سیستمی، یکی از مصاحبهشوندگان اظهار داشت: «به نظرم انسجام هر سه بیمارستان یکی دیگر از موانع میتواند باشد، یک مشکلی که در تمام سازمانها در سیستم سلامت ازش رنج میبریم بحث سیستم و تفکر سیستمی است، تفکر سیستمی مقدمهای بر تفکر استراتژیک است. اگر ما آن تفکر سیستمی را داشته باشیم و بهصورت جزیرهای به اجزای سیستم نگاه نکنیم، یعنی نقش دانشکده علوم پزشکی باید این باشد که این سه سازمان را کنار هم جمع کند. تازه این حلقه داخلی ما است، حلقه خارجی که نهادهای دیگر هستند، مثل سازمان تبلیغات، مثل صدا و سیما، یا هر سازمان دیگری که میتواند نقشی در این حوزه داشته باشد با هم مرتبط شوند».
موانع مربوط به دولت: در سطح سیاستگذاری کلان، مشکلات در سطحبندی خدمات وجود دارد؛ بهطوری که در تخصیص منابع مالی، تجهیزات سرمایهای و سهمیه دارویی، درصد بالای گردشگران سلامت نادیده گرفته میشوند. این مهم بدین صورت در یکی از مصاحبهها مطرح شد: « مهمترین مانعی که باعث میشود ما از این پتانسیل گردشگری سلامت نتوانیم به نحو احسن استفاده کنیم این است امکاناتی که تخصیص داده میشود به دانشکده علوم پزشکی مراغه متناسب با جمعیت شهرستان تحت پوشش در نظر گرفته شده است، یعنی متناسب با جمعیت خود شهرستان مراغه است مثلاً در مورد سطحبندی خدمات، ما تعداد تختی که داریم متناسب با جمعیت خود شهرستان است و یعنی جوابگوی ۳۰ تا ۴۰ درصد مراجعین خارج از شهرستان نمیتواند باشد که علاوه بر جمعیت شهرستان به بیمارستانهای ما مراجعه می کنند. در مورد سطحبندی خدمات، معمولاً در مورد تعداد دستگاههای سی تی اسکنای که به شهرستان ما اختصاص داده شده متناسب با اون نیازی است که مردم به آن دارند. علاوه بر شهرستان مراغه شهرستانهای همجوار مثل بناب و هشترود و عجبشیر و اینهایی که برای دریافت خدمات مراجعه میکنند مراغه واقعاً به مشکل بر می خورد ». نبود متولی واحد برای گردشگری سلامت، بروکراسی اداری پیچیده، حمایت ناکافی از بخش خصوصی، مشکلات مربوط به تبدیل ارز و فقدان نظارت بر تعرفه تاکسیرانی گردشگران سلامت از موانع به شمار میروند. همچنین، مسائل سیاسی از جمله احساس امنیت پایین، سیاستزده بودن محیط نیز بر این چالشها دامن میزند.
موانع مربوط به جامعه: در نهایت، پایین بودن فرهنگ گردشگرپذیری در بین شهروندان و آگاهی ضعیف آنان از مزایای حضور گردشگران از یک سو و حجم کم گردشگران از سوی دیگر، یک چرخه معیوب ایجاد کرده که مانع از شکلگیری بستر اجتماعی لازم برای توسعه این صنعت شده است.
مشکلات نیروی انسانی: بخش نیروی انسانی با چالشهای ساختاری مواجه است. کمبود پزشک متخصص، فقدان برخی تخصصهای ضروری در شهرستان و ناکافی بودن تعداد متخصصین (مانند رادیولوژی)، ظرفیت خدماتدهی را محدود کرده است. این وضعیت با فشار کاری بالای ناشی از حجم گردشگران سلامت و کمبود کادر درمان با سابقه تشدید میشود. یکی از مصاحبهشوندگان بیان کرد: «باید پزشک و پرستار خوب و با تجربه وجود داشته باشد تا بتواند مراقبت خوبی به بیمار ارائه بدهند. خیلی پرستاران با سابقهای در بخشها هنگام اینکه خودمون هم بستری شدیم ندیدیم. باید پرستار هوشیار زیاد باشه». علاوهبراین، ضعف مهارتهای ارتباطی کارکنان با بیماران و نقص در فرآیند آموزش به بیمار (از جمله ارائه آموزش به زبانی نامفهوم برای بیمار و اثربخشی پایین دورههای ضمن خدمت) از کیفیت تجربه بیمار میکاهد. در خصوص این موانع یکی از مصاحبهشوندگان اظهار داشت: « کادر درمان ارتباطات میان فردی شان ضعیف است، دورههایی هم که برای آنها برگزار میشود از جمله دورههای ضمن خدمت کارایی لازم را ندارد. نهتنها در حوزه بهداشت و درمان که در هیچ سازمانی دورههای ضمن خدمت کارایی لازم را ندارد. این دو معمولاً رفع تکلیف است و اثر گذار نیستند، مسئله بعدی این است که خدمات در شهرستان ما کامل نیست. زنجیره خدمات تکمیل نیست، یعنی بخشی از بیماران برای دریافت و تکمیل کردن خدماتشان به تبریز مراجعه میکنند».
موانع مربوط به ذینفعان: همکاری و هماهنگی ضعیف بینبخشی بین نهادهای مختلف مشهود است. نبود تیم تخصصی و قوی برای مدیریت حوزه گردشگری سلامت و مشارکت ضعیف بخش خصوصی به دلیل عدم صرفه اقتصادی و فقدان تفکر سیستمی از دیگر چالشها هستند. سوء مدیریت و تعهد ناکافی مدیران ارشد شهرستان نسبت به توسعه این حوزه نیز بهعنوان مانعی جدی شناسایی شد. در خصوص تفکر سیستمی، یکی از مصاحبهشوندگان اظهار داشت: «به نظرم انسجام هر سه بیمارستان یکی دیگر از موانع میتواند باشد، یک مشکلی که در تمام سازمانها در سیستم سلامت ازش رنج میبریم بحث سیستم و تفکر سیستمی است، تفکر سیستمی مقدمهای بر تفکر استراتژیک است. اگر ما آن تفکر سیستمی را داشته باشیم و بهصورت جزیرهای به اجزای سیستم نگاه نکنیم، یعنی نقش دانشکده علوم پزشکی باید این باشد که این سه سازمان را کنار هم جمع کند. تازه این حلقه داخلی ما است، حلقه خارجی که نهادهای دیگر هستند، مثل سازمان تبلیغات، مثل صدا و سیما، یا هر سازمان دیگری که میتواند نقشی در این حوزه داشته باشد با هم مرتبط شوند».
موانع مربوط به دولت: در سطح سیاستگذاری کلان، مشکلات در سطحبندی خدمات وجود دارد؛ بهطوری که در تخصیص منابع مالی، تجهیزات سرمایهای و سهمیه دارویی، درصد بالای گردشگران سلامت نادیده گرفته میشوند. این مهم بدین صورت در یکی از مصاحبهها مطرح شد: « مهمترین مانعی که باعث میشود ما از این پتانسیل گردشگری سلامت نتوانیم به نحو احسن استفاده کنیم این است امکاناتی که تخصیص داده میشود به دانشکده علوم پزشکی مراغه متناسب با جمعیت شهرستان تحت پوشش در نظر گرفته شده است، یعنی متناسب با جمعیت خود شهرستان مراغه است مثلاً در مورد سطحبندی خدمات، ما تعداد تختی که داریم متناسب با جمعیت خود شهرستان است و یعنی جوابگوی ۳۰ تا ۴۰ درصد مراجعین خارج از شهرستان نمیتواند باشد که علاوه بر جمعیت شهرستان به بیمارستانهای ما مراجعه می کنند. در مورد سطحبندی خدمات، معمولاً در مورد تعداد دستگاههای سی تی اسکنای که به شهرستان ما اختصاص داده شده متناسب با اون نیازی است که مردم به آن دارند. علاوه بر شهرستان مراغه شهرستانهای همجوار مثل بناب و هشترود و عجبشیر و اینهایی که برای دریافت خدمات مراجعه میکنند مراغه واقعاً به مشکل بر می خورد ». نبود متولی واحد برای گردشگری سلامت، بروکراسی اداری پیچیده، حمایت ناکافی از بخش خصوصی، مشکلات مربوط به تبدیل ارز و فقدان نظارت بر تعرفه تاکسیرانی گردشگران سلامت از موانع به شمار میروند. همچنین، مسائل سیاسی از جمله احساس امنیت پایین، سیاستزده بودن محیط نیز بر این چالشها دامن میزند.
موانع مربوط به جامعه: در نهایت، پایین بودن فرهنگ گردشگرپذیری در بین شهروندان و آگاهی ضعیف آنان از مزایای حضور گردشگران از یک سو و حجم کم گردشگران از سوی دیگر، یک چرخه معیوب ایجاد کرده که مانع از شکلگیری بستر اجتماعی لازم برای توسعه این صنعت شده است.
مشکلات نیروی انسانی: بخش نیروی انسانی با چالشهای ساختاری مواجه است. کمبود پزشک متخصص، فقدان برخی تخصصهای ضروری در شهرستان و ناکافی بودن تعداد متخصصین (مانند رادیولوژی)، ظرفیت خدماتدهی را محدود کرده است. این وضعیت با فشار کاری بالای ناشی از حجم گردشگران سلامت و کمبود کادر درمان با سابقه تشدید میشود. یکی از مصاحبهشوندگان بیان کرد: «باید پزشک و پرستار خوب و با تجربه وجود داشته باشد تا بتواند مراقبت خوبی به بیمار ارائه بدهند. خیلی پرستاران با سابقهای در بخشها هنگام اینکه خودمون هم بستری شدیم ندیدیم. باید پرستار هوشیار زیاد باشه». علاوهبراین، ضعف مهارتهای ارتباطی کارکنان با بیماران و نقص در فرآیند آموزش به بیمار (از جمله ارائه آموزش به زبانی نامفهوم برای بیمار و اثربخشی پایین دورههای ضمن خدمت) از کیفیت تجربه بیمار میکاهد. در خصوص این موانع یکی از مصاحبهشوندگان اظهار داشت: « کادر درمان ارتباطات میان فردی شان ضعیف است، دورههایی هم که برای آنها برگزار میشود از جمله دورههای ضمن خدمت کارایی لازم را ندارد. نهتنها در حوزه بهداشت و درمان که در هیچ سازمانی دورههای ضمن خدمت کارایی لازم را ندارد. این دو معمولاً رفع تکلیف است و اثر گذار نیستند، مسئله بعدی این است که خدمات در شهرستان ما کامل نیست. زنجیره خدمات تکمیل نیست، یعنی بخشی از بیماران برای دریافت و تکمیل کردن خدماتشان به تبریز مراجعه میکنند».
جدول 2. پتانسیلهای گردشگری سلامت در شهرستان مراغه
| مضمون اصلی | مضمون فرعی | کدها | توضیحات |
| پتانسیلهای جذب گردشگر سلامت در مراغه | منابع طبیعی | زمینه تاریخی | پتانسیل آثار باستانی و تاریخی، جاذبههای گردشگری، سابقه فرهنگی |
| آب و هوای مناسب | پتانسیل منطقه کوهستانی سهند، شرایط آب و هوایی مطلوب | ||
| گیاهان دارویی | گیاهان دارویی منطقه، بازارچه فصلی گیاهان دارویی | ||
| آب درمانی | چشمههای آب گرمچشمه های درمانی | ||
| طبیعت ویژه | طبیعت بکر شهرستان، شهرت فسیلشناسی مراغه | ||
| زیرساختهای پشتیبان | موقعیت جغرافیایی | مجاورت به شهرهای کردنشین، مجاورت به کشورهای ترکیه و عراق، نزدیکی مسافت نسبت به مرکز استان | |
| رفاهی و اقامتی | زیرساخت زمینی، زیرساخت ریلی، زیرساخت جادهای،امکانات رفاهی و غذایی، وجود اقامتگاه بومگردی | ||
| ارائه خدمات سلامت | بخش تشخیص و درمانی |
تنوع خدمات تشخیصی و درمانی شهرستان، تکمیل پروژه بیمارستانهای خواجه نصیر و خصوصی، وجود امکانات درمانی بهتر نسبت به شهرهای مجاور، ارائه خدمات تخصصی و فوق تخصصی در مراکز درمانی، ظرفیت درمانگاهها و مطبهای پزشکان در سطح شهر، مرجع بودن بیمارستانهای شهرستان پس از تبریز | |
| قطب درمان جنوب استان | پوشش نیازهای درمانی جنوب استانهای آذربایجان شرقی و غربی | ||
| دستگاهها و فناوری پیشرفته | وجود تجهیزات پزشکی پیشرفته | ||
| روند توسعهای در خدمات سلامت | وجود روند توسعهای در خدمات پزشکی، کیفیت بالای ارائهخدمات |
مسائل مالی: اخذ زیرمیزی از بیماران توسط برخی پزشکان بهعنوان مانع جدی مالی و اخلاقی، اعتماد عمومی را خدشهدار کرده و هزینههای درمان را بهصورت غیرشفاف افزایش میدهد. یکی از مصاحبهشوندگان در این خصوص این نظر را مطرح کرد: «بحث بعدی مربوط به مسئله زیر میزی است. پزشکان با وجود درآمد خوبشان سعی میکنند از مالیات فرار کنند، از کارتخوان استفاده نمیکنند و مریضها را به دنبال پول نقد میفرستند و نارضایتی ایجاد میکنند.مثلا وقتی قرار است مریض را عمل کنند، او را معطل نگه میدارند تا ابتدا پولبه حسابشان واریز شود، سپس اقدام به جراحی بیمار میکنند».
مشکلات ارائه خدمات سلامت: حجم بالای گردشگران سلامت منجر به کمبود ظرفیت در بخشهای حیاتی مانند اورژانس، جراحی قلب و آنژیوگرافی و صفوف انتظار طولانی شده است. همچنین، تکمیل نبودن زنجیره خدمات و ناپیوستگی در ارائه خدمات در یک بیمارستان، بهرهبرداری ناصحیح از تجهیزات سرمایهای، فقدان برنامهریزی مؤثر برای گردشگری سلامت، بوروکراسی پیچیده اداری در خرید تجهیزات و نگهداری نامناسب از ساختمان و تجهیزات از جمله ضعفهای مدیریتی هستند. مصاحبهشوندهای گفته است: "بیمارستانی که در اتاق عمل آن تجهیزات ضروری وجود ندارد، برای خرید تجهیزات باید کلی مراحل اداری طی شود که در نهایت بگویند آن خارجی است و نمیتوانیم آن را تهیه کنیم. مدیریت را با مشکل مواجه میسازد. حتی در خرید تجهیزات مشکل وجود دارد». مکانیابی اشتباه مراکز درمانی و ثبت ناقص اطلاعات بیماران در سامانهها نیز به این چالشها دامن میزند. در خصوص مکانیابی اشتباه یکی از مصاحبهشوندگان اظهار داشت: «مکانیابی اشتباه مراکز درمانی نیز یکی از عمدهترین مشکلات است. علاوه بر سه بیمارستان بخش دولتی، همین بیمارستان خصوصی خواجه نصیر هم با مشکل مکانیابی روبهرو است. در آنجا در آینده یک گره ترافیکی در منطقه ایجاد خواهد کرد. اینها را باید از مرکز شهر بیرون میکشیدند. مسئلهای که الان برای بیمارستان ۵۰۰ تختخوابی پیش آمده است که دارند سعی میکنند آن را به خارج از شهر انتقال دهند. افتضاح بیمارستانسازی ما هم بیمارستان سینا است چون جدید احداث میباشد، بر روی این مسئله فکر نشده بود ».
موانع مربوط به ذینفعان: همکاری ضعیف درونبخشی و ضعف در حل تعارض، بهویژه در سطح مدیران ارشد دانشکده علوم پزشکی، هماهنگی لازم بین بیمارستانها و درون آنها را برای رفع موانع فوق با مشکل مواجه کرده است. یکی از مصاحبهشوندگان این مانع را بدین صورت بیان نمود: «مثلاً در یک بیمارستان یک مشکلی وجود دارد یا مثلاً در بین چند بیمارستان مشکل وجود دارد و مدیر مجبور میشود به سطح بالاتر مراجعه کند تا بتواند آن مشکل را حل کند، منطقی این است که با همدیگر مشورت کنیم تا بتوانیم تصمیم صحیح بگیریم ولی اولین جوابی که ممکن است بشنوی این است که آن یک مسئله داخل بیمارستانی است. خودتان زحمت بکشید و مسئله را حل کنید».
مشکلات ارائه خدمات سلامت: حجم بالای گردشگران سلامت منجر به کمبود ظرفیت در بخشهای حیاتی مانند اورژانس، جراحی قلب و آنژیوگرافی و صفوف انتظار طولانی شده است. همچنین، تکمیل نبودن زنجیره خدمات و ناپیوستگی در ارائه خدمات در یک بیمارستان، بهرهبرداری ناصحیح از تجهیزات سرمایهای، فقدان برنامهریزی مؤثر برای گردشگری سلامت، بوروکراسی پیچیده اداری در خرید تجهیزات و نگهداری نامناسب از ساختمان و تجهیزات از جمله ضعفهای مدیریتی هستند. مصاحبهشوندهای گفته است: "بیمارستانی که در اتاق عمل آن تجهیزات ضروری وجود ندارد، برای خرید تجهیزات باید کلی مراحل اداری طی شود که در نهایت بگویند آن خارجی است و نمیتوانیم آن را تهیه کنیم. مدیریت را با مشکل مواجه میسازد. حتی در خرید تجهیزات مشکل وجود دارد». مکانیابی اشتباه مراکز درمانی و ثبت ناقص اطلاعات بیماران در سامانهها نیز به این چالشها دامن میزند. در خصوص مکانیابی اشتباه یکی از مصاحبهشوندگان اظهار داشت: «مکانیابی اشتباه مراکز درمانی نیز یکی از عمدهترین مشکلات است. علاوه بر سه بیمارستان بخش دولتی، همین بیمارستان خصوصی خواجه نصیر هم با مشکل مکانیابی روبهرو است. در آنجا در آینده یک گره ترافیکی در منطقه ایجاد خواهد کرد. اینها را باید از مرکز شهر بیرون میکشیدند. مسئلهای که الان برای بیمارستان ۵۰۰ تختخوابی پیش آمده است که دارند سعی میکنند آن را به خارج از شهر انتقال دهند. افتضاح بیمارستانسازی ما هم بیمارستان سینا است چون جدید احداث میباشد، بر روی این مسئله فکر نشده بود ».
موانع مربوط به ذینفعان: همکاری ضعیف درونبخشی و ضعف در حل تعارض، بهویژه در سطح مدیران ارشد دانشکده علوم پزشکی، هماهنگی لازم بین بیمارستانها و درون آنها را برای رفع موانع فوق با مشکل مواجه کرده است. یکی از مصاحبهشوندگان این مانع را بدین صورت بیان نمود: «مثلاً در یک بیمارستان یک مشکلی وجود دارد یا مثلاً در بین چند بیمارستان مشکل وجود دارد و مدیر مجبور میشود به سطح بالاتر مراجعه کند تا بتواند آن مشکل را حل کند، منطقی این است که با همدیگر مشورت کنیم تا بتوانیم تصمیم صحیح بگیریم ولی اولین جوابی که ممکن است بشنوی این است که آن یک مسئله داخل بیمارستانی است. خودتان زحمت بکشید و مسئله را حل کنید».
جدول 3. موانع کلی گردشگری سلامت در شهرستان مراغه
| مضمون اصلی | مضمون فرعی | کدها | توضیحات |
| موانعی کلی در راستای ارائه خدمت به گردشگران سلامت | زیرساختی | زیرساخت درمانی |
کافی نبودن تعداد تخت بیمارستانی، ناکافی بودن سیستم نوبتدهی اینترنتی برای مراکز درمانی و مطبها، ظرفیت پایین درمانی شهرستان نسبت به سایر گزینههای گردشگری سلامت، محدودیت ارائه خدمت به جمعیت شهرستان به دلیل حجم بالای گردشگران سلامت |
| زیرساخت جادهای، اقامتی و رفاهی |
حادثه خیز بودن جاده مراغه- هشترود، زیرساخت ضعیف جادهای با شهرهای اطراف، کیفیت پایین هتلها، فقدان زیرساخت اقامتی در نزدیکی بیمارستان امیرالمومنین، نگهداری نامناسب زیرساختهای گردشگری | ||
| زیرساخت تاریخی و آثارباستانی | بهرهبرداری ناصحیح از بناهای تاریخی، کاوش نشدن آثار باستانی شهرستان | ||
| زیرساخت ارتباطی | اختلالات اینترنت، عدم استفاده نامناسب از ظرفیت فرودگاه مراغه | ||
| اقتصادی و بازاریابی | هزینههای غیرشفاف | گران حساب کردن هزینه هتل، گران حساب کردن هزینه دارو، اخذ زیرمیزی |
|
| عدم جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی | عدم جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی | ||
| فقدان بازاریابی موثر در زمینه درمانی و گردشگری | فقدان تبلغات در زمینه ظرفیتهای درمانی، نبود بسته جامع گردشگری سلامت، فقدان تبلغات در زمینه جاذبههای گردشگری، نبود بازاریابی شبکهای | ||
| موانع مربوط به ذینفعان | همکاری ضعیف بین بخشی | ناهماهنگی بین بخشهای مختلف | |
| کمبود تیم تخصصی قوی در حوزه گردشگری سلامت | فقدان تیم تخصصی قوی در حوزه گردشگری سلامت | ||
| مشارکت نداشتن بخش خصوصی و عدم وجود تفکر سیستمی |
عدم صرفه اقتصادی برای سرمایهگذاران بخش خصوصی، فقدان تفکر سیستمی بین معاونتهای مختلف دانشکده | ||
| سوء مدیریت و تعهد کم مدیران ارشد | مانع مدیریتی، تعهد کم مدیران ارشد شهرستان نسبت به گردشگری سلامت | ||
| موانع مربوط به دولت | مشکلات سطحبندی خدمات | بیتوجهی به درصد بالای گردشگران سلامت در تخصیص منابع مالی به دانشکده علوم پزشکی، سطحبندی تجهیزات سرمایهای و تشخیصی و سهمیهبندی کمبود دارویی | |
| نبود متولی واحد، بروکراسیهای پیچیده اداری و فقدان نظارت |
مشخص نبودن متولی گردشگری سلامت، عدم حمایت از بخش خصوصی و شرکتهای تسهیلگر، مشکلات تبدیل واحدهای پولی، فقدان نظارت بر تعرفه تاکسیرانی گردشگران سلامت | ||
| مسائل سیاسی | امنیت پایین، سیاستزدگی شهرستان، حمایت ناکافی استان از توسعه مراغه | ||
| موانع مربوط به جامعه | پایین بودن فرهنگ گردشگرپذیری بین شهروندان و حجم کم گردشگر | فرهنگ پایین گردشگر پذیری بین شهروندان، آگاهی ضعیف مردم به مزیت حضور گردشگر در شهر، حجم کم گردشگران |
بحث
این مطالعه با هدف شناسایی پتانسیلها و موانع توسعه گردشگری سلامت در شهر مراغه انجام و منجر به طبقهبندی پتانسیلهای جذب گردشگر سلامت در مراغه در قالب سه مضمون فرعی (طبیعت و محیط، زیرساخت و ارائه خدمات سلامت) و موانع کلی گردشگری سلامت در پنج مضمون فرعی و موانع بیمارستانی در چهار مضمون فرعی شد.
این مطالعه با هدف شناسایی پتانسیلها و موانع توسعه گردشگری سلامت در شهر مراغه انجام و منجر به طبقهبندی پتانسیلهای جذب گردشگر سلامت در مراغه در قالب سه مضمون فرعی (طبیعت و محیط، زیرساخت و ارائه خدمات سلامت) و موانع کلی گردشگری سلامت در پنج مضمون فرعی و موانع بیمارستانی در چهار مضمون فرعی شد.
جدول 4. موانع بیمارستانی گردشگری سلامت در شهرستان مراغه
| مضمون اصلی | مضمون فرعی | کدها | کد اولیه |
| موانع ارائه خدمات درمانی در بیمارستان ها | مشکلات نیروی انسانی | کمبود پزشک متخصص |
نبود برخی تخصصهای پزشکی در سطح شهرستان، ناکافی بودن متخصصین رادیولوژی، فشار کاری ایجاد شده توسط گردشگران سلامت، کم بودن کادر درمان با سابقه |
| ضعف مهارتهای ارتباطی | ضعف ارتباطات میان فردی کادر درمان و بیمار | ||
| ضعف در آموزش به بیمار و اثربخشی پایین دورههای آموزشی | مشکلات مربوط به آموزش بیمار، آموزش به زبان غیر قابل فهم برای بیمار، اثربخشی پایین دورههای آموزشی ضمن خدمت | ||
| مسائل مالی | اخذ زیرمیزی | اخذ زیرمیزی از بیماران توسط پزشکان | |
| مشکلات ارائه خدمات سلامت | عدم پوشش نیازهای درمانی جمعیت تحت پوشش | حجم بالای گردشگران سلامت، ناکافی بودن ظرفیت بخشها (اورژانس- جراحی قلب-آنژیوگرافی)، صف انتظار طولانی، عدم برآورد انتظارات بیماران نقض حقوق گیرنده خدمت | |
| کمبود تجهیزات و عدم تهیه برخی اقلام دارویی | ناکافی بودن تجهیزات ضروری، عدم کفایت تجهیزات اتاق عمل، عدم تهیه برخی اقلام دارویی توسط بیمارستان | ||
| تکمیل نبودن زنجیره خدمات | ناپیوستگی ارائه خدمات درمانی در یک بیمارستان | ||
| عدم مدیریت صحیح منابع | بهرهبرداری ناصحیح از تجهیزات سرمایهای، سردرگمی بیماران بین مراکز به دلیل بهرهبرداری نکردن از دستگاههای موجود، فقدان اقدام موثر در زمینه گردشگری سلامت، فقدان برنامهریزی در خصوص گردشگری سلامت، مشارکت ندادن بیماران در فرایند درمان، بوروکراسی پیچیده اداری در خرید تجهیزات پزشکی، نگهداری اشتباه ساختمان، نگهداری اشتباه تجهیزات | ||
| مکانیابی اشتباه | مکانیابی اشتباه مراکز درمانی | ||
| نقص در سیستم ثبت اطلاعات | ثبت ناقص اطلاعات بیماران در سامانههای بیمارستانی و وزارتی | ||
| پذیرش پایین گردشگری سلامت در فرهنگ سازمانی | پذیرش پایین گردشگری سلامت در فرهنگ سازمانی بیمارستانها | ||
| آزادی عمل ضعیف بیمارستانها | تفویض اختیار ضعیف در خصوص گرشگری پزشکی | ||
| موانع مربوط به ذینفعان | همکاری ناکافی درون بخشی | همکاری ناکافی مدیران ارشد دانشکده در حل تعارض بین بیمارستانها و داخل بیمارستانها |
مشخص نبودن متولی گردشگری سلامت یکی از مهمترین مشکلات مدیریتی است که میتواند مانع توسعه این حوزه شود. مطالعات نشان میدهد که نبود نهاد یا سازمان مشخص برای هماهنگی و نظارت بر فعالیتهای مرتبط با گردشگری سلامت میتواند منجر به ناکارآمدی و ناهماهنگی در ارائه خدمات شود]17،19[. اصلیترین مانع سیاسی، مشخص نبودن متولی واحد (وزارت بهداشت یا میراث فرهنگی) است که به ناهماهنگی بین سازمانهای مختلف، تداخل در مسئولیتها و فقدان تفکر سیستمی منجر شده است. مطالعهای نشان میدهد نتیجه این وضعیت، نبود برنامهریزی یکپارچه، پاسخگو نبودن دستگاهها
و ایجاد مانع برای فعالیت شرکتهای تسهیلگر است]20[.
ظرفیت درمانی محدود شهرستان به دلیل کمبود نیروی متخصص، تجهیزات پزشکی و زیرساختهای مناسب، مانعی برای جذب گردشگران سلامت است و ممکن است آنان را به مقاصد مجهزتر سوق دهد. کمبود تختهای بیمارستانی از
دیگر چالشهای اساسی در ارائه خدمات درمانی است که منجر به صفهای انتظار طولانی و نارضایتی بیماران میشود. مطالعات نشان میدهد این مشکل بهویژه برای گردشگران سلامت که برای درمان به این شهرستان سفر میکنند، چالشبرانگیز بوده و ممکن است مانع دریافت بهموقع خدمات باکیفیت شود. در نتیجه، علاوه بر تأثیر منفی بر بیماران محلی، تجربه نامطلوبی برای گردشگران سلامت ایجاد میکند]13-15[. از طرفی، افزایش گردشگران سلامت، منابع درمانی شهرستان را محدود کرده و کیفیت خدمات برای ساکنان محلی را کاهش میدهد که میتواند منجر به نارضایتی عمومی و کاهش اعتماد به سیستم بهداشت و درمان شود]16[. این مسائل نشاندهنده نیاز مبرم به بهبود و توسعه زیرساختهای درمانی و استفاده از فناوریهای نوین برای تسهیل فرآیندهای درمانی است. ضعف فناورانه نتیجه مستقیم کمبود سرمایهگذاری اقتصادی و برنامهریزی نادرست سیاسی است که به نوبه خود بر تجربه اجتماعی گردشگر و
توانایی رقابت اقتصادی مقصد تأثیر منفی میگذارد.
همسو با یافتههای مطالعه حاضر، پژوهش ها نشان میدهند که ارتباط مؤثر بین بیمار و کادر درمان، نقشی حیاتی در ارائه خدمات درمانی باکیفیت ایفا میکند. هرگونه ضعف در این زمینه میتواند به نارضایتی بیماران و کاهش اثربخشی درمان بینجامد که این مساله برای گردشگران سلامت شدیدتر است زیرا این بیماران با چالشهای زبانی و فرهنگی روبهرو هستند. از سوی دیگر، آموزش ناکافی کارکنان نیز بهطور مستقیم بر کیفیت خدمات ارائه شده تأثیر منفی بر جای میگذارد]21-25[. در این راستا، ارتقای سطح آموزش کارکنان و ارائه اطلاعات جامع و قابل درک به بیماران از جمله عواملی هستند که میتوانند به بهبود کیفیت کلی خدمات درمانی کمک شایانی کنند.
همسو با مطالعه حاضر، پژوهشها نشان میدهند که ضعف زیرساختهای حیاتی از جمله شبکه جادهای نامناسب، بهرهبرداری نامناسب از ظرفیت فرودگاهها، کمبود اقامتگاههای استاندارد و نگهداشت ناکافی امکانات موجود، دسترسی ایمن و سطح رفاه گردشگران سلامت را به شدت تحت تأثیر قرار داده و تجربه کلی آنان را خدشهدار میسازد]20،26،27[. از سوی دیگر، مدیریت ناکارآمد و همچنین کاوشنشده باقی ماندن بناهای تاریخی، امکان سرمایهگذاری در حریم این آثار را محدود نموده و بهرهبرداری از پتانسیل کامل جاذبههای شهرستان را با دشواری مواجه ساخته است که این یافته با نتایج مطالعه شپرد و همکاران همسو میباشد]28[.
مطالعات نشان میدهند که زیرساختهای ارتباطی مؤثر و استفاده بهینه از ظرفیت فرودگاهها نقش مهمی در توسعه گردشگری سلامت دارند. ارتباطات سریع و پایدار از جمله عوامل کلیدی هستند که میتوانند تجربه گردشگران سلامت را بهبود بخشند]4، 27-32[. یافتههای مطالعه حاضر نیز نشان داد که اختلالات اینترنت، با محدود کردن دسترسی به اطلاعات پزشکی و ارتباط با مراکز درمانی، تجربه گردشگران سلامت را تحت تأثیر قرار میدهد. مطالعه حاضر نشان داد که اخذ هزینه اضافی بابت دارو و دریافت زیرمیزی توسط پزشکان نیز یکی از مشکلات جدی است که میتواند تأثیر منفی بر اعتماد و تصمیمگیری گردشگران سلامت داشته باشد. مطالعات مختلفی نشان دادهاند که این موضوع میتواند باعث ایجاد بیاعتمادی نسبت به سیستم بهداشت و درمان شود. شفافسازی تعرفهها و نظارت دقیق بر عملکرد پزشکان میتواند به جلوگیری از اخذ تعرفههای مازاد و افزایش اعتماد گردشگران کمک کند]33-36[. در راستای مطالعه حاضر، رئوفی و همکاران نبود دستورالعملهای مشخص در زمینه تعرفه خدمات درمانی و دارویی گردشگران پزشکی و تدوین نکردن بستههای خدمتی برای گردشگران پزشکی را از چالشهای اساسی در حیطه ارائه خدمات درمانی شناسایی کردند]37[.
ناهماهنگی بین سازمانهای مختلف و مشارکت نکردن بخش خصوصی و نبود تفکر سیستمی نیز از موانع عمدهای است که میتواند توسعه گردشگری سلامت را محدود کند. مشارکت بخش خصوصی در توسعه سلامت عامل کلیدی و محرک اصلی در رشد و پیشرفت این صنعت میشود. این بخش، با مشارکت در زمینه سرمایهگذاری، نوآوری و مدیریت، میتواند به بهبود کیفیت خدمات، افزایش بهرهوری و جذب بیشتر کمک کند]37،38[. همسو با یافتههای پژوهش حاضر، مطالعه پلویی و همکاران ]39[نشان میدهد که عوامل مؤثر و کلیدی برای توسعه گردشگری سلامت شامل مشارکت بخش خصوصی، تصویر ذهنی مقصد، زیرساختهای سختافزاری، نیروی انسانی متخصص، تبلیغات و بازاریابی مؤثر، ثبات سیاسی و اقتصادی، رویکرد سیاست خارجی، قوانین ملی، کیفیت و استاندارد خدمات و پوشش بیمهای بینالمللی میباشد. فقدان تبلیغات در زمینه درمانی و جاذبههای گردشگری نیز از موانع جدی توسعه گردشگری سلامت در مراغه است. اطلاعرسانی ناکافی در مورد خدمات درمانی باکیفیت و جاذبههای گردشگری متنوع این شهر باعث شده تا مراغه نتواند بهخوبی پتانسیلهای خود را به نمایش بگذارد و گردشگران سلامت را جذب کند. علاوهبراین، نبود برند قوی و شناخته شده در حوزه گردشگری سلامت باعث میشود تا گردشگران بالقوه به جای مراغه، مقاصد دیگری را انتخاب کنند که نتایج مطالعه حاضر با یافتههای مطالعه اسدی و همکاران]40 [ همسو میباشد. همسو با یافتهها، نتایج مطالعات نشان دادند که عواملی از جمله برندسازی، بازاریابی و تبلیغات برای بهبود رقابتپذیری گردشگری پزشکی در ایران مطرح است و راهبردهای بازاریابی به ایجاد آگاهی در مورد در دسترس بودن خدمات سلامتی و درمانهای پزشکی جایگزین و همچنین ایجاد تصویری مثبت از کشور با توجه به کیفیت بالای مراقبت و برتری بالینی کمک میکند]40،41[.
ناهماهنگی بین سازمانهای مختلف یکی از موانع اساسی در ارائه خدمات بهینه به گردشگران سلامت است. مطالعات نشان دادند وقتی سازمانهای مختلف نتوانند بهخوبی با یکدیگر همکاری کنند، برنامهها و فعالیتهای مربوط به گردشگری سلامت بهدرستی اجرا نمیشوند. این ناهماهنگی میتواند منجر به مشکلات اجرایی، تأخیر در ارائه خدمات و نارضایتی گردشگران شود]42،43[. همسو با یافتههای این مطالعه، نتایج سایر پژوهشها نشان دادند که سوء مدیریت و تعهد کم مدیران ارشد نیز از دیگر موانع مهمی است که میتواند تأثیر منفی بر توسعه گردشگری سلامت داشته باشد]44،45[. بنابراین، وقتی مدیران ارشد شهرستان نسبت به گردشگری سلامت تعهد و مسئولیتپذیری کافی نداشته باشند، برنامههای مرتبط بهدرستی اجرا نمیشوند و کیفیت خدمات کاهش مییابد. یکی دیگر از موانع اصلی در ارائه خدمات بهینه به گردشگران سلامت، مشکلات سطحبندی خدمات است. بیتوجهی به درصد بالای گردشگران سلامت در تخصیص منابع مالی به دانشکده علوم پزشکی میتواند منجر به کمبود منابع و تجهیزات ضروری برای ارائه خدمات به این بیماران شود که نتایج مطالعات نشان دادند این مسئله بهخصوص در حوزه سطحبندی تجهیزات سرمایهای و تشخیصی بسیار حائز اهمیت است]13، 46،47[.
پایین بودن فرهنگ گردشگرپذیری بین شهروندان یکی از موانع اساسی فرهنگی است که میتواند توسعه گردشگری سلامت را محدود کند . ممکن است بسیاری از شهروندان آگاهی کافی از مزایای حضور گردشگران در شهر نداشته باشند که مطالعات زیادی بر این مانع تاکید کردهاند]21، 22، 48[.استقبال نامناسب از گردشگران میتواند تجربه منفی آنها را رقم زند و باعث کاهش جذب گردشگران در آینده شود. آگاهی پایین شهروندان از مزایای حضور گردشگران مانعی برای توسعه گردشگری سلامت است. گردشگران با استفاده از خدمات
و ایجاد مانع برای فعالیت شرکتهای تسهیلگر است]20[.
ظرفیت درمانی محدود شهرستان به دلیل کمبود نیروی متخصص، تجهیزات پزشکی و زیرساختهای مناسب، مانعی برای جذب گردشگران سلامت است و ممکن است آنان را به مقاصد مجهزتر سوق دهد. کمبود تختهای بیمارستانی از
دیگر چالشهای اساسی در ارائه خدمات درمانی است که منجر به صفهای انتظار طولانی و نارضایتی بیماران میشود. مطالعات نشان میدهد این مشکل بهویژه برای گردشگران سلامت که برای درمان به این شهرستان سفر میکنند، چالشبرانگیز بوده و ممکن است مانع دریافت بهموقع خدمات باکیفیت شود. در نتیجه، علاوه بر تأثیر منفی بر بیماران محلی، تجربه نامطلوبی برای گردشگران سلامت ایجاد میکند]13-15[. از طرفی، افزایش گردشگران سلامت، منابع درمانی شهرستان را محدود کرده و کیفیت خدمات برای ساکنان محلی را کاهش میدهد که میتواند منجر به نارضایتی عمومی و کاهش اعتماد به سیستم بهداشت و درمان شود]16[. این مسائل نشاندهنده نیاز مبرم به بهبود و توسعه زیرساختهای درمانی و استفاده از فناوریهای نوین برای تسهیل فرآیندهای درمانی است. ضعف فناورانه نتیجه مستقیم کمبود سرمایهگذاری اقتصادی و برنامهریزی نادرست سیاسی است که به نوبه خود بر تجربه اجتماعی گردشگر و
توانایی رقابت اقتصادی مقصد تأثیر منفی میگذارد.
همسو با یافتههای مطالعه حاضر، پژوهش ها نشان میدهند که ارتباط مؤثر بین بیمار و کادر درمان، نقشی حیاتی در ارائه خدمات درمانی باکیفیت ایفا میکند. هرگونه ضعف در این زمینه میتواند به نارضایتی بیماران و کاهش اثربخشی درمان بینجامد که این مساله برای گردشگران سلامت شدیدتر است زیرا این بیماران با چالشهای زبانی و فرهنگی روبهرو هستند. از سوی دیگر، آموزش ناکافی کارکنان نیز بهطور مستقیم بر کیفیت خدمات ارائه شده تأثیر منفی بر جای میگذارد]21-25[. در این راستا، ارتقای سطح آموزش کارکنان و ارائه اطلاعات جامع و قابل درک به بیماران از جمله عواملی هستند که میتوانند به بهبود کیفیت کلی خدمات درمانی کمک شایانی کنند.
همسو با مطالعه حاضر، پژوهشها نشان میدهند که ضعف زیرساختهای حیاتی از جمله شبکه جادهای نامناسب، بهرهبرداری نامناسب از ظرفیت فرودگاهها، کمبود اقامتگاههای استاندارد و نگهداشت ناکافی امکانات موجود، دسترسی ایمن و سطح رفاه گردشگران سلامت را به شدت تحت تأثیر قرار داده و تجربه کلی آنان را خدشهدار میسازد]20،26،27[. از سوی دیگر، مدیریت ناکارآمد و همچنین کاوشنشده باقی ماندن بناهای تاریخی، امکان سرمایهگذاری در حریم این آثار را محدود نموده و بهرهبرداری از پتانسیل کامل جاذبههای شهرستان را با دشواری مواجه ساخته است که این یافته با نتایج مطالعه شپرد و همکاران همسو میباشد]28[.
مطالعات نشان میدهند که زیرساختهای ارتباطی مؤثر و استفاده بهینه از ظرفیت فرودگاهها نقش مهمی در توسعه گردشگری سلامت دارند. ارتباطات سریع و پایدار از جمله عوامل کلیدی هستند که میتوانند تجربه گردشگران سلامت را بهبود بخشند]4، 27-32[. یافتههای مطالعه حاضر نیز نشان داد که اختلالات اینترنت، با محدود کردن دسترسی به اطلاعات پزشکی و ارتباط با مراکز درمانی، تجربه گردشگران سلامت را تحت تأثیر قرار میدهد. مطالعه حاضر نشان داد که اخذ هزینه اضافی بابت دارو و دریافت زیرمیزی توسط پزشکان نیز یکی از مشکلات جدی است که میتواند تأثیر منفی بر اعتماد و تصمیمگیری گردشگران سلامت داشته باشد. مطالعات مختلفی نشان دادهاند که این موضوع میتواند باعث ایجاد بیاعتمادی نسبت به سیستم بهداشت و درمان شود. شفافسازی تعرفهها و نظارت دقیق بر عملکرد پزشکان میتواند به جلوگیری از اخذ تعرفههای مازاد و افزایش اعتماد گردشگران کمک کند]33-36[. در راستای مطالعه حاضر، رئوفی و همکاران نبود دستورالعملهای مشخص در زمینه تعرفه خدمات درمانی و دارویی گردشگران پزشکی و تدوین نکردن بستههای خدمتی برای گردشگران پزشکی را از چالشهای اساسی در حیطه ارائه خدمات درمانی شناسایی کردند]37[.
ناهماهنگی بین سازمانهای مختلف و مشارکت نکردن بخش خصوصی و نبود تفکر سیستمی نیز از موانع عمدهای است که میتواند توسعه گردشگری سلامت را محدود کند. مشارکت بخش خصوصی در توسعه سلامت عامل کلیدی و محرک اصلی در رشد و پیشرفت این صنعت میشود. این بخش، با مشارکت در زمینه سرمایهگذاری، نوآوری و مدیریت، میتواند به بهبود کیفیت خدمات، افزایش بهرهوری و جذب بیشتر کمک کند]37،38[. همسو با یافتههای پژوهش حاضر، مطالعه پلویی و همکاران ]39[نشان میدهد که عوامل مؤثر و کلیدی برای توسعه گردشگری سلامت شامل مشارکت بخش خصوصی، تصویر ذهنی مقصد، زیرساختهای سختافزاری، نیروی انسانی متخصص، تبلیغات و بازاریابی مؤثر، ثبات سیاسی و اقتصادی، رویکرد سیاست خارجی، قوانین ملی، کیفیت و استاندارد خدمات و پوشش بیمهای بینالمللی میباشد. فقدان تبلیغات در زمینه درمانی و جاذبههای گردشگری نیز از موانع جدی توسعه گردشگری سلامت در مراغه است. اطلاعرسانی ناکافی در مورد خدمات درمانی باکیفیت و جاذبههای گردشگری متنوع این شهر باعث شده تا مراغه نتواند بهخوبی پتانسیلهای خود را به نمایش بگذارد و گردشگران سلامت را جذب کند. علاوهبراین، نبود برند قوی و شناخته شده در حوزه گردشگری سلامت باعث میشود تا گردشگران بالقوه به جای مراغه، مقاصد دیگری را انتخاب کنند که نتایج مطالعه حاضر با یافتههای مطالعه اسدی و همکاران]40 [ همسو میباشد. همسو با یافتهها، نتایج مطالعات نشان دادند که عواملی از جمله برندسازی، بازاریابی و تبلیغات برای بهبود رقابتپذیری گردشگری پزشکی در ایران مطرح است و راهبردهای بازاریابی به ایجاد آگاهی در مورد در دسترس بودن خدمات سلامتی و درمانهای پزشکی جایگزین و همچنین ایجاد تصویری مثبت از کشور با توجه به کیفیت بالای مراقبت و برتری بالینی کمک میکند]40،41[.
ناهماهنگی بین سازمانهای مختلف یکی از موانع اساسی در ارائه خدمات بهینه به گردشگران سلامت است. مطالعات نشان دادند وقتی سازمانهای مختلف نتوانند بهخوبی با یکدیگر همکاری کنند، برنامهها و فعالیتهای مربوط به گردشگری سلامت بهدرستی اجرا نمیشوند. این ناهماهنگی میتواند منجر به مشکلات اجرایی، تأخیر در ارائه خدمات و نارضایتی گردشگران شود]42،43[. همسو با یافتههای این مطالعه، نتایج سایر پژوهشها نشان دادند که سوء مدیریت و تعهد کم مدیران ارشد نیز از دیگر موانع مهمی است که میتواند تأثیر منفی بر توسعه گردشگری سلامت داشته باشد]44،45[. بنابراین، وقتی مدیران ارشد شهرستان نسبت به گردشگری سلامت تعهد و مسئولیتپذیری کافی نداشته باشند، برنامههای مرتبط بهدرستی اجرا نمیشوند و کیفیت خدمات کاهش مییابد. یکی دیگر از موانع اصلی در ارائه خدمات بهینه به گردشگران سلامت، مشکلات سطحبندی خدمات است. بیتوجهی به درصد بالای گردشگران سلامت در تخصیص منابع مالی به دانشکده علوم پزشکی میتواند منجر به کمبود منابع و تجهیزات ضروری برای ارائه خدمات به این بیماران شود که نتایج مطالعات نشان دادند این مسئله بهخصوص در حوزه سطحبندی تجهیزات سرمایهای و تشخیصی بسیار حائز اهمیت است]13، 46،47[.
پایین بودن فرهنگ گردشگرپذیری بین شهروندان یکی از موانع اساسی فرهنگی است که میتواند توسعه گردشگری سلامت را محدود کند . ممکن است بسیاری از شهروندان آگاهی کافی از مزایای حضور گردشگران در شهر نداشته باشند که مطالعات زیادی بر این مانع تاکید کردهاند]21، 22، 48[.استقبال نامناسب از گردشگران میتواند تجربه منفی آنها را رقم زند و باعث کاهش جذب گردشگران در آینده شود. آگاهی پایین شهروندان از مزایای حضور گردشگران مانعی برای توسعه گردشگری سلامت است. گردشگران با استفاده از خدمات
محلی و خرید محصولات، به رونق اقتصادی و ایجاد اشتغال کمک میکنند. بنابراین، آموزش و آگاهیبخشی به شهروندان درباره اهمیت گردشگران میتواند فرهنگ گردشگرپذیری را ارتقا داده و جذابیت شهر را برای گردشگران سلامت افزایش دهد]49، 50[.
برنامهریزی مؤثر در گردشگری سلامت به توسعه این بخش کمک میکند. شرکتهای تسهیلگر گردشگری پزشکی با ایفای نقش خود سهم بهسزایی در جذب گردشگر و ارتقای رضایتمندی آنان دارند. مطالعهای نشان میدهد این نقشآفرینی شامل برنامهریزی و هماهنگی فرآیند درمان، جذب بیماران و شناسایی مراکز درمانی مناسب در مرحله پیش از سفر؛ ارائه راهنماییهای درمانی، فراهمآوری محیط مناسب نقاهت، مراقبتهای لازم و خدمات ترجمه در حین سفر؛ و پیگیری روند درمان، رفع مشکلات و ارزیابی میزان رضایت گردشگران در مرحله پس از سفر میباشد]51[. همچنین، بهرهگیری از شرکتهای تسهیلگر پزشکی در کشورهایی همچون اردن و کاستاریکا مزایای قابل توجهی به همراه داشته است. از جمله این مزایا میتوان به کاستن از موانع زبانی و فرهنگی، تسهیل انتقال اطلاعات پزشکی به بیماران بینالمللی، معرفی بهترین بیمارستانهای بینالمللی به گردشگران پزشکی و تسهیل خدمات سفر از قبیل اخذ ویزا و رزرو اقامتگاه اشاره نمود]52-54[ که تمام این موارد جز چالشهای کشور ایران و امارات به علت نبود شرکتهای تسهیلگر پزشکی است]55، 56[.
محدودیت ها
این مطالعه دارای محدودیتهایی است: مطالعه کیفی تعمیمپذیری یافتهها را محدود میکند. تمرکز صرف بر دیدگاههای متخصصان، ممکن است تجارب و انتظارات واقعی گردشگران سلامت را نادیده بگیرد. برای رفع این محدودیتها، تحقیقات آینده میتوانند از رویکردهای روششناسی ترکیبی استفاده کنند که بینشهای کیفی را با نظرسنجیهای کمّی ترکیب کند تا قابلیت تعمیم افزایش یابد. همچنین، لحاظ کردن دیدگاه بیماران از طریق مصاحبهی مستقیم با گردشگران سلامت میتواند مدنظر قرار گیرد.
نتیجه گیری
توسعه گردشگری سلامت در مراغه در یک چرخه معیوب گرفتار شده که ریشه اصلی آن در ضعف حکمرانی و نبود تفکر سیستمی است. مشخص نبودن متولی واحد و ناهماهنگی بین سازمانی، بهعنوان مانع اصلی، زمینهساز سایر چالشها از جمله مشارکت نداشتن بخش خصوصی، ضعف در برندسازی و مشکلات زیرساختی شده است. پیامدهای سیاستی این یافتهها بر سه محور متمرکز است: اول، ضرورت ایجاد ساختار حکمرانی یکپارچه از طریق تشکیل ستاد راهبری گردشگری سلامت با عضویت ذینفعان کلیدی و داشتن اختیارات تصمیمگیری و بودجه مستقل؛ دوم، تمرکز بر راهکارهای عملیاتی مشخص مانند اجرای طرح جامع جذب و نگهداشت نیروی متخصص با مشوقهای عینی، سطحبندی مراکز درمانی و تدوین بسته قانونی شفاف برای تعرفهگذاری و سوم، بازتعریف راهبرد برندسازی بر پایه رفع موانع داخلی و تأکید بر مزیت رقابتی منحصربهفرد مراغه در تلفیق خدمات درمانی و جاذبههای تاریخی. بدون تردید، عبور از چالشهای شناساییشده مستلزم عزم جدی مسؤولان برای اجراییکردن این پیشنهادات عملیاتی و اولویتبندیشده است.
پیوست آنلاین
راهنمای مصاحبه
اعلانها
ملاحظات اخلاقی: این پژوهش با کد اخلاق IR.TBZMED.REC.1400.418 مورد تأیید و پشتیبانی دانشگاه علوم پزشکی تبریز قرار گرفت.
حمایت مالی: این پژوهش با کد 67392 با حمایت دانشگاه علوم پزشکی تبریز انجام گرفت. حامی مالی نقشی در طراحی، اجرا، گردآوری و تحلیل دادهها و انتشار نداشته است.
تضاد منابع: نویسندگان هیچ گونه تضاد منافع احتمالی را در رابطه با تحقیق، تالیف و انتشار این مقاله اعلام نکرده است.
سهم نویسندگان: پریسا یوشاری: طراحی مطالعه، روششناسی، گردآوری داده، تحلیل دادهها، تایید نسخه نهایی. مونا جلالی: مفهومسازی، طراحی مطالعه، روششناسی، گردآوری داده، تحلیل دادهها، نگارش پیشنویس اولیه، بازبینی و ویرایش نهایی، تایید نسخه نهایی. سمیرا رئوفی: مفهومسازی ، طراحی مطالعه، تحلیل دادهها، تایید نسخه نهایی. الهه حق گشایی: مفهومسازی، طراحی مطالعه، تحلیل دادهها، تایید نسخه نهایی. رحیم خدایاری زرنق: مفهومسازی، طراحی مطالعه، روششناسی، گردآوری داده، تحلیل دادهها، نگارش پیشنویس اولیه، بازبینی و ویرایش نهایی، تایید نسخه نهایی
رضایت برای انتشار: مورد ندارد.
دسترسی به دادهها: دسترسی به دادهها با ذکر دلیل معقول، از طریق نویسنده مسئول فراهم استاستفاده از هوش مصنوعی: مورد ندارد.
قدردانی: بدین وسیله از کلیه همکارانی که در کلیه مراحل تدوین و اجرای مطالعه شرکت داشتهاند، تشکر به عمل میآید.
برنامهریزی مؤثر در گردشگری سلامت به توسعه این بخش کمک میکند. شرکتهای تسهیلگر گردشگری پزشکی با ایفای نقش خود سهم بهسزایی در جذب گردشگر و ارتقای رضایتمندی آنان دارند. مطالعهای نشان میدهد این نقشآفرینی شامل برنامهریزی و هماهنگی فرآیند درمان، جذب بیماران و شناسایی مراکز درمانی مناسب در مرحله پیش از سفر؛ ارائه راهنماییهای درمانی، فراهمآوری محیط مناسب نقاهت، مراقبتهای لازم و خدمات ترجمه در حین سفر؛ و پیگیری روند درمان، رفع مشکلات و ارزیابی میزان رضایت گردشگران در مرحله پس از سفر میباشد]51[. همچنین، بهرهگیری از شرکتهای تسهیلگر پزشکی در کشورهایی همچون اردن و کاستاریکا مزایای قابل توجهی به همراه داشته است. از جمله این مزایا میتوان به کاستن از موانع زبانی و فرهنگی، تسهیل انتقال اطلاعات پزشکی به بیماران بینالمللی، معرفی بهترین بیمارستانهای بینالمللی به گردشگران پزشکی و تسهیل خدمات سفر از قبیل اخذ ویزا و رزرو اقامتگاه اشاره نمود]52-54[ که تمام این موارد جز چالشهای کشور ایران و امارات به علت نبود شرکتهای تسهیلگر پزشکی است]55، 56[.
محدودیت ها
این مطالعه دارای محدودیتهایی است: مطالعه کیفی تعمیمپذیری یافتهها را محدود میکند. تمرکز صرف بر دیدگاههای متخصصان، ممکن است تجارب و انتظارات واقعی گردشگران سلامت را نادیده بگیرد. برای رفع این محدودیتها، تحقیقات آینده میتوانند از رویکردهای روششناسی ترکیبی استفاده کنند که بینشهای کیفی را با نظرسنجیهای کمّی ترکیب کند تا قابلیت تعمیم افزایش یابد. همچنین، لحاظ کردن دیدگاه بیماران از طریق مصاحبهی مستقیم با گردشگران سلامت میتواند مدنظر قرار گیرد.
نتیجه گیری
توسعه گردشگری سلامت در مراغه در یک چرخه معیوب گرفتار شده که ریشه اصلی آن در ضعف حکمرانی و نبود تفکر سیستمی است. مشخص نبودن متولی واحد و ناهماهنگی بین سازمانی، بهعنوان مانع اصلی، زمینهساز سایر چالشها از جمله مشارکت نداشتن بخش خصوصی، ضعف در برندسازی و مشکلات زیرساختی شده است. پیامدهای سیاستی این یافتهها بر سه محور متمرکز است: اول، ضرورت ایجاد ساختار حکمرانی یکپارچه از طریق تشکیل ستاد راهبری گردشگری سلامت با عضویت ذینفعان کلیدی و داشتن اختیارات تصمیمگیری و بودجه مستقل؛ دوم، تمرکز بر راهکارهای عملیاتی مشخص مانند اجرای طرح جامع جذب و نگهداشت نیروی متخصص با مشوقهای عینی، سطحبندی مراکز درمانی و تدوین بسته قانونی شفاف برای تعرفهگذاری و سوم، بازتعریف راهبرد برندسازی بر پایه رفع موانع داخلی و تأکید بر مزیت رقابتی منحصربهفرد مراغه در تلفیق خدمات درمانی و جاذبههای تاریخی. بدون تردید، عبور از چالشهای شناساییشده مستلزم عزم جدی مسؤولان برای اجراییکردن این پیشنهادات عملیاتی و اولویتبندیشده است.
پیوست آنلاین
راهنمای مصاحبه
اعلانها
ملاحظات اخلاقی: این پژوهش با کد اخلاق IR.TBZMED.REC.1400.418 مورد تأیید و پشتیبانی دانشگاه علوم پزشکی تبریز قرار گرفت.
حمایت مالی: این پژوهش با کد 67392 با حمایت دانشگاه علوم پزشکی تبریز انجام گرفت. حامی مالی نقشی در طراحی، اجرا، گردآوری و تحلیل دادهها و انتشار نداشته است.
تضاد منابع: نویسندگان هیچ گونه تضاد منافع احتمالی را در رابطه با تحقیق، تالیف و انتشار این مقاله اعلام نکرده است.
سهم نویسندگان: پریسا یوشاری: طراحی مطالعه، روششناسی، گردآوری داده، تحلیل دادهها، تایید نسخه نهایی. مونا جلالی: مفهومسازی، طراحی مطالعه، روششناسی، گردآوری داده، تحلیل دادهها، نگارش پیشنویس اولیه، بازبینی و ویرایش نهایی، تایید نسخه نهایی. سمیرا رئوفی: مفهومسازی ، طراحی مطالعه، تحلیل دادهها، تایید نسخه نهایی. الهه حق گشایی: مفهومسازی، طراحی مطالعه، تحلیل دادهها، تایید نسخه نهایی. رحیم خدایاری زرنق: مفهومسازی، طراحی مطالعه، روششناسی، گردآوری داده، تحلیل دادهها، نگارش پیشنویس اولیه، بازبینی و ویرایش نهایی، تایید نسخه نهایی
رضایت برای انتشار: مورد ندارد.
دسترسی به دادهها: دسترسی به دادهها با ذکر دلیل معقول، از طریق نویسنده مسئول فراهم استاستفاده از هوش مصنوعی: مورد ندارد.
قدردانی: بدین وسیله از کلیه همکارانی که در کلیه مراحل تدوین و اجرای مطالعه شرکت داشتهاند، تشکر به عمل میآید.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
اقتصاد سلامت
دریافت: 1404/2/7 | پذیرش: 1404/12/1 | انتشار: 1404/12/16
دریافت: 1404/2/7 | پذیرش: 1404/12/1 | انتشار: 1404/12/16
پیوست [PDF 201 KB] (3 دریافت)
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
