Sheikhtaheri A. A commentary on “bibliometric analysis and visual mapping of Journal of Health Administration from 1997 to 2024”: citation and publication challenges in Persian journals. jha 2026; 28 (4) :99-104
URL:
http://jha.iums.ac.ir/article-1-4811-fa.html
شیخ طاهری عباس. نقدی بر "تحلیل کتابسنجی و مصورسازی نشریه مدیریت سلامت طی سالهای 1376 تا 1403": چالشهای انتشار و استناد در نشریات فارسی. فصلنامه مدیریت سلامت. 1404; 28 (4) :99-104
URL: http://jha.iums.ac.ir/article-1-4811-fa.html
گروه مدیریت اطلاعات سلامت، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران. & هسته تحقیقاتی هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران ، ایران. ، sheikhtaheri.a@iums.ac.ir
متن کامل [PDF 464 kb]
(23 دریافت)
|
چکیده (HTML) (37 مشاهده)
متن کامل: (6 مشاهده)
نشریه مدیریت سلامت در قالب فصلنامه و به زبان فارسی با چکیده مبسوط انگلیسی بهعنوان یکی از قدیمیترین نشریات تخصصی حوزه سیاستگذاری و مدیریت سلامت با دامنه موضوعی سلامت دیجیتال (مدیریت اطلاعات سلامت، انفورماتیک پزشکی، فناوری اطلاعات سلامت، هوش مصنوعی در سلامت)، مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، سیاستگذاری سلامت، سلامت در بلایا و فوریتها، ارزیابی فناوری سلامت، اقتصاد سلامت و کتابداری و اطلاعرسانی پزشکی در دانشگاه علوم پزشکی ایران منتشر میشود. مدیریت سلامت از جمله مجلات فارسی نمایه شده در پایگاه اسکوپوس محسوب میشود که از سال 1398 (2019) وارد این نمایهنامه شده است]1،2[.
ارزیابی فعالیتهای انتشاراتی مجلات سردبیران و اعضای هیات تحریریه نشریات را از روند پس از انتشار و میزان تاثیرگذاری نشریه در بین جامعه پژوهشی آگاه میسازد]3[. اخیرا در مقاله منتشر شده با عنوان "تحلیل کتابسنجی و مصورسازی نشریه مدیریت سلامت طی سالهای 1376 تا 1403" پژوهشگران به بررسی روند انتشارات و استنادات دریافتی در نشریه مدیریت سلامت پرداختهاند. در این مطالعه، تمام مقالههای منتشر شده از زمان آغاز بهکار نشریه از سال 1376 (1997) تا 1403 (2024) بررسی شده و روند انتشار مقالهها و استنادهای دریافتی این مقالات در گوگل اسکالر و اسکوپوس بررسی شده است. تعداد مقالههای مورد بررسی 733 مقاله بوده است. باتوجه به زمان نمایه شدن نشریه در اسکوپوس، تعداد مقالههای بررسی شده در اسکوپوس 163 مقاله بوده است. برخی یافتهها و نتیجهگیریها بهخصوص در مورد وضعیت نشریه در اسکوپوس نیاز به بازنگری دارد. اطلاعات لازم برای این بازنگری در انتهای ژانویه 2025 از پایگاه اسکوپوس گردآوری شده است. پژوهشگران بیان میدارند که تعداد مقالههای منتشر شده در سال 1398 (2019) معادل 34 مقاله بوده است ولی در بخش دیگری این تعداد را 41 مورد گزارش نمودهاند. تعداد گزارش شده برای مقالههای منتشر شده در سالهای بعد از نمایه شدن در اسکوپوس بین شکلهای 1 و 1 پیوست همسان نیست. همچنین، تعداد مقالههای منتشر شده در سال 2024 با توجه به زمان بررسی این مطالعه پنج مقاله بوده است. بر این اساس، نویسندگان کاهش حدود 10درصدی تعداد مقالهها را نتیجهگیری کردهاند ]3[.
طبق یافتههای پژوهشگران (شکل 2 پیوست مقاله)، مقالههای مورد بررسی در نشریه مدیریت سلامت در مجموع 6233 استناد را تا سال 1403 (2024) در موتور جستجوی گوگل اسکالر دریافت کردهاند که از سال 2019 تا 2024 به ترتیب معادل 181، 263، 315، 283، 330 و 5 استناد بوده است. بر اساس جدول 1 مقاله این پژوهشگران، تعداد استنادهای دریافتی مقالهها از سال 1398 (2019) به صورت زیر بوده است: سال 2019 (81 استناد)، سال 2020 (50 استناد)، سال 2021 (48 استناد)، سال 2022 (43 استناد)، سال 2023 (6 استناد)، 2024 و 2025 (0 استناد). باید توجه داشت که تعداد استنادهای محاسبه شده در اسکوپوس بر اساس تمام مقالههای منتشر شده نه صرفا مقالههای نمایه شده در اسکوپوس از سال 2019 محاسبه شده است. بر این اساس نویسندگان روند نزولی دریافت استناد پس از نمایه شدن در اسکوپوس را نتیجهگیری کردهاند و در بخشی از مقاله عنوان نمودهاند که نمایه شدن در اسکوپوس، تاثیری در افزایش دریافت استناد در اسکوپوس و گوگل اسکالر نداشته است]3[.
در بخش دیگری نویسندگان گزارش کردهاند که لزوم نگارش چکیده مبسوط انگلیسی و سیاست مجله در انتشار بیشتر مقالات پژوهشی میتواند دلیل کاهش دریافت مقالات با کیفیت و به نوبه خود کاهش استنادات باشد. همچنین، نویسندگان گزارش نمودهاند که در انتشار 163 مقاله نمایه شده در اسکوپوس، دانشگاه علوم پزشکی ایران با 116 مقاله (71درصد) در رتبه اول قرار دارد و در بین 155 نشریه استناد کننده به مقالههای نشریه مدیریت سلامت، نشریه مدیریت سلامت با 52 مقاله در رتبه اول قرار دارد و 46 کشور در استناد به مقالات نشریه سهیم بودهاند و ایران با 88 درصد در رتبه قرار دارد]3[.
جدول 1 روند انتشار و استنادهای دریافتی نشریه مدیریت سلامت را بر اساس اسکوپوس نشان میدهد. لازم است به ذکر است که تنها مقالههای نمایه شده از سال 2019 تا 2024 و استنادهای دریافتی همین مقالات در این جدول گزارش شده است. شکل 1 نیز روند انتشار و استنادهای دریافتی در اسکوپوس را نشان میدهد. تا انتهای 2024 تعداد مقالههای نمایه شده در اسکوپوس 198 مورد است که به دلیل زمان بررسی، نویسندگان تنها 163 مورد را تحلیل کردهاند. همانگونه که مشخص است بجز در سال 2019 (انتشار 41 مقاله)، در تمام سالهای تحت بررسی این مطالعه تعداد مقالهها بین 30 تا 33 مقاله بوده است و کاهش خاصی مشاهده نمیشود، تنها در سال 2023، تعداد 29 مقاله نمایه شده است که در سالهای بعد به همان روند قبل اصلاح شده است.
روند استنادهای دریافتی نیز نشاندهنده افزایش دریافت استناد این مقالهها در اسکوپوس است که از صفر استناد در 2019 به 97 و 84 استناد در سالهای 2024 و 2025 رسیده است. اختلاف بین نتایج میتواند ناشی از اختلاف زمان بررسی دو مطالعه یا کم شماری نویسندگان اصلی باشد، بهطوری که استنادهای واقعی از سال 2022 به بعد به مراتب بیشتر از آن چیزی است که نویسندگان گزارش کردهاند. از آنجایی که نویسندگان استنادهای دریافتی به تمام مقالههای منتشر شده را بررسی کردهاند (نه تنها مقالههای نمایه شده از 2019 به بعد) بهنظر میبایست تعداد استنادهای بیشتری نسبت به بررسی جاری گزارش میکردند. بنابراین، برخلاف نظر نویسندگان، بهنظر میرسد نمایه شدن در اسکوپوس منجر به افزایش استنادهای دریافتی شده است. روند گزارش شده نویسندگان از گوگل اسکالر نیز نشاندهنده افزایش تعداد استناد در گوگل اسکالر در سالهای بعد از نمایه شده در اسکوپوس است (بجز سال 2022 با 283 استناد). گزارش پنج استناد در سال 2024 به دلیل زمان انجام مطالعه است.
در مجموع، 357 استناد در 322 مقاله به 198 مقاله مدیریت سلامت در اسکوپوس ثبت شده است که از این بین 67 استناد در مقالههای منتشر شده در مدیریت سلامت بوده است (18/7 درصد). در مجموع، 74درصد استنادها مربوط به کشور ایران و 26 درصد استنادهای دریافتی از سایر کشورها بوده است. روند استنادها نشان میدهد حدود 183 استناد (51درصد) در مجلات ایرانی و 174 استناد (49 درصد) در مجلات غیرایرانی بوده است. روند سالانه استنادها نشان میدهد که بهطور محسوسی استنادهای دریافتی در مجلات غیرایرانی و توسط نویسندگان غیرایرانی در حال افزایش است. بنابراین، برخلاف نظر نویسندگان، بهنظر میرسد نمایه شدن در اسکوپوس علاوه بر افزایش استنادهای دریافتی، منجر به مشاهدهپذیری بیشتر مقالات و اعتماد بیشتر نویسندگان به این مقالات شده است. روند گزارش شده نویسندگان از گوگل اسکالر نیز نشاندهنده افزایش تعداد استناد در گوگل اسکالر در سالهای بعد از نمایه شدن در اسکوپوس است. علاوهبراین، این موضوع میتواند نشاندهنده تاثیر مثبت چکیده مبسوط انگلیسی در مشاهدهپذیری و اعتماد بیشتر نویسندگان به مقالات منتشر شده در مدیریت سلامت باشد.
بررسی وابستگی سازمانی نویسندگان نیز نشان میدهد که در بین 198 مقاله نمایه شده در اسکوپوس، حضور حداقل یک نویسنده با وابستگی دانشگاه علوم پزشکی ایران در بین نویسندگان تنها در 57 مقاله (28/8 درصد) وجود دارد. ممکن است در سالهای ابتدایی شکلگیری مجله بیشتر مقالهها توسط نویسندگانی از بین موسسین، اعضای هیات تحریریه و اعضای وابسته به دانشگاه علوم پزشکی ایران نگارش شده باشد. بهنظر میرسد این موضوع باتوجه به نمایه نبودن مجله و فقدان رتبه علمی پژوهشی برای بسیاری از مجلات طبیعی باشد. درهرحال، روند وابستگی سازمانی نویسندگان در سالهای پس از نمایه شدن در اسکوپوس نشاندهنده توجه نشریه مدیریت سلامت به پژوهشهای انجام شده
مرتبط در سراسر کشور است.
موارد مذکور الزاما بهمعنی روند مورد قبول سردبیر یا هیات تحریریه از نظر تعداد مقالات منتشر شده، کیفیت مقالات دریافتی و روند دریافت استنادات نیست. این موارد میبایست فراتر از سیاستهای داخلی مجلات نگریسته شود که شایسته بود در مقاله منتشر شده به این موارد نیز پرداخته میشد. برای نمونه، در سالهای اخیر، مجلات ایرانی و فارسی با حوزه موضوعی مشابه نشریه مدیریت سلامت در کشور افزایش یافته است. بدیهی است این موضوع منجر به توزیع مقالهها و استنادهای دریافتی بین این مجلات خواهد شد. همچنین، به دلایل مختلف، نویسندگان ایرانی معمولا تمایل کمتری به انتشار مقالههای باکیفیت خود در مجلات فارسی و استناد به مقالههای فارسی نشان میدهند. سیاستهای پژوهشی و برنامههای آموزشی کلان در سطح کشور و دانشگاهها مانند تاکید بر دورههای آموزشی نگارش مقاله به زبان انگلیسی، امتیاز پژوهشی کمتر برای مقالات فارسی، دریافت امتیاز بیشتر در ارزشیابی دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی برای مقالههای منتشر شده به زبان انگلیسی، در مجلات خارجی نمایه شده در ISI با چارکهای بهتر، اختصاص گرنتهای پژوهشی به نویسندگان با مقالههای بیشتر نمایه شده در ISI با چارکهای بهتر و ضریب تاثیر بهتر، الزام دانشجویان دکتری به انتشار فعالیتهای پژوهشی در مجلات تحت پوشش PubMed و ISI از عوامل بیمیلی نویسندگان ایرانی به انتشار به زبان فارسی است. از طرفی، این نویسندگان تمایل به استناد به مقالاتی دارند که توسط اعضای هیات تحریریه، داوران و خوانندگان این نوع مجلات قابل بررسی باشد. بنابراین، مجلات فارسی از جمله مدیریت سلامت هم از مقالات باکیفیت و هم از دریافت استناد محروم میمانند. این چالش نقش نشریات داخلی را در شکلدهی به سیاستهای سلامت کشور نیز محدود میسازد. سیاستهای پژوهشی متعادلتر با در نظر گرفتن مجلات بینالمللی و داخلی ضروری بهنظر میرسد.
اعلانها
ملاحظات اخلاقی: مورد ندارد.
حمایت مالی: مورد ندارد.
تضاد منافع: عباس شیخطاهری سردبیر مجله مدیریت سلامت میباشد. مورد دیگری برای گزارش وجود ندارد.
سهم نویسندگان: عباس شیخطاهری: مفهومسازی، نگارش-پیشنویس، تایید نهایی
رضایت برای انتشار: مورد ندارد.
دسترسی به دادهها: مورد ندارد.
استفاده از هوش مصنوعی: از ChatGPT برای ویرایش متن انگلیسی استفاده شده است. تمام محتوای ویرایش شده توسط نویسنده بررسی و تایید شده است.
تشکر و قدردانی: مورد ندارد.
نوع مقاله:
نقد |
موضوع مقاله:
کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی دریافت: 1404/12/11 | پذیرش: 1404/12/15 | انتشار: 1404/12/19