در نوبت چاپ
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
گروه انفورماتیک پزشکی، دانشکده علوم پزشکی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران ، R.Rahimi@modares.ac.ir
چکیده: (58 مشاهده)
مقدمه: مولتیپلاسکلروزیس (MS) بیماری مزمن و ناتوانکننده عصبی، نیازمند مدلهای مراقبتی نوآورانه برای بهبود دسترسی و کیفیت مراقبت در ایران است. سلامت از راه دور پتانسیل قابل توجهی دارد، اما فقدان چارچوب بومی و جامع، مانع اصلی اجرای موفقیتآمیز است. این مطالعه با هدف تعیین الزامات چارچوبی جامع برای استقرار خدماتسلامتازراهدور برای بیماران MS با استفاده از مدل چارچوب یکپارچه تحقیقات اجرا 2.0 (CFIR 2.0) انجام شد.
روشها: این مطالعه کیفی در سال ۱۴۰۴ با نمونهگیری هدفمند با حداکثر تنوع انجام شد. ۲۲ شرکتکننده شامل متخصصان مغز و اعصاب، پرستاران، مدیران بیمارستان، بیماران و نماینده سازمان بیمه انتخاب شدند. دادهها با مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق تا حد اشباع جمعآوری شد. تحلیل دادهها با تحلیل محتوای قراردادی در چارچوب پنج دامنه CFIR 2.0 (ویژگیهای مداخله، بستر بیرونی، بستر درونی، ویژگیهای افراد و فرآیند) انجام پذیرفت.
یافتهها: از تحلیل دادهها، ۱۰ مضمون اصلی و ۳۲ زیرمضمون استخراج گردید. این الزامات در پنج حوزه اصلی دستهبندی شدند: طراحی پلتفرمی یکپارچه و کاربرپسند، ایجاد بستر قانونی و بیمهای شفاف، فرهنگسازی و یکپارچهسازی فنی، توانمندسازی ارائهدهندگان و بیماران و برنامهریزی استراتژیک و اجرای تدریجی. مضمون «الزامات قانونی و بیمهای» با ۸۲٪ فراوانی، پرتکرارترین بود.
نتیجهگیری: الزامات استخراجشده در پنج حوزه میتواند بهعنوان نقشه راهی عملی برای سیاستگذاران، مدیران سلامت و ارائهدهندگان خدمات در طراحی و اجرای برنامههای سلامت از راه دور برای بیماران MS مورد استفاده قرار گیرد. این چارچوب می تواند با پوشش همزمان ابعاد فنی، انسانی، سازمانی و قانونی، امکان شناسایی موانع اجرایی در هر سطح را فراهم نماید.
روشها: این مطالعه کیفی در سال ۱۴۰۴ با نمونهگیری هدفمند با حداکثر تنوع انجام شد. ۲۲ شرکتکننده شامل متخصصان مغز و اعصاب، پرستاران، مدیران بیمارستان، بیماران و نماینده سازمان بیمه انتخاب شدند. دادهها با مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق تا حد اشباع جمعآوری شد. تحلیل دادهها با تحلیل محتوای قراردادی در چارچوب پنج دامنه CFIR 2.0 (ویژگیهای مداخله، بستر بیرونی، بستر درونی، ویژگیهای افراد و فرآیند) انجام پذیرفت.
یافتهها: از تحلیل دادهها، ۱۰ مضمون اصلی و ۳۲ زیرمضمون استخراج گردید. این الزامات در پنج حوزه اصلی دستهبندی شدند: طراحی پلتفرمی یکپارچه و کاربرپسند، ایجاد بستر قانونی و بیمهای شفاف، فرهنگسازی و یکپارچهسازی فنی، توانمندسازی ارائهدهندگان و بیماران و برنامهریزی استراتژیک و اجرای تدریجی. مضمون «الزامات قانونی و بیمهای» با ۸۲٪ فراوانی، پرتکرارترین بود.
نتیجهگیری: الزامات استخراجشده در پنج حوزه میتواند بهعنوان نقشه راهی عملی برای سیاستگذاران، مدیران سلامت و ارائهدهندگان خدمات در طراحی و اجرای برنامههای سلامت از راه دور برای بیماران MS مورد استفاده قرار گیرد. این چارچوب می تواند با پوشش همزمان ابعاد فنی، انسانی، سازمانی و قانونی، امکان شناسایی موانع اجرایی در هر سطح را فراهم نماید.
واژههای کلیدی: سلامت از راه دور، مولتیپل اسکلروزیس، ایران، چارچوب یکپارچه تحقیقات اجرا (CFIR)، مطالعه کیفی، طراحی چارچوب.
فهرست منابع
1. Scholz M, Haase R, Schriefer D, Voigt I, Ziemssen T. Electronic health interventions in the case of multiple sclerosis: from theory to practice. Brain Sciences. 2021;11(2):180. 10.3390/brainsci11020180 [DOI:10.3390/brainsci11020180]
2. Apolinário-Hagen J, Menzel M, Hennemann S, Salewski C. Acceptance of mobile health apps for disease management among people with multiple sclerosis: web-based survey study. JMIR Formative Research. 2018;2(2):e11977. 10.2196/11977 [DOI:10.2196/11977]
3. MS International Federation. Number of people with MS [Internet]. 2021 [cited 2026 May 9]. Available from: https://www.atlasofms.org/map/global/epidemiology/number-of-people-with-ms
4. Azami M. Epidemiological characteristics of multiple sclerosis in Iran: a systematic review and meta-analysis. PLoS ONE. 2018;13(4):e0194749. 10.1371/journal.pone.0214738
5. Amini P, Almasi-Hashiani A, Sahraian MA, Najafi M, Eskandarieh S. Multiple sclerosis projection in Tehran, Iran using Bayesian structural time series. BMC Neurology. 2021;21(1):235. [DOI:10.1186/s12883-021-02281-x]
6. Jahromi N, Eskandarieh S, Maleki N, Sistany-Allahabadi N, Sahraian MA. Challenges of patients with multiple sclerosis in receiving health care services in Iran. Current Journal of Neurology. 2023;22(1):16. [DOI:10.18502/cjn.v22i1.12612]
7. Ghasemi N, Razavi S, Nikzad E. Multiple sclerosis: pathogenesis, symptoms, diagnoses and cell-based therapy. Cell Journal (Yakhteh). 2017;19(1):1-10. 10.22074/cellj.2016.4867
8. Yeroushalmi S, Maloni H, Costello K, Wallin MT. Telemedicine and multiple sclerosis: a comprehensive literature review. Journal of Telemedicine and Telecare. 2020;26(7-8):400-413.10.1177/1357633X19840097 [DOI:10.1177/1357633X19840097]
9. Özkeskin M, Özden F, Ekmekçi Ö, Yüceyar N. The reliability and validity of the Turkish version of the Telemedicine Satisfaction and Usefulness Questionnaire (TSUQ) and Telemedicine Patient Questionnaire (TPQ) in individuals with multiple sclerosis. Neurological Sciences. 2022;43(3):1921-1927. 10.1007/s10072-021-05519-1 [DOI:10.1007/s10072-021-05519-1]
10. Hassibian MR, Hassibian S. Telemedicine acceptance and implementation in developing countries: benefits, categories, and barriers. Razavi International Journal of Medicine. 2016;4(3). 10.17795/rijm38332 [DOI:10.17795/rijm38332]
11. Domingues RB, Mantese CE, Aquino EdS, Fantini FGMM, Prado GFd, Nitrini R. Telemedicine in neurology: current evidence. Arquivos de Neuro-Psiquiatria. 2020;78(12):818-826. 10.1590/0004-282X20200131 [DOI:10.1590/0004-282x20200131]
12. Zissman K, Lejbkowicz I, Miller A. Telemedicine for multiple sclerosis patients: assessment using Health Value Compass. Multiple Sclerosis Journal. 2012;18(4):472-480. 10.1177/1352458511421918 [DOI:10.1177/1352458511421918]
13. Zanaboni P, Fagerlund AJ. The effectiveness of telemedicine for patients with multiple sclerosis: a systematic review and meta-analysis. Journal of Telemedicine and Telecare. 2020;26(10):583-597. 10.1177/20552076231216562
14. Marziniak M. The feasibility of telehealth in the management of multiple sclerosis: a narrative review. Neurology and Therapy. 2022;11(1):105-122. doi:10.2196/rehab.7805 [DOI:10.2196/rehab.7805]
15. Zare F, Rahimi R, Hashemi HZ. Utilization of telehealth services among multiple sclerosis patients in Iran. Enfermería Clínica (English Edition). 2025;502186. 10.1016/j.enfcle.2025.502186 [DOI:10.1016/j.enfcle.2025.502186]
16. Zare F, Rahimi R, Zehtab Hashemi H, Faghani L, Ghaedi G, Nabavi SM. Examining the telehealth readiness among individuals with multiple sclerosis. Journal of Patient Experience. 2025;12. [DOI:10.1177/23743735251383247]
17. Sheikhtaheri A, Mofarrahi M. Patient safety risks in digital health and artificial intelligence: a call for attention. Journal of Health Administration. 2025;28(1):1-6. 10.61882/jha.28.1.1 [In Persian] [DOI:10.61882/jha.28.1.1]
18. Malekzadeh S, Ayatollahi H, Toni E. Evaluation of functional and non-functional requirements of medication management applications developed in Iran. Journal of Health Administration. 2025;28(2):90-108. 10.61882/jha.28.2.90 [In Persian] [DOI:10.61882/jha.28.2.90]
19. Rahmani M, Ghafoorifard S, Soufi K, Fotoukian F, Asghari N, Zeirani A. Feasibility study of telemedicine implementation in Saveh city healthcare centers: a cross-sectional study in 2023. Journal of Health Administration. 2026;28(4):70-84. 10.66224/jha.28.4.70 [In Persian] [DOI:10.66224/jha.28.4.70]
20. Graneheim UH, Lundman B. Qualitative content analysis in nursing research: concepts, procedures and measures to achieve trustworthiness. Nurse Education Today. 2004;24(2):105-112. 10.1016/j.nedt.2003.10.001 [DOI:10.1016/j.nedt.2003.10.001]
21. Parkinson A, Drew J, Hall Dykgraaf S, Fanning V, Chisholm K, Elisha M, et al. 'They're getting a taste of our world': a qualitative study of people with multiple sclerosis' experiences of accessing health care during the COVID-19 pandemic in the Australian Capital Territory. Health Expectations. 2021;24(6):1923-1933. 10.1111/hex.13284 [DOI:10.1111/hex.13284]
22. Stokes T, Tumilty E, Doolan-Noble F, Gauld R. HealthPathways implementation in a New Zealand health region: a qualitative study using the Consolidated Framework for Implementation Research. BMJ Open. 2018;8(12):e025094. [DOI:10.1136/bmjopen-2018-025094]
23. Kissi J, Dai B, Dogbe CS, Banahene J, Ernest O. Predictive factors of physicians' satisfaction with telemedicine services acceptance. Health Informatics Journal. 2020;26(3):1866-1880. 10.1177/1460458219892162 [DOI:10.1177/1460458219892162]
24. Bevens W, Gray K, Neate S, Nag N, Weiland T, Jelinek G, et al. Characteristics of mHealth app use in an international sample of people with multiple sclerosis. Multiple Sclerosis and Related Disorders. 2021;54:103092. 10.1016/j.msard.2021.103092 [DOI:10.1016/j.msard.2021.103092]
25. World Health Organization. Telehealth: integrating ICTs into health systems for universal health coverage [Internet]. Geneva: WHO; 2020 [cited 2026 May 9]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240017900
26. Marrie RA, Leung S, Tyry T, Cutter GR, Fox R, Salter A. Use of eHealth and mHealth technology by persons with multiple sclerosis. Multiple Sclerosis and Related Disorders. 2019;27:13-19. [DOI:10.1016/j.msard.2018.09.036]
27. Polhemus A, Simblett S, Lane ED, Elliott B, Jilka S, Negbenose E, et al. Experiences of health tracking in mobile apps for multiple sclerosis: a qualitative content analysis of user reviews. Multiple Sclerosis and Related Disorders. 2023;69:104435. [DOI:10.1016/j.msard.2022.104435]
28. Kim JJ, Lee MJ, Han H. Smart hotels and sustainable consumer behavior: testing the effect of perceived performance, attitude, and technology readiness on word-of-mouth. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2020;17(20):7455. 10.3390/ijerph17207455 [DOI:10.3390/ijerph17207455]
29. Parasuraman A, Colby CL. An updated and streamlined technology readiness index: TRI 2.0. Journal of Service Research. 2015;18(1):59-74. [DOI:10.1177/1094670514539730]
30. Nikbazm R, Mohammadi A. Information and information technology needed by older adults, families and managers of elderly care centers. Journal of Health Administration. 2026;29(1):16-30. Available from: http://jha.iums.ac.ir/article-1-4699-fa.html [In Persian]
31. Shamsi D, Mohammadian Saravi M, Mohammadzadeh KA, Ashrafi A. The causal relationship pattern of factors affecting good governance in Iran's healthcare system. Journal of Health Administration. 2025;28(3):28-48. 10.66224/jha.28.3.28 [In Persian] [DOI:10.66224/jha.28.3.28]
32. Damschroder LJ. Fostering implementation of health services research findings into practice: a consolidated framework for advancing implementation science. Implementation Science. 2009;4:50. 10.1186/1748-5908-4-50 [DOI:10.1186/1748-5908-4-50]
33. Damschroder LJ. The updated consolidated framework for implementation research based on user feedback. Implementation Science. 2022;17(1):75. 10.1186/1748-5908-4-50 [DOI:10.1186/s13012-022-01245-0]
34. Ekongefeyin SNN, Daniore P, Nittas V, Iaquinto S, Vallejo-Yagüe E, Kamm CP, et al. Acceptability of telehealth as the default modality for multiple sclerosis care in Switzerland: cross-sectional study. JMIR mHealth and uHealth. 2026;14:e84447. 10.2196/84447 [DOI:10.2196/84447]
35. Melder A, Robinson T, McLoughlin I, Iedema R, Teede H. Integrating the complexity of healthcare improvement with implementation science: a longitudinal qualitative case study. BMC Health Services Research. 2022;22(1):234. 10.1186/s12913-022-07505-5 [DOI:10.1186/s12913-022-07505-5]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
