جلد 28، شماره 3 - ( 9-1404 )
جلد 28 شماره 3 صفحات 59-49 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Lotfi H, Ahmadi P, janmohamadi M, Ghorbani A. Estimating the economic burden of non-communicable diseases: insights from a cohort study in northeastern of Iran. jha 2025; 28 (3) :49-59
URL: http://jha.iums.ac.ir/article-1-4732-fa.html
URL: http://jha.iums.ac.ir/article-1-4732-fa.html
لطفی هادی، احمدی پوریا، جان محمدی مهتاب، قربانی علیرضا. برآورد بار اقتصادی بیماریهای غیرواگیر؛ برگرفته از مطالعه کوهورت شمال شرقی ایران. فصلنامه مدیریت سلامت. 1404; 28 (3) :49-59
هادی لطفی1 
، پوریا احمدی2 ، مهتاب جان محمدی2 ، علیرضا قربانی3
، پوریا احمدی2 ، مهتاب جان محمدی2 ، علیرضا قربانی3
1- دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران.
2- کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران
3- گروه بهداشت عمومی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران. ،ghorbania1474@yahoo.com
2- کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران
3- گروه بهداشت عمومی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران. ،
واژههای کلیدی: بیماری های غیرواگیر، سال های تعدیل شده عمر با ناتوانی و مرگ ومیر، رویکرد سرمایه انسانی
متن کامل [PDF 760 kb]
(77 دریافت)
| چکیده (HTML) (133 مشاهده)
در ادامه با استفاده از رویکرد سرمایه انسانی (Human Capital Approach)، همراه با سرانه تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۲۰۲۳ و نرخ تنزیل هفت درصد، بار اقتصادی بیماریهای مورد مطالعه در شرکتکنندگان مطالعه کوهورت سبزوار محاسبه شد (جدول ۳). بهمنظور بررسی حساسیت برآورد بار اقتصادی نسبت به نرخهای متفاوت تنزیل، محاسبات مشابه با نرخهای سه درصد و ۱۰ درصد نیز انجام شد. نتایج نشان داد که با کاهش نرخ تنزیل به سه درصد، مجموع بار اقتصادی بیماریها حدود ۹ تا ۱۲ درصد افزایش یافت، در حالیکه با افزایش نرخ تنزیل به 10 درصد، بار اقتصادی بهطور متوسط ۶ تا ۸ درصد کاهش پیدا کرد. این یافته نشان میدهد که نتایج مطالعه نسبت به تغییرات نرخ تنزیل تا حدی حساس است(جدول 4).
جدول 4. تحلیل حساسیت برآورد بار اقتصادی بیماریها در نرخهای تنزیل متفاوت
بحث
یافتههای مطالعه کوهورت سبزوار تصویری روشن از بار بیماریهای غیرواگیر مورد مطالعه در جمعیت شمالشرقی ایران ارائه میدهد. در این مطالعه، چهار یافته کلیدی قابل توجه شناسایی شد: سهم بالای سردردهای مزمن در بار کل بیماریها، شیوع بیشتر بیماریها در میان زنان، نقش قابل توجه عوامل اجتماعی–اقتصادی مانند بیکاری و بیسوادی و تمرکز بار بیماریها در گروه سنی میانسال (۴۵ تا ۶۴ سال) که جمعیت فعال اقتصادی را تشکیل میدهد.
سهم بالای سردردهای مزمن در بار کل بیماریها: نتایج نشان داد سردردهای مزمن بیشترین سهم را در مجموع DALYها داشتند، که بیانگر تأثیر عمیق این اختلال بر کیفیت زندگی و بهرهوری اقتصادی است. این یافته با نتایج مطالعه جهانی بار بیماریها (GBD 2021) همسو است که سردرد تنشی و میگرن را در میان ده علت نخست ناتوانی در سراسر جهان گزارش کرده است[7]. همچنین، مطالعه بار بیماریهای عصبی نشان داد که سردردهای مزمن بهویژه در زنان میانسال سهم عمدهای ازYLD را به خود اختصاص میدهند[24]. تفاوت احتمالی در شدت بار بیماری میان مناطق مختلف میتواند ناشی از دسترسی متفاوت به خدمات تخصصی، مصرف خودسرانه دارو و تفاوتهای سبک زندگی باشد. شیوع بالاتر اختلالات عصبی و دیابت در زنان: در مطالعه حاضر، زنان نسبت به مردان بار بیشتری از بیماریهای عصبی و دیابت را متحمل شدند. این یافته با گزارشهای جهانی همخوان است که نشان میدهد زنان بیش از مردان در معرض سردردهای مزمن، اضطراب و افسردگی قرار دارند. هریس[8] در مطالعه خود نیز تأکید کرده است که در بیشتر کشورها، زنان بهویژه در سنین میانسالی، بار ناتوانی بیشتری از بیماریهای عصبی را تجربه میکنند. این تفاوتها ممکن است ناشی از عوامل زیستی (نوسانهای هورمونی)، اجتماعی (دسترسی کمتر به مراقبتهای بهداشتی) و رفتاری (تفاوت در الگوهای مراجعه و خوددرمانی) باشد.نقش عوامل اجتماعی–اقتصادی در وضعیت سلامت: بیکاری، بیسوادی و پایین بودن سطح تحصیلات در شرکتکنندگان با میزان بالاتر ابتلا به بیماریهای غیرواگیر مورد مطالعه همراه بود. در این مطالعه تحلیل آماری مستقیم انجام نشد، اما این همبستگی توصیفی با شواهد فراوان جهانی سازگار است. مطالعات متعددی نشان دادهاند که وضعیت اجتماعی–اقتصادی پایین با شیوع بیشتر دیابت، چاقی و بیماریهای عصبی ارتباط دارد[4،7،8،14]. مطالعه بودرویکوت و همکاران[4] تأکید میکند که سطح تحصیلات و اشتغال از قویترین پیشبینیکنندههای سلامت در جوامع کمدرآمد هستند. این نتایج بر ضرورت سیاستهای سلامتمحور مبتنی بر عدالت اجتماعی تأکید دارد.تمرکز بار بیماریها در گروه سنی میانسال: یافتهها نشان دادند که بیشترین بار بیماریها در گروه سنی ۴۵ تا ۶۴ سال قرار دارد؛ سنی که بخش بزرگی از نیروی کار فعال جامعه را شامل میشود. این موضوع اهمیت اقتصادی ویژهای دارد زیرا کاهش سلامت در این گروه، مستقیماً به کاهش بهرهوری در سطح ملی منجر میشود. مطالعه پرینس و همکاران[13] نیز بار بیماریهای غیرواگیر را در میانسالان و سالمندان بالا گزارش کرده است. علاوهبراین، نتایج تحلیل حساسیت در پژوهش حاضر نشان داد که تغییر نرخ تنزیل از هفت به سه درصد منجر به افزایش قابل توجه بار اقتصادی میشود، که با یافتههای یوسودیان و همکاران[14] در زمینه هزینههای دیابت در هند همجهت است.
متن کامل: (18 مشاهده)
مقدمه
بیماریهای غیرواگیر بهعنوان یکی از چالشهای عمده سلامت جهانی مطرح شدهاند و سهم قابل توجهی در میزان مرگ و بیماریها در جهان دارند[1]. این بیماریها شامل اختلالات قلبیعروقی، دیابت، اختلالات روانی و عصبی و سرطانها هستند[2]. شیوع بیماریهای غیرواگیر بهطور هشداردهندهای در حال افزایش است، بهویژه در کشورهای با درآمد کم و متوسط که در آنها شهریسازی سریع و تحولات اقتصادی باعث تغییر رفتارهای سلامت شده است[3]. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، بیماریهای غیرواگیر مسئول حدود ۷۱ درصد مرگها در سطح دنیا هستند و این مهم لزوم تدوین راهبردهای مؤثر پیشگیری و مدیریت بیماریها را برجسته میکند[4].
افزایش بیماریهای غیرواگیر تحت تأثیر عوامل کلیدی سبک زندگی از جمله رژیم غذایی ناسالم، کمتحرکی، مصرف تنباکو و الکل، استرس، اختلالات خواب و عوامل محیطی است[5]. در سطح جهانی، هفت مورد از ده علت اصلی مرگ در سال ۲۰۲۱، به این بیماریها متعلق است و ۳۸ درصد کل مرگها و ۶۸ درصد از ده علت مهمتر مرگ را شامل میشوند[6]. بیماریهای اعصاب و دیابت در بین ده علت اول مرگ در سطح جهان قرار دارند[7،8]. در سال ۲۰۲۱، بیماری آلزایمر و دیگر انواع دمانس هفتمین علت مرگ در دنیا بود و 1/8 میلیون نفر را قربانی نمود که ۶۸ درصد این مرگها در زنان اتفاق افتاده است[9]. مرگ ناشی از دیابت نیز از سال ۲۰۰۰ به میزان ۹۵ درصد افزایش یافته است[10]. بیماریهای عصبی و دیابت چالشی جدی و در حال رشد برای نظام های سلامت جهانی هستند و بار اقتصادی قابل توجهی بر افراد، خانوادهها و جامعه تحمیل میکنند[11،12]. این بیماریها کیفیت زندگی میلیونها نفر را کاهش و منابع بهداشتی و بهرهوری اقتصادی را تحت تاثیر قرار میدهند[13]. این دو مشکل سلامت اغلب با افزایش سالهای از دست رفته زندگی، مجموع بار بیماریها را تشدید میکنند و ضرورت پیشگیری مؤثر، مداخلات زودهنگام و راهبردهای مراقبت جامع را برای کاهش تأثیرات اجتماعی و اقتصادی آنها برجسته تر میسازند[14].
سالهای زندگی تعدیل شده بر اساس ناتوانی و مرگ (DALY/Disability Adjusted Life Years) سالهای از دست رفته زندگی بهعلت مرگ زودرس (Years of Life Lost) و سالهای زندگی همراه با ناتوانی (Years of Life Disabled) افراد مبتلا به بیماری را ترکیب میکند[15]. هر DALY نمایانگر یک سال از دست رفته زندگی سالم است [16]. این شاخص به سیاستگزاران سلامت عمومی کمک میکند تا اثرات بیماریها را ارزیابی و تصمیمهای تخصیص منابع و سیاستهای بهداشتی را هدایت کنند[17].
با افزایش میانگین سن جمعیت و شیوع بیماریهای غیرواگیر، درک میزان شیوع و بار اقتصادی آنها برای تصمیمگیرندگان و ارائهدهندگان خدمات سلامت ضروری است. پرداختن به بار اقتصادی بیماریهای عصبی و دیابت برای تدوین راهبردهای مؤثر و تخصیص بهینه منابع ضروری است و به ارتقای سلامت جامعه کمک خواهد کرد. با وجود انجام مطالعات ملی در زمینه بار بیماریهای غیرواگیر، دادههای
منطقهای درباره بار اقتصادی ناشی از اختلالات عصبی و دیابت در ایران، بهویژه در مناطق شمال شرقی کشور، محدود است. ازاینرو، مطالعه حاضر با هدف برآورد بار سلامت و بار اقتصادی این بیماریها در جمعیت بزرگسال کوهورت سبزوار انجام شد تا با ارائه شواهد مبتنی بر دادههای بومی، به درک بهتر سیاستگذاران سلامت از تأثیر بیماریهای غیرواگیر در سطوح منطقهای کمک کند.
روش ها
شهر سبزوار در غرب استان خراسان رضوی و در شمال شرقی ایران واقع شده و جمعیتی بیش از ۳۷۰ هزار نفر را تحت پوشش دارد. مطالعه کوهورت سبزوار مطالعهای اپیدمیولوژیک و بلندمدت در این شهر است که با هدف بررسی وضعیت سلامت و عوامل مؤثر بر شیوع بیماریهای غیرواگیر انجام میشود. این مطالعه دادههایی درباره سبک زندگی، رژیم غذایی، فعالیت بدنی و زمینههای ژنتیکی جمعآوری میکند تا عوامل خطر مرتبط با بیماریهایی مانند بیماریهای قلبیعروقی، دیابت و سرطانها را شناسایی نماید[18]. کوهورت سبزوار بهصورت ساختاریافته از سال 1395 اجرا شده است. پس از آمادهسازیهای لازم و حضور کارکنان واجد شرایط، شرکتکنندگان در مطالعه رضایت آگاهانه خود را ارائه کرده و نام آنها در سامانه آنلاین مطالعه ثبت شده است. مطابق چارچوب عمومی کوهورت بزرگسالان ایرانی، اطلاعات فردی، اجتماعی و اقتصادی شامل فعالیت بدنی، تغذیه، عادات شخصی و سابقه پزشکی مرتبط جمعآوری و در بازههای زمانی مشخص در سامانه ثبت میشود. اطلاعات جمعیتشناختی مانند سن، جنسیت، شغل، وضعیت تأهل و محل سکونت از طریق پرسشنامه گردآوری میشود. سابقه دارویی، الگوهای خواب و میزان فعالیت بدنی با پرسشنامه استاندارد تیم مرکزی کوهورت پرشین جمعآوری میشود که در چارچوب پروتکل مرکزی کوهورت ایرانی طراحی و توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اعتبارسنجی و تأیید شدهاند[19].
دادههای مورد نیاز مطالعه مطالعه از پایگاه داده کوهورت سبزوار استخراج و تحلیل شد. در این مطالعه، دادههای مربوط به شیوع اختلالات عصبی و دیابت در جمعیت مورد مطالعه کوهورت مورد استفاده قرار گرفت. در مطالعه حاضر، منظور از اختلالات عصبی، بیماریهای صرع، سکته مغزی و سردردهای مزمن است که بهعنوان شایعترین اختلالات عصبی در جمعیت کوهورت سبزوار مورد بررسی قرار گرفتهاند.اطلاعات شامل نام بیماری، سن، جنسیت، تاریخ تشخیص و تاریخ فوت بود. برای برآورد میزان شیوع بیماریها، تعداد افراد مبتلا به هر بیماری (صرع، سکته مغزی، سردرد مزمن و دیابت) بر تعداد کل شرکتکنندگان تقسیم و در عدد 100 ضرب شد تا شیوع بهصورت درصدی محاسبه شود. برای برآورد بار بیماریها از شاخص سالهای زندگی تعدیلشده بر اساس ناتوانی و مرگ (DALY) استفاده شد. فرمول کلی محاسبه DALY بهصورت زیر است که در آن Years of Lfe Lost)YLL ( برابر با تعداد مرگها در اثر بیماری ضرب در تفاوت بین سن مرگ و امید به زندگی استاندارد است. همچنین، YLD (Years Lived with Disability) برابر با تعداد موارد بیماری ضرب در وزن ناتوانی (Disability Weight) و میانگین طول مدت بیماری است. DALY = YLL + YLD
محاسبه مطابق با دستورالعمل «Global Burden of Disease Study» انجام شد[12] تا نتایج با استانداردهای بینالمللی قابل مقایسه باشد. ابتدا سالهای زندگی از دست رفته ناشی از ناتوانی و مرگ محاسبه و نهایتاً DALY مربوط به هر بیماری تعیین شد. در محاسبه DALY از مدل بدون وزن سنی (No Age Weighting) استفاده شد. بر اساس چارچوب جدید مطالعه جهانی بار بیماریها (GBD 2019)، تمام سالهای عمر انسانی بدون تفاوت سنی دارای ارزش یکسان در نظر گرفته میشوند. حذف وزن سنی در این مدل بهمنظور رعایت عدالت در سنجش بار بیماریها و تسهیل مقایسه نتایج بین کشورها و مناطق مختلف انجام شده است. برای محاسبه سالهای از دست رفته از جداول استاندارد عمر مبتنی بر مطالعه جهانی بار بیماریها و امید به زندگی تفکیک شده بر اساس سن و جنس استفاده شد[20]. وزنهای ناتوانی بر اساس مطالعه موری و لوپز [21] تعیین شد: صرع 0/263، سکته مغزی 0/552، سردرد مزمن 0/223 و دیابت 0/187. بار اقتصادی نیز با استفاده از رویکرد سرمایه انسانی، نرخ تنزیل هفت درصد و سرانه تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۲۰۲۳ معادل 7/ 17921 دلارPPP (دلار برابری قدرت خرید) محاسبه شد[22،23].
یافته ها
مطالعه کوهورت سبزوار شامل ۴۲۴۱ شرکتکننده شامل ۱۸۹۴ مرد (44/7٪) و ۲۳۴۷ زن (55/3٪) است. میانگین سنی شرکتکنندگان 49/22 سال بود (حداقل ۳۵ و حداکثر ۷۲ سال). میانگین سنی مردان 50/4 و زنان 48/2 سال بود.23/7% از شرکتکنندگان بیسواد و 46/8٪ دارای تحصیلات کمتر از سطح کارشناسی بودند. ۲۴۰۵ نفر (56/7٪) بیکار و ۱۷۹۱ نفر (42/3%) شاغل بودند. تعداد افراد مبتلا به اختلالات عصبی ۲۰۳۴ نفر بود که تمام اختلالات بجز اختلالات یادگیری در زنان شایعتر بود. بیشترین فراوانی اختلالات عصبی در گروه سنی 54-45 سال مشاهده شد. تعداد افراد مبتلا به دیابت ۵۸۹ نفر بود که ۳۲۲ نفر (54/7٪) زن بودند. میانگین سنی افراد دیابتی 9/6 ± 47/1 سال و بیشترین شیوع در گروه سنی 64-55 سال بود (جدول ۱).
جدول 1. توزیع نمونههای پژوهش بر حسب بیماری و سن
بیماریهای غیرواگیر بهعنوان یکی از چالشهای عمده سلامت جهانی مطرح شدهاند و سهم قابل توجهی در میزان مرگ و بیماریها در جهان دارند[1]. این بیماریها شامل اختلالات قلبیعروقی، دیابت، اختلالات روانی و عصبی و سرطانها هستند[2]. شیوع بیماریهای غیرواگیر بهطور هشداردهندهای در حال افزایش است، بهویژه در کشورهای با درآمد کم و متوسط که در آنها شهریسازی سریع و تحولات اقتصادی باعث تغییر رفتارهای سلامت شده است[3]. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، بیماریهای غیرواگیر مسئول حدود ۷۱ درصد مرگها در سطح دنیا هستند و این مهم لزوم تدوین راهبردهای مؤثر پیشگیری و مدیریت بیماریها را برجسته میکند[4].
افزایش بیماریهای غیرواگیر تحت تأثیر عوامل کلیدی سبک زندگی از جمله رژیم غذایی ناسالم، کمتحرکی، مصرف تنباکو و الکل، استرس، اختلالات خواب و عوامل محیطی است[5]. در سطح جهانی، هفت مورد از ده علت اصلی مرگ در سال ۲۰۲۱، به این بیماریها متعلق است و ۳۸ درصد کل مرگها و ۶۸ درصد از ده علت مهمتر مرگ را شامل میشوند[6]. بیماریهای اعصاب و دیابت در بین ده علت اول مرگ در سطح جهان قرار دارند[7،8]. در سال ۲۰۲۱، بیماری آلزایمر و دیگر انواع دمانس هفتمین علت مرگ در دنیا بود و 1/8 میلیون نفر را قربانی نمود که ۶۸ درصد این مرگها در زنان اتفاق افتاده است[9]. مرگ ناشی از دیابت نیز از سال ۲۰۰۰ به میزان ۹۵ درصد افزایش یافته است[10]. بیماریهای عصبی و دیابت چالشی جدی و در حال رشد برای نظام های سلامت جهانی هستند و بار اقتصادی قابل توجهی بر افراد، خانوادهها و جامعه تحمیل میکنند[11،12]. این بیماریها کیفیت زندگی میلیونها نفر را کاهش و منابع بهداشتی و بهرهوری اقتصادی را تحت تاثیر قرار میدهند[13]. این دو مشکل سلامت اغلب با افزایش سالهای از دست رفته زندگی، مجموع بار بیماریها را تشدید میکنند و ضرورت پیشگیری مؤثر، مداخلات زودهنگام و راهبردهای مراقبت جامع را برای کاهش تأثیرات اجتماعی و اقتصادی آنها برجسته تر میسازند[14].
سالهای زندگی تعدیل شده بر اساس ناتوانی و مرگ (DALY/Disability Adjusted Life Years) سالهای از دست رفته زندگی بهعلت مرگ زودرس (Years of Life Lost) و سالهای زندگی همراه با ناتوانی (Years of Life Disabled) افراد مبتلا به بیماری را ترکیب میکند[15]. هر DALY نمایانگر یک سال از دست رفته زندگی سالم است [16]. این شاخص به سیاستگزاران سلامت عمومی کمک میکند تا اثرات بیماریها را ارزیابی و تصمیمهای تخصیص منابع و سیاستهای بهداشتی را هدایت کنند[17].
با افزایش میانگین سن جمعیت و شیوع بیماریهای غیرواگیر، درک میزان شیوع و بار اقتصادی آنها برای تصمیمگیرندگان و ارائهدهندگان خدمات سلامت ضروری است. پرداختن به بار اقتصادی بیماریهای عصبی و دیابت برای تدوین راهبردهای مؤثر و تخصیص بهینه منابع ضروری است و به ارتقای سلامت جامعه کمک خواهد کرد. با وجود انجام مطالعات ملی در زمینه بار بیماریهای غیرواگیر، دادههای
منطقهای درباره بار اقتصادی ناشی از اختلالات عصبی و دیابت در ایران، بهویژه در مناطق شمال شرقی کشور، محدود است. ازاینرو، مطالعه حاضر با هدف برآورد بار سلامت و بار اقتصادی این بیماریها در جمعیت بزرگسال کوهورت سبزوار انجام شد تا با ارائه شواهد مبتنی بر دادههای بومی، به درک بهتر سیاستگذاران سلامت از تأثیر بیماریهای غیرواگیر در سطوح منطقهای کمک کند.
روش ها
شهر سبزوار در غرب استان خراسان رضوی و در شمال شرقی ایران واقع شده و جمعیتی بیش از ۳۷۰ هزار نفر را تحت پوشش دارد. مطالعه کوهورت سبزوار مطالعهای اپیدمیولوژیک و بلندمدت در این شهر است که با هدف بررسی وضعیت سلامت و عوامل مؤثر بر شیوع بیماریهای غیرواگیر انجام میشود. این مطالعه دادههایی درباره سبک زندگی، رژیم غذایی، فعالیت بدنی و زمینههای ژنتیکی جمعآوری میکند تا عوامل خطر مرتبط با بیماریهایی مانند بیماریهای قلبیعروقی، دیابت و سرطانها را شناسایی نماید[18]. کوهورت سبزوار بهصورت ساختاریافته از سال 1395 اجرا شده است. پس از آمادهسازیهای لازم و حضور کارکنان واجد شرایط، شرکتکنندگان در مطالعه رضایت آگاهانه خود را ارائه کرده و نام آنها در سامانه آنلاین مطالعه ثبت شده است. مطابق چارچوب عمومی کوهورت بزرگسالان ایرانی، اطلاعات فردی، اجتماعی و اقتصادی شامل فعالیت بدنی، تغذیه، عادات شخصی و سابقه پزشکی مرتبط جمعآوری و در بازههای زمانی مشخص در سامانه ثبت میشود. اطلاعات جمعیتشناختی مانند سن، جنسیت، شغل، وضعیت تأهل و محل سکونت از طریق پرسشنامه گردآوری میشود. سابقه دارویی، الگوهای خواب و میزان فعالیت بدنی با پرسشنامه استاندارد تیم مرکزی کوهورت پرشین جمعآوری میشود که در چارچوب پروتکل مرکزی کوهورت ایرانی طراحی و توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اعتبارسنجی و تأیید شدهاند[19].
دادههای مورد نیاز مطالعه مطالعه از پایگاه داده کوهورت سبزوار استخراج و تحلیل شد. در این مطالعه، دادههای مربوط به شیوع اختلالات عصبی و دیابت در جمعیت مورد مطالعه کوهورت مورد استفاده قرار گرفت. در مطالعه حاضر، منظور از اختلالات عصبی، بیماریهای صرع، سکته مغزی و سردردهای مزمن است که بهعنوان شایعترین اختلالات عصبی در جمعیت کوهورت سبزوار مورد بررسی قرار گرفتهاند.اطلاعات شامل نام بیماری، سن، جنسیت، تاریخ تشخیص و تاریخ فوت بود. برای برآورد میزان شیوع بیماریها، تعداد افراد مبتلا به هر بیماری (صرع، سکته مغزی، سردرد مزمن و دیابت) بر تعداد کل شرکتکنندگان تقسیم و در عدد 100 ضرب شد تا شیوع بهصورت درصدی محاسبه شود. برای برآورد بار بیماریها از شاخص سالهای زندگی تعدیلشده بر اساس ناتوانی و مرگ (DALY) استفاده شد. فرمول کلی محاسبه DALY بهصورت زیر است که در آن Years of Lfe Lost)YLL ( برابر با تعداد مرگها در اثر بیماری ضرب در تفاوت بین سن مرگ و امید به زندگی استاندارد است. همچنین، YLD (Years Lived with Disability) برابر با تعداد موارد بیماری ضرب در وزن ناتوانی (Disability Weight) و میانگین طول مدت بیماری است. DALY = YLL + YLD
محاسبه مطابق با دستورالعمل «Global Burden of Disease Study» انجام شد[12] تا نتایج با استانداردهای بینالمللی قابل مقایسه باشد. ابتدا سالهای زندگی از دست رفته ناشی از ناتوانی و مرگ محاسبه و نهایتاً DALY مربوط به هر بیماری تعیین شد. در محاسبه DALY از مدل بدون وزن سنی (No Age Weighting) استفاده شد. بر اساس چارچوب جدید مطالعه جهانی بار بیماریها (GBD 2019)، تمام سالهای عمر انسانی بدون تفاوت سنی دارای ارزش یکسان در نظر گرفته میشوند. حذف وزن سنی در این مدل بهمنظور رعایت عدالت در سنجش بار بیماریها و تسهیل مقایسه نتایج بین کشورها و مناطق مختلف انجام شده است. برای محاسبه سالهای از دست رفته از جداول استاندارد عمر مبتنی بر مطالعه جهانی بار بیماریها و امید به زندگی تفکیک شده بر اساس سن و جنس استفاده شد[20]. وزنهای ناتوانی بر اساس مطالعه موری و لوپز [21] تعیین شد: صرع 0/263، سکته مغزی 0/552، سردرد مزمن 0/223 و دیابت 0/187. بار اقتصادی نیز با استفاده از رویکرد سرمایه انسانی، نرخ تنزیل هفت درصد و سرانه تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۲۰۲۳ معادل 7/ 17921 دلارPPP (دلار برابری قدرت خرید) محاسبه شد[22،23].
یافته ها
مطالعه کوهورت سبزوار شامل ۴۲۴۱ شرکتکننده شامل ۱۸۹۴ مرد (44/7٪) و ۲۳۴۷ زن (55/3٪) است. میانگین سنی شرکتکنندگان 49/22 سال بود (حداقل ۳۵ و حداکثر ۷۲ سال). میانگین سنی مردان 50/4 و زنان 48/2 سال بود.23/7% از شرکتکنندگان بیسواد و 46/8٪ دارای تحصیلات کمتر از سطح کارشناسی بودند. ۲۴۰۵ نفر (56/7٪) بیکار و ۱۷۹۱ نفر (42/3%) شاغل بودند. تعداد افراد مبتلا به اختلالات عصبی ۲۰۳۴ نفر بود که تمام اختلالات بجز اختلالات یادگیری در زنان شایعتر بود. بیشترین فراوانی اختلالات عصبی در گروه سنی 54-45 سال مشاهده شد. تعداد افراد مبتلا به دیابت ۵۸۹ نفر بود که ۳۲۲ نفر (54/7٪) زن بودند. میانگین سنی افراد دیابتی 9/6 ± 47/1 سال و بیشترین شیوع در گروه سنی 64-55 سال بود (جدول ۱).
جدول 1. توزیع نمونههای پژوهش بر حسب بیماری و سن
| گروه سنی | جنسیت | صرع | سکته مغزی | سردرد مزمن | دیابت |
| 35-44 | مرد | 15 | 0 | 33 | 31 |
| زن | 27 | 3 | 135 | 36 | |
| 45-54 | مرد | 21 | 4 | 35 | 88 |
| زن | 19 | 9 | 146 | 125 | |
| 55-64 | مرد | 13 | 13 | 21 | 116 |
| زن | 9 | 12 | 82 | 130 | |
| 65-74 | مرد | 3 | 7 | 6 | 32 |
| زن | 3 | 5 | 3 | 31 | |
| جمع | مرد | 52 | 24 | 95 | 267 |
| زن | 58 | 29 | 366 | 322 |
این مطالعه نشان داد که سردردهای مزمن بیشترین سهم بار بیماری را به خود اختصاص دادهاند، بهطوری که ۵۲۸۱ سال زندگی بر اساس امید به زندگی در زمان تشخیص و ۱۸۹۱ سال از زمان تشخیص تا مشارکت در مطالعه از دست رفته است. پس از سردردهای مزمن، صرع با ۱۷۱۱ سال از دست رفته بر اساس امید به زندگی در زمان تشخیص و ۷۵۶ سال از زمان تشخیص تا مشارکت، در جایگاه دوم قرار دارد. سکته مغزی نیز مسئول ۹۳۳ سال عمر از دست رفته بر اساس امید به زندگی در زمان تشخیص و ۱۹۲ سال از زمان تشخیص تا مشارکت در مطالعه بوده است. بهطور کلی، بار کل بیماریهای عصبی برابر با ۱۰۷۶۴ سال محاسبه شد. با احتساب یک مورد فوت ناشی از سکته مغزی در طول دوره پیگیری که منجر به از دست رفتن ۳۱ سال دیگر شده بود، تعداد کل سالهای از دست رفته به ۱۰۷۹۵ سال افزایش یافت. در مطالعه کوهورت سبزوار، کل سالهای از دست رفته زندگی ناشی از ناتوانی بهدنبال ابتلا به دیابت (YLD) در میان شرکتکنندگان ۳۹۳۲ سال بود. حدود ۷۹ درصد از این سالها پس از ورود شرکتکنندگان به مطالعه رخ داده و بر اساس امید به زندگی هر گروه سنی محاسبه شد. بیشترین سالهای از دست رفته ناشی از ناتوانی مرتبط با دیابت مربوط به گروه سنی 54-50 سال بود که معادل ۸۸۷ سال (22/5٪) بود. بهطور متوسط، هر بیمار دیابتی 1/7 ± ۷ سال زندگی سالم خود را از دست داده است. برای محاسبه YLD ناشی از دیابت نیز هیچ مرگی گزارش نشده بود(جدول 2).
جدول 2. برآورد بار بیماری منتسب به هر یک از بیماریهای مورد مطالعه
جدول 2. برآورد بار بیماری منتسب به هر یک از بیماریهای مورد مطالعه
| بار بیماری | صرع | سکته مغزی | سردرد مزمن | دیابت |
| بر اساس امید به زندگی در زمان تشخیص بیماری | 1711 | 933 | 5281 | 811 |
| از زمان مشارکت در مطالعه | 756 | 192 | 1891 | 3121 |
| جمع کل | 2467 | 1125 | 7172 | 3932 |
در ادامه با استفاده از رویکرد سرمایه انسانی (Human Capital Approach)، همراه با سرانه تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۲۰۲۳ و نرخ تنزیل هفت درصد، بار اقتصادی بیماریهای مورد مطالعه در شرکتکنندگان مطالعه کوهورت سبزوار محاسبه شد (جدول ۳). بهمنظور بررسی حساسیت برآورد بار اقتصادی نسبت به نرخهای متفاوت تنزیل، محاسبات مشابه با نرخهای سه درصد و ۱۰ درصد نیز انجام شد. نتایج نشان داد که با کاهش نرخ تنزیل به سه درصد، مجموع بار اقتصادی بیماریها حدود ۹ تا ۱۲ درصد افزایش یافت، در حالیکه با افزایش نرخ تنزیل به 10 درصد، بار اقتصادی بهطور متوسط ۶ تا ۸ درصد کاهش پیدا کرد. این یافته نشان میدهد که نتایج مطالعه نسبت به تغییرات نرخ تنزیل تا حدی حساس است(جدول 4).
جدول 3. برآورد بار اقتصادی بیماریها بر اساس دلار برابری قدرت خرید (PPP)
| صرع | سکته مغزی | سردرد مزمن | دیابت | |
| بار اقتصادی بیماری | 44225899 | 20169397 | 128548280 | 11405319 |
| بار اقتصادی/ شخص |
387946 | 380554 | 271772 | 194067 |
جدول 4. تحلیل حساسیت برآورد بار اقتصادی بیماریها در نرخهای تنزیل متفاوت
| نرخ تنزیل | بار اقتصادی (PPP میلیون دلار) | مجموع |
|||
| دیابت | صرع | سردرد مزمن | سکته مغزی | ||
| 3 درصد | 12/5 | 48/3 | 139/8 | 22/1 | 222/7 |
| 7 درصد | 11/4 | 44/2 | 128/5 | 20/2 | 204/3 |
| 10 درصد | 10/6 | 41/7 | 120/2 | 18/9 | 91/4 |
بحث
یافتههای مطالعه کوهورت سبزوار تصویری روشن از بار بیماریهای غیرواگیر مورد مطالعه در جمعیت شمالشرقی ایران ارائه میدهد. در این مطالعه، چهار یافته کلیدی قابل توجه شناسایی شد: سهم بالای سردردهای مزمن در بار کل بیماریها، شیوع بیشتر بیماریها در میان زنان، نقش قابل توجه عوامل اجتماعی–اقتصادی مانند بیکاری و بیسوادی و تمرکز بار بیماریها در گروه سنی میانسال (۴۵ تا ۶۴ سال) که جمعیت فعال اقتصادی را تشکیل میدهد.
سهم بالای سردردهای مزمن در بار کل بیماریها: نتایج نشان داد سردردهای مزمن بیشترین سهم را در مجموع DALYها داشتند، که بیانگر تأثیر عمیق این اختلال بر کیفیت زندگی و بهرهوری اقتصادی است. این یافته با نتایج مطالعه جهانی بار بیماریها (GBD 2021) همسو است که سردرد تنشی و میگرن را در میان ده علت نخست ناتوانی در سراسر جهان گزارش کرده است[7]. همچنین، مطالعه بار بیماریهای عصبی نشان داد که سردردهای مزمن بهویژه در زنان میانسال سهم عمدهای ازYLD را به خود اختصاص میدهند[24]. تفاوت احتمالی در شدت بار بیماری میان مناطق مختلف میتواند ناشی از دسترسی متفاوت به خدمات تخصصی، مصرف خودسرانه دارو و تفاوتهای سبک زندگی باشد. شیوع بالاتر اختلالات عصبی و دیابت در زنان: در مطالعه حاضر، زنان نسبت به مردان بار بیشتری از بیماریهای عصبی و دیابت را متحمل شدند. این یافته با گزارشهای جهانی همخوان است که نشان میدهد زنان بیش از مردان در معرض سردردهای مزمن، اضطراب و افسردگی قرار دارند. هریس[8] در مطالعه خود نیز تأکید کرده است که در بیشتر کشورها، زنان بهویژه در سنین میانسالی، بار ناتوانی بیشتری از بیماریهای عصبی را تجربه میکنند. این تفاوتها ممکن است ناشی از عوامل زیستی (نوسانهای هورمونی)، اجتماعی (دسترسی کمتر به مراقبتهای بهداشتی) و رفتاری (تفاوت در الگوهای مراجعه و خوددرمانی) باشد.نقش عوامل اجتماعی–اقتصادی در وضعیت سلامت: بیکاری، بیسوادی و پایین بودن سطح تحصیلات در شرکتکنندگان با میزان بالاتر ابتلا به بیماریهای غیرواگیر مورد مطالعه همراه بود. در این مطالعه تحلیل آماری مستقیم انجام نشد، اما این همبستگی توصیفی با شواهد فراوان جهانی سازگار است. مطالعات متعددی نشان دادهاند که وضعیت اجتماعی–اقتصادی پایین با شیوع بیشتر دیابت، چاقی و بیماریهای عصبی ارتباط دارد[4،7،8،14]. مطالعه بودرویکوت و همکاران[4] تأکید میکند که سطح تحصیلات و اشتغال از قویترین پیشبینیکنندههای سلامت در جوامع کمدرآمد هستند. این نتایج بر ضرورت سیاستهای سلامتمحور مبتنی بر عدالت اجتماعی تأکید دارد.تمرکز بار بیماریها در گروه سنی میانسال: یافتهها نشان دادند که بیشترین بار بیماریها در گروه سنی ۴۵ تا ۶۴ سال قرار دارد؛ سنی که بخش بزرگی از نیروی کار فعال جامعه را شامل میشود. این موضوع اهمیت اقتصادی ویژهای دارد زیرا کاهش سلامت در این گروه، مستقیماً به کاهش بهرهوری در سطح ملی منجر میشود. مطالعه پرینس و همکاران[13] نیز بار بیماریهای غیرواگیر را در میانسالان و سالمندان بالا گزارش کرده است. علاوهبراین، نتایج تحلیل حساسیت در پژوهش حاضر نشان داد که تغییر نرخ تنزیل از هفت به سه درصد منجر به افزایش قابل توجه بار اقتصادی میشود، که با یافتههای یوسودیان و همکاران[14] در زمینه هزینههای دیابت در هند همجهت است.
بهطور کلی، نتایج این مطالعه با بسیاری از شواهد بینالمللی همسو است و نشان میدهد که سردردهای مزمن، دیابت و صرع از مهمترین عوامل کاهش سالهای عمر سالم در جوامع در حال گذار مانند ایران هستند. تفاوتهای جزئی با برخی گزارشهای جهانی (از جمله سهم پایینتر سکته مغزی در این مطالعه) احتمالاً به تفاوت در ساختار سنی نمونه، تعریف بیماریها و طول دوره پیگیری مربوط میشود. یافتههای مطالعه حاضر تأکید میکنند که سیاستهای سلامت در ایران باید از تمرکز صرف بر مرگومیر به سمت کاهش ناتوانی ناشی از بیماریهای مزمن تغییر جهت دهند. علاوه بر اقدامات بالینی، ارتقای سواد سلامت، ایجاد فرصتهای شغلی پایدار و آموزش سبک زندگی سالم میتواند تأثیر قابل توجهی بر کاهش بار اقتصادی بیماریها داشته باشد. بهویژه، طراحی مداخلات مبتنی بر جنس و سن برای زنان و گروههای میانسال میتواند اثربخشی برنامههای سلامت عمومی را افزایش دهد.
محدودیتها
یکی از مهمترین محدودیتهای این مطالعه، نقص در اطلاعات مورد نیاز در برخی از متغیرهای مورد مطالعه مربوط به هر شخص بود که پژوهشگر برای حل این مشکل تا حد امکان با استفاده از اطلاعات تماس افراد مشارکتکننده، نسبت به تکمیل آن اقدام نمود و در تعداد محدودی ناچار به حذف ایشان از مطالعه شد.یکی دیگر از محدودیتهای پژوهش، استفاده از وزنهای ناتوانی بهصورت نقطهای و عدم امکان انجام تحلیل حساسیت برای کران بالا و پایین بود. این محدودیت ناشی از نبود دادههای مربوط به بازههای عدمقطعیت در پایگاه کوهورت و منابع مورد استفاده است. پیشنهاد میشود در مطالعات آینده از روشهای برآورد فاصلهای برای وزنهای ناتوانی استفاده شود تا برآورد دقیقتری از DALY بهدست آید. از دیگر محدودیتهای این پژوهش، استفاده از روش سرمایه انسانی برای برآورد بار اقتصادی است. این روش فرض میکند که تمام افراد در سن کار از اشتغال کامل برخوردارند و ارزش اقتصادی تنها بر اساس درآمد از دسترفته در بخش رسمی اقتصاد محاسبه میشود. در نتیجه، ارزش اقتصادی فعالیتهای غیررسمی، خانهداری و مراقبتهای خانوادگی نادیده گرفته میشود. همچنین، نتایج این روش به نرخهای تنزیل و سطح درآمد وابستگی بالایی دارد و ممکن است برآورد اندکی کمتر از واقعیت باشد. بنابراین، نتایج باید با احتیاط و در چارچوب فرضیات مدل تفسیر شوند.
نتیجهگیری
با توجه به سالهای عمر از دست رفته و بار اقتصادی مرتبط، تدوین راهبردهای جامع بهداشت عمومی با تاکید بر گذار مراقبتهای سطح اول ارائه خدمات به پیشگیری از بیماریهای غیرواگیر و اصلاح سبک زندگی جامعه ضروری است. دادههای جمعیتشناختی نیز روندهای نگرانکنندهای مانند نرخ بالای بیسوادی و بیکاری و اختلافات جنسیتی در شیوع بیماریها را نشان میدهد که اهمیت توجه به عوامل اجتماعی-اقتصادی در مداخلات سلامت را نشان میدهد.
اعلانها
ملاحظات اخلاقی: تأیید اخلاقی مطالعه از کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی سبزوار (MEDSAB.REC.1402.060MEDSAB.REC.1402.001) دریافت شده است.
حمایت مالی: این مطالعه با حمایت مالی دانشگاه علوم پزشکی سبزوار انجام شده است. حامی مالی نقشی در طراحی، اجرا، گردآوری و تحلیل دادهها و انتشار نداشته است.
تضاد منافع: نویسندگان اظهار داشتند که تضاد منافعی وجود ندارد.
مشارکت نویسندگان: هادی لطفی: مفهومسازی، طراحی مطالعه، مدیریت داده، نگارش- بررسی و ویرایش، سرپرستی، ؛ پوریا احمدی: مفهومسازی، طراحی مطالعه، گردآوری داده، مدیریت داده، نگارش-پیش نویس؛ مهتاب جان محمدی: مفهومسازی، طراحی مطالعه، گردآوری داده، مدیریت داده، نگارش-پیش نویس؛ علیرضا قربانی: مفهومسازی، طراحی مطالعه، روششناسی، نرم افزار، اعتبار سنجی، تحلیل داده، مدیریت داده، نگارش- بررسی و ویرایش. همه نویسندگان نسخه نهایی مقاله را مطالعه و تأیید کردهاند.
رضایت برای انتشار: مورد ندارد.
دسترسی به دادهها: دادههای این مطالعه از طریق ایمیل نویسنده مسئول با ذکر دلیل منطقی در دسترس است.
هوش مصنوعی: نویسندگان در نوشتن مقاله حاضر از هوش مصنوعی استفاده نکردند.
قدردانی: نویسندگان از تمام شرکتکنندگان مطالعه کوهورت سبزوار برای مشارکت ارزشمندشان قدردانی میکنند و از تیم اجرایی که در جمعآوری و ثبت دادههای اولیه همکاری کردند، سپاسگزاری مینمایند.
محدودیتها
یکی از مهمترین محدودیتهای این مطالعه، نقص در اطلاعات مورد نیاز در برخی از متغیرهای مورد مطالعه مربوط به هر شخص بود که پژوهشگر برای حل این مشکل تا حد امکان با استفاده از اطلاعات تماس افراد مشارکتکننده، نسبت به تکمیل آن اقدام نمود و در تعداد محدودی ناچار به حذف ایشان از مطالعه شد.یکی دیگر از محدودیتهای پژوهش، استفاده از وزنهای ناتوانی بهصورت نقطهای و عدم امکان انجام تحلیل حساسیت برای کران بالا و پایین بود. این محدودیت ناشی از نبود دادههای مربوط به بازههای عدمقطعیت در پایگاه کوهورت و منابع مورد استفاده است. پیشنهاد میشود در مطالعات آینده از روشهای برآورد فاصلهای برای وزنهای ناتوانی استفاده شود تا برآورد دقیقتری از DALY بهدست آید. از دیگر محدودیتهای این پژوهش، استفاده از روش سرمایه انسانی برای برآورد بار اقتصادی است. این روش فرض میکند که تمام افراد در سن کار از اشتغال کامل برخوردارند و ارزش اقتصادی تنها بر اساس درآمد از دسترفته در بخش رسمی اقتصاد محاسبه میشود. در نتیجه، ارزش اقتصادی فعالیتهای غیررسمی، خانهداری و مراقبتهای خانوادگی نادیده گرفته میشود. همچنین، نتایج این روش به نرخهای تنزیل و سطح درآمد وابستگی بالایی دارد و ممکن است برآورد اندکی کمتر از واقعیت باشد. بنابراین، نتایج باید با احتیاط و در چارچوب فرضیات مدل تفسیر شوند.
نتیجهگیری
با توجه به سالهای عمر از دست رفته و بار اقتصادی مرتبط، تدوین راهبردهای جامع بهداشت عمومی با تاکید بر گذار مراقبتهای سطح اول ارائه خدمات به پیشگیری از بیماریهای غیرواگیر و اصلاح سبک زندگی جامعه ضروری است. دادههای جمعیتشناختی نیز روندهای نگرانکنندهای مانند نرخ بالای بیسوادی و بیکاری و اختلافات جنسیتی در شیوع بیماریها را نشان میدهد که اهمیت توجه به عوامل اجتماعی-اقتصادی در مداخلات سلامت را نشان میدهد.
اعلانها
ملاحظات اخلاقی: تأیید اخلاقی مطالعه از کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی سبزوار (MEDSAB.REC.1402.060MEDSAB.REC.1402.001) دریافت شده است.
حمایت مالی: این مطالعه با حمایت مالی دانشگاه علوم پزشکی سبزوار انجام شده است. حامی مالی نقشی در طراحی، اجرا، گردآوری و تحلیل دادهها و انتشار نداشته است.
تضاد منافع: نویسندگان اظهار داشتند که تضاد منافعی وجود ندارد.
مشارکت نویسندگان: هادی لطفی: مفهومسازی، طراحی مطالعه، مدیریت داده، نگارش- بررسی و ویرایش، سرپرستی، ؛ پوریا احمدی: مفهومسازی، طراحی مطالعه، گردآوری داده، مدیریت داده، نگارش-پیش نویس؛ مهتاب جان محمدی: مفهومسازی، طراحی مطالعه، گردآوری داده، مدیریت داده، نگارش-پیش نویس؛ علیرضا قربانی: مفهومسازی، طراحی مطالعه، روششناسی، نرم افزار، اعتبار سنجی، تحلیل داده، مدیریت داده، نگارش- بررسی و ویرایش. همه نویسندگان نسخه نهایی مقاله را مطالعه و تأیید کردهاند.
رضایت برای انتشار: مورد ندارد.
دسترسی به دادهها: دادههای این مطالعه از طریق ایمیل نویسنده مسئول با ذکر دلیل منطقی در دسترس است.
هوش مصنوعی: نویسندگان در نوشتن مقاله حاضر از هوش مصنوعی استفاده نکردند.
قدردانی: نویسندگان از تمام شرکتکنندگان مطالعه کوهورت سبزوار برای مشارکت ارزشمندشان قدردانی میکنند و از تیم اجرایی که در جمعآوری و ثبت دادههای اولیه همکاری کردند، سپاسگزاری مینمایند.
نوع مقاله: گزارش کوتاه |
موضوع مقاله:
اقتصاد سلامت
دریافت: 1404/6/7 | پذیرش: 1404/9/16 | انتشار: 1404/9/28
دریافت: 1404/6/7 | پذیرش: 1404/9/16 | انتشار: 1404/9/28
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
