جلد 28، شماره 2 - ( 6-1404 )
جلد 28 شماره 2 صفحات 21-1 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Esmaeili M, Bodaghi Khajeh Noubar H, Gharebeiglou H, Shahinpour A. Family components and touchpoints to increase organ donation within the framework of social marketing: a scoping review. jha 2025; 28 (2) :1-21
URL: http://jha.iums.ac.ir/article-1-4649-fa.html
URL: http://jha.iums.ac.ir/article-1-4649-fa.html
اسمعیلی مجید، بوداقی خواجه نوبر حسین، قره بیگلو حسین، شاهین پور علی. مؤلفهها و نقاط تماس خانواده برای افزایش اهدای عضو در چارچوب بازاریابی اجتماعی: مرور دامنهای. فصلنامه مدیریت سلامت. 1404; 28 (2) :1-21
1- گروه مدیریت، واحد عجبشیر، دانشگاه آزاد اسلامی، عجبشیر، ایران.
2- گروه مدیریت، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. ،bodaghi@iau.ac.ir
2- گروه مدیریت، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. ،
متن کامل [PDF 1248 kb]
(676 دریافت)
| چکیده (HTML) (1094 مشاهده)
.PNG)
شکل 1. نمودار پریزما برای فرایند انتخاب مطالعات
.PNG)
شکل2. مولفه های موثر بر نهاد خانواده در افزایش اهدای عضو
متن کامل: (330 مشاهده)
مقدمه
نیاز به اعضای پیوندی در سراسر جهان به نگرانی رو به رشد تبدیل شده است. رضایت برای اهدای عضو هم برای فرد نیازمند به دریافت عضو و هم برای جامعه از اهمیت بالایی برخوردار است[1]. ضرورت رضایت خانواده در اهدای عضو اعضای خانواده در بیش از 50 کشور یکی از موانع اصلی در اهدای عضو [2] از جمله ایران است. در حال حاضر در کشور ما، 25 هزار نفر در انتظار پیوند عضو هستند و در هر دو ساعت یک بیمار نیازمند به پیوند جان خود را از دست میدهد، این در حالی است که سالانه شش هزار عضو قابل اهدا در کشور زیر خاک میرود. با این وجود ایران از نظر رتبه نرخ اهدای عضو در جهان رتبه 30 و در آسیا رتبه اول را در سال 2020 دارا بوده است[3].
بازاریابی اجتماعی یکی از ابزارهایی است که میتواند در ارتقاء نرخ اهدای عضو مؤثر باشد. بازاریابی اجتماعی رویکردی است که از اصول و روشهای بازاریابی تجاری برای تأثیرگذاری بر رفتار مخاطبان هدف برای ارتقای رفاه اجتماعی و فردی و ایجاد تغییرات مثبت در رفتارهای اجتماعی[4] از جمله اهدای عضو استفاده میکند. از طریق بازاریابی اجتماعی، مخاطب و نقاط تماس مهم مخاطب و ویژگیهای آنها شناسایی میشود. یکی از چالشهای مهم در توسعه اهدای عضو در ایران فقدان نظام بازاریابی اجتماعی منسجم و هدفمند است. بهرغم اهمیت بالای این حوزه در نظام سلامت، بیشتر تلاشهای ترویجی پراکنده، غیرنظاممند و بدون در نظر گرفتن ویژگیهای فرهنگی و خانوادگی جامعه هدف، انجام شدهاند، این در حالی است که بازاریابی اجتماعی، با بهرهگیری از مفاهیمی همچون تغییر رفتار، شناخت مخاطب و بهرهگیری از رسانهها و کانالهای مناسب، میتواند نقش مهمی در ارتقاء آگاهی و پذیرش اهدای عضو ایفا کند ولی مطالعات موجود ضعف برنامهریزی و نبود راهبردهای بازاریابی هدفمند در این زمینه را بهخوبی نمایان ساختهاند. در راستای بازاریابی اجتماعی، شناسایی نقاط تماس برای اثرگذاری بهتر بر جامعه هدف حائز اهمیت است. نقاط تماس (Touch Points) به تمام تعاملات و ارتباطاتی گفته میشود که افراد یا گروههای هدف با پیامها، برنامهها، یا فعالیتهای ترویجی مرتبط با اهدای عضو برقرار میکنند[5]. نقاط تماس نقش مهمی در شکلدهی به نگرشها، افزایش آگاهی، ایجاد اعتماد و در نهایت تشویق افراد به اقدام (مانند ثبتنام برای اهدای عضو) دارند. یکی از این مخاطبین اصلی در چارچوب بازاریابی اجتماعی در ارتباط با اهدای عضو خانواده است. شناسایی ویژگیها و نقاط تماس خانواده هم بر میزان رضایت خانواده از فرآیند اهدای عضو و هم بهطور مستقیم بر نرخ اهدای عضو تأثیرگذار است. درخواست رضایت برای اهدای عضو از خانواده مستلزم آن است که خانوادهها در شرایط ناراحتکننده تصمیمهای دشواری بگیرند[6] و این امر همیشه در نرخهای واقعی اهدای عضو منعکس میشود[7].
در سالهای اخیر، مطالعات زیادی به بررسی عوامل مؤثر بر تصمیمگیری خانوادهها در فرآیند اهدای عضو پرداختهاند. برای نمونه، یانگ [8]دو گروه خانواده مقایسه کرد. در یکی از گروهها، مداخله ترکیبی ویدیوهای آنلاین و مصاحبه و در گروه کنترل فقط از پیامک مرتبط با اهدای عضو استفاده شد. نتایج نشان داد در گروه مداخله تمایل به اهدای عضو بیشتر بوده است. در پژوهش گروسی و همکاران[9]، به تأثیر بلندمدت گفتگوهای اهدای عضو بر اعضای خانواده و ارزیابی کیفیت این گفتگوها پرداخته شد و نشان داده شد که گفتگوهای باکیفیت اهدای عضو میتوانند تأثیر مثبتی بر تمایل اعضای خانواده در بلندمدت داشته باشند. در پژوهش لالگانی و همکاران[10] در یک مطالعه قومنگاری انتقادی به بررسی تجارب و نگرشهای خانوادههای بیماران مرگ مغزی نسبت به اهدای عضو پرداخته شد. نتایج این مطالعه نشان میدهد که واسطههای تصمیمگیری میتوانند تأثیر مثبت و منفی بر تصمیمگیری خانوادهها برای اهدای عضو داشته باشند. بااینحال، بیشتر این مطالعات به عوامل تک بعدی از اهدای عضو پرداختهاند و کمتر به نقش بازاریابی اجتماعی در تغییر رفتار خانواده در اهدای عضو بهویژه در بافت ایران توجه داشتهاند. در پژوهش حاضر، تلاش شده است تا با تحلیل جامع، نقش چندبعدی خانواده در فرآیند اهدای عضو از منظر بازاریابی اجتماعی بررسی شود. تحقیقات پیشین نشان دادهاند که عوامل مختلفی مانند نگرشهای فرهنگی، باورهای مذهبی و میزان آگاهی عمومی بر تصمیمگیری خانوادهها در زمینه اهدای عضو تأثیرگذار هستند. بااینحال، بخش عمدهای از این پژوهشها به بررسی نگرشهای فردی تمرکز داشته و کمتر به نقش تعاملات خانوادگی و نقاط تماس در فرآیند تصمیمگیری پرداختهاند. برخی مطالعات نشان دادهاند که گفتوگوهای درونخانوادگی و حمایت اجتماعی میتوانند نقش کلیدی در پذیرش یا رد اهدای عضو ایفا کنند اما چارچوب مشخصی برای شناسایی این نقاط تماس و نحوه تأثیر آنها بر فرآیند تصمیمگیری خانوادهها ارائه نشده است. علاوهبراین، بسیاری از تحقیقات تنها به موانع اهدای عضو پرداختهاند و کمتر به چگونگی ایجاد راهبردهای مؤثر برای بهبود نرخ اهدای عضو از طریق ارتباطات خانوادگی توجه کردهاند. این مقاله با استفاده از مؤلفههای بازاریابی اجتماعی و با هدف شناسایی و تحلیل نقاط تماس کلیدی خانوادهها در فرآیند اهدای عضو تلاش میکند تا با ارائه راهبردهایی برای بهبود تعاملات و کاهش موانع تصمیمگیری، راهحلهای عملی برای ارتقای نرخ اهدای عضو ارائه دهد و چارچوبی معین برای مدیریت حق وتوی خانواده ترسیم کند.
روش ها
در این مطالعه، تلاش شد حیطهها، مؤلفهها، مفاهیم و نقاط تماس کلیدی در رابطه با تغییر رفتار خانواده در اهدای عضو، که یکی از ارکان اصلی بازاریابی اجتماعی است، شناسایی شود. به این منظور، با رویکرد مرور دامنهای به جمعآوری مطالعات مربوطه به خانواده و اهدای عضو پرداخته شد. در این مطالعه، از راهنمای مؤسسهی جوآنا بریگز(JBI) [11] برای انجام مرورهای گسترده استفاده شد و گزارش یافتهها مطابق با استانداردهای گزارشدهی اقلام ترجیحی برای مرورهای نظاممند و فراتحلیل، نسخهی توسعهیافته برای مرورهای گسترده انجام شد. جستجوی مطالعات از طریق پایگاههای اطلاعاتی معتبر مانند PubMed، Scopus، Web of Science،ProQuest ، Emerald و SIDو Google Scholar و وبسایت سازمانهای مرتبط (مانند سازمان جهانی بهداشت، انجمن اهدای عضو ایرانیان، مرکز اهدای عضو و شبکه فراهمآوری اعضاء و نسوج) انجام شد و از کلمات کلیدی organ donation، organ donor و کلیدواژههای مربوط به family استفاده گردید (راهبرد جستجو در پیوست آمده است).
معیارهای ورود به مطالعه شامل همه انواع مطالعات، مطالعات خاکستری و همه زبانها بود. مطالعات استخراج شده وارد نرمافزار Endnote و مقالات تکراری از طریق نرمافزار حذف شد. این مطالعه با توجه به حجم اطلاعات به بررسی مقالات منتشرشده از سال ۲۰۲۰ به بعد پرداخته است تا از بهروز بودن شواهد علمی، انعکاس تغییرات ناشی از پاندمی کووید19، تحولات فناوری و قانونی اخیر اطمینان حاصل شود. این بازه زمانی امکان ارائه یافتههایی را فراهم میکند که با نیازهای سیاستگذاری و تصمیمگیریهای معاصر در زمینه افزایش نرخ اهدای عضو همخوانی دارند.
تمام مطالعات شناسایی شده در مرحله جستجو، ابتدا بر اساس عنوان و سپس چکیده بررسی شدند و مطالعات فاقد معیارهای ورود حذف شدند. سپس، تمام متن کامل مقالات قابل دسترس وارد مرحله بعد شدند. در مرحله آخر، متن کامل مقالات از لحاظ محتوا مورد مطالعه قرار گرفتند و مقالات منطبق با معیارهای ورود وارد تحلیل شدند. برای اطمینان از اعتبار و پایایی مطالعه، از دو پژوهشگر مستقل برای غربالگری مقالات استفاده شد و موارد اختلافی از طریق نرمافزار رایان (Rayan) و با نظر اساتید حل شد.
پس از استخراج دادهها از مقالات نهایی، فرآیند تحلیل دادهها با استفاده از روش تحلیل مضمون مطابق با رویکرد براون و کلارک[12] انجام شد. از هر مقاله، نقاط تماس کلیدی و مفاهیم محوری مرتبط با نقش خانواده در اهدای عضو استخراج و در فرم استخراج داده در اکسل وارد شد. سپس تمام مفاهیم، عبارات کلیدی و محورهای تکرارشونده با استفاده از نرمافزار MAXQDA24 کدگذاری شدند. فرآیند کدگذاری شامل مراحل زیر بود: 1) آشنایی با دادهها: مطالعه دقیق متون مقالات و یادداشتبرداری اولیه، 2) تولید کدهای اولیه: استخراج کدهای توصیفی بر اساس نقاط کلیدی هر مقاله، 3) جستجوی مضمونها: گروهبندی کدها در قالب مفاهیم مشترک و ساختارمن، 4) بازبینی مضمونها: بازنگری بر روی مضمونهای اولیه و ادغام یا تفکیک آنها در صورت لزوم، 5) نامگذاری و تعریف مضمونها: نامگذاری دقیق برای هر مضمون و توصیف مفهومی آنها با استناد به شواهد متنی، 6) تهیه گزارش نهایی: تدوین مضمونهای نهایی بهعنوان یافتههای پژوهش. بهمنظور افزایش اعتبار و روایی تحلیل، کدگذاریها توسط دو پژوهشگر بهطور مستقل انجام و در مراحل نهایی با توافق نهایی تلفیق شدند. همچنین، تطبیق مضمونها با اهداف پژوهش و چارچوب مفهومی مورد تأیید قرار گرفت.
یافته ها
در مرحله شناسایی، تعداد 3993 مقاله مربوط به سالهای 2020 تا 2024 از پایگاههای علمی معتبر استخراج شد. شکل 1 مراحل انتخاب را بهصورت تصویری نشان میدهد. در نهایت، 69 مقاله وارد مطالعه شد[8،10،13،14،36-16،79-38]. مشخصات این مقالهها در پیوست گزارش شده است.
نیاز به اعضای پیوندی در سراسر جهان به نگرانی رو به رشد تبدیل شده است. رضایت برای اهدای عضو هم برای فرد نیازمند به دریافت عضو و هم برای جامعه از اهمیت بالایی برخوردار است[1]. ضرورت رضایت خانواده در اهدای عضو اعضای خانواده در بیش از 50 کشور یکی از موانع اصلی در اهدای عضو [2] از جمله ایران است. در حال حاضر در کشور ما، 25 هزار نفر در انتظار پیوند عضو هستند و در هر دو ساعت یک بیمار نیازمند به پیوند جان خود را از دست میدهد، این در حالی است که سالانه شش هزار عضو قابل اهدا در کشور زیر خاک میرود. با این وجود ایران از نظر رتبه نرخ اهدای عضو در جهان رتبه 30 و در آسیا رتبه اول را در سال 2020 دارا بوده است[3].
بازاریابی اجتماعی یکی از ابزارهایی است که میتواند در ارتقاء نرخ اهدای عضو مؤثر باشد. بازاریابی اجتماعی رویکردی است که از اصول و روشهای بازاریابی تجاری برای تأثیرگذاری بر رفتار مخاطبان هدف برای ارتقای رفاه اجتماعی و فردی و ایجاد تغییرات مثبت در رفتارهای اجتماعی[4] از جمله اهدای عضو استفاده میکند. از طریق بازاریابی اجتماعی، مخاطب و نقاط تماس مهم مخاطب و ویژگیهای آنها شناسایی میشود. یکی از چالشهای مهم در توسعه اهدای عضو در ایران فقدان نظام بازاریابی اجتماعی منسجم و هدفمند است. بهرغم اهمیت بالای این حوزه در نظام سلامت، بیشتر تلاشهای ترویجی پراکنده، غیرنظاممند و بدون در نظر گرفتن ویژگیهای فرهنگی و خانوادگی جامعه هدف، انجام شدهاند، این در حالی است که بازاریابی اجتماعی، با بهرهگیری از مفاهیمی همچون تغییر رفتار، شناخت مخاطب و بهرهگیری از رسانهها و کانالهای مناسب، میتواند نقش مهمی در ارتقاء آگاهی و پذیرش اهدای عضو ایفا کند ولی مطالعات موجود ضعف برنامهریزی و نبود راهبردهای بازاریابی هدفمند در این زمینه را بهخوبی نمایان ساختهاند. در راستای بازاریابی اجتماعی، شناسایی نقاط تماس برای اثرگذاری بهتر بر جامعه هدف حائز اهمیت است. نقاط تماس (Touch Points) به تمام تعاملات و ارتباطاتی گفته میشود که افراد یا گروههای هدف با پیامها، برنامهها، یا فعالیتهای ترویجی مرتبط با اهدای عضو برقرار میکنند[5]. نقاط تماس نقش مهمی در شکلدهی به نگرشها، افزایش آگاهی، ایجاد اعتماد و در نهایت تشویق افراد به اقدام (مانند ثبتنام برای اهدای عضو) دارند. یکی از این مخاطبین اصلی در چارچوب بازاریابی اجتماعی در ارتباط با اهدای عضو خانواده است. شناسایی ویژگیها و نقاط تماس خانواده هم بر میزان رضایت خانواده از فرآیند اهدای عضو و هم بهطور مستقیم بر نرخ اهدای عضو تأثیرگذار است. درخواست رضایت برای اهدای عضو از خانواده مستلزم آن است که خانوادهها در شرایط ناراحتکننده تصمیمهای دشواری بگیرند[6] و این امر همیشه در نرخهای واقعی اهدای عضو منعکس میشود[7].
در سالهای اخیر، مطالعات زیادی به بررسی عوامل مؤثر بر تصمیمگیری خانوادهها در فرآیند اهدای عضو پرداختهاند. برای نمونه، یانگ [8]دو گروه خانواده مقایسه کرد. در یکی از گروهها، مداخله ترکیبی ویدیوهای آنلاین و مصاحبه و در گروه کنترل فقط از پیامک مرتبط با اهدای عضو استفاده شد. نتایج نشان داد در گروه مداخله تمایل به اهدای عضو بیشتر بوده است. در پژوهش گروسی و همکاران[9]، به تأثیر بلندمدت گفتگوهای اهدای عضو بر اعضای خانواده و ارزیابی کیفیت این گفتگوها پرداخته شد و نشان داده شد که گفتگوهای باکیفیت اهدای عضو میتوانند تأثیر مثبتی بر تمایل اعضای خانواده در بلندمدت داشته باشند. در پژوهش لالگانی و همکاران[10] در یک مطالعه قومنگاری انتقادی به بررسی تجارب و نگرشهای خانوادههای بیماران مرگ مغزی نسبت به اهدای عضو پرداخته شد. نتایج این مطالعه نشان میدهد که واسطههای تصمیمگیری میتوانند تأثیر مثبت و منفی بر تصمیمگیری خانوادهها برای اهدای عضو داشته باشند. بااینحال، بیشتر این مطالعات به عوامل تک بعدی از اهدای عضو پرداختهاند و کمتر به نقش بازاریابی اجتماعی در تغییر رفتار خانواده در اهدای عضو بهویژه در بافت ایران توجه داشتهاند. در پژوهش حاضر، تلاش شده است تا با تحلیل جامع، نقش چندبعدی خانواده در فرآیند اهدای عضو از منظر بازاریابی اجتماعی بررسی شود. تحقیقات پیشین نشان دادهاند که عوامل مختلفی مانند نگرشهای فرهنگی، باورهای مذهبی و میزان آگاهی عمومی بر تصمیمگیری خانوادهها در زمینه اهدای عضو تأثیرگذار هستند. بااینحال، بخش عمدهای از این پژوهشها به بررسی نگرشهای فردی تمرکز داشته و کمتر به نقش تعاملات خانوادگی و نقاط تماس در فرآیند تصمیمگیری پرداختهاند. برخی مطالعات نشان دادهاند که گفتوگوهای درونخانوادگی و حمایت اجتماعی میتوانند نقش کلیدی در پذیرش یا رد اهدای عضو ایفا کنند اما چارچوب مشخصی برای شناسایی این نقاط تماس و نحوه تأثیر آنها بر فرآیند تصمیمگیری خانوادهها ارائه نشده است. علاوهبراین، بسیاری از تحقیقات تنها به موانع اهدای عضو پرداختهاند و کمتر به چگونگی ایجاد راهبردهای مؤثر برای بهبود نرخ اهدای عضو از طریق ارتباطات خانوادگی توجه کردهاند. این مقاله با استفاده از مؤلفههای بازاریابی اجتماعی و با هدف شناسایی و تحلیل نقاط تماس کلیدی خانوادهها در فرآیند اهدای عضو تلاش میکند تا با ارائه راهبردهایی برای بهبود تعاملات و کاهش موانع تصمیمگیری، راهحلهای عملی برای ارتقای نرخ اهدای عضو ارائه دهد و چارچوبی معین برای مدیریت حق وتوی خانواده ترسیم کند.
روش ها
در این مطالعه، تلاش شد حیطهها، مؤلفهها، مفاهیم و نقاط تماس کلیدی در رابطه با تغییر رفتار خانواده در اهدای عضو، که یکی از ارکان اصلی بازاریابی اجتماعی است، شناسایی شود. به این منظور، با رویکرد مرور دامنهای به جمعآوری مطالعات مربوطه به خانواده و اهدای عضو پرداخته شد. در این مطالعه، از راهنمای مؤسسهی جوآنا بریگز(JBI) [11] برای انجام مرورهای گسترده استفاده شد و گزارش یافتهها مطابق با استانداردهای گزارشدهی اقلام ترجیحی برای مرورهای نظاممند و فراتحلیل، نسخهی توسعهیافته برای مرورهای گسترده انجام شد. جستجوی مطالعات از طریق پایگاههای اطلاعاتی معتبر مانند PubMed، Scopus، Web of Science،ProQuest ، Emerald و SIDو Google Scholar و وبسایت سازمانهای مرتبط (مانند سازمان جهانی بهداشت، انجمن اهدای عضو ایرانیان، مرکز اهدای عضو و شبکه فراهمآوری اعضاء و نسوج) انجام شد و از کلمات کلیدی organ donation، organ donor و کلیدواژههای مربوط به family استفاده گردید (راهبرد جستجو در پیوست آمده است).
معیارهای ورود به مطالعه شامل همه انواع مطالعات، مطالعات خاکستری و همه زبانها بود. مطالعات استخراج شده وارد نرمافزار Endnote و مقالات تکراری از طریق نرمافزار حذف شد. این مطالعه با توجه به حجم اطلاعات به بررسی مقالات منتشرشده از سال ۲۰۲۰ به بعد پرداخته است تا از بهروز بودن شواهد علمی، انعکاس تغییرات ناشی از پاندمی کووید19، تحولات فناوری و قانونی اخیر اطمینان حاصل شود. این بازه زمانی امکان ارائه یافتههایی را فراهم میکند که با نیازهای سیاستگذاری و تصمیمگیریهای معاصر در زمینه افزایش نرخ اهدای عضو همخوانی دارند.
تمام مطالعات شناسایی شده در مرحله جستجو، ابتدا بر اساس عنوان و سپس چکیده بررسی شدند و مطالعات فاقد معیارهای ورود حذف شدند. سپس، تمام متن کامل مقالات قابل دسترس وارد مرحله بعد شدند. در مرحله آخر، متن کامل مقالات از لحاظ محتوا مورد مطالعه قرار گرفتند و مقالات منطبق با معیارهای ورود وارد تحلیل شدند. برای اطمینان از اعتبار و پایایی مطالعه، از دو پژوهشگر مستقل برای غربالگری مقالات استفاده شد و موارد اختلافی از طریق نرمافزار رایان (Rayan) و با نظر اساتید حل شد.
پس از استخراج دادهها از مقالات نهایی، فرآیند تحلیل دادهها با استفاده از روش تحلیل مضمون مطابق با رویکرد براون و کلارک[12] انجام شد. از هر مقاله، نقاط تماس کلیدی و مفاهیم محوری مرتبط با نقش خانواده در اهدای عضو استخراج و در فرم استخراج داده در اکسل وارد شد. سپس تمام مفاهیم، عبارات کلیدی و محورهای تکرارشونده با استفاده از نرمافزار MAXQDA24 کدگذاری شدند. فرآیند کدگذاری شامل مراحل زیر بود: 1) آشنایی با دادهها: مطالعه دقیق متون مقالات و یادداشتبرداری اولیه، 2) تولید کدهای اولیه: استخراج کدهای توصیفی بر اساس نقاط کلیدی هر مقاله، 3) جستجوی مضمونها: گروهبندی کدها در قالب مفاهیم مشترک و ساختارمن، 4) بازبینی مضمونها: بازنگری بر روی مضمونهای اولیه و ادغام یا تفکیک آنها در صورت لزوم، 5) نامگذاری و تعریف مضمونها: نامگذاری دقیق برای هر مضمون و توصیف مفهومی آنها با استناد به شواهد متنی، 6) تهیه گزارش نهایی: تدوین مضمونهای نهایی بهعنوان یافتههای پژوهش. بهمنظور افزایش اعتبار و روایی تحلیل، کدگذاریها توسط دو پژوهشگر بهطور مستقل انجام و در مراحل نهایی با توافق نهایی تلفیق شدند. همچنین، تطبیق مضمونها با اهداف پژوهش و چارچوب مفهومی مورد تأیید قرار گرفت.
یافته ها
در مرحله شناسایی، تعداد 3993 مقاله مربوط به سالهای 2020 تا 2024 از پایگاههای علمی معتبر استخراج شد. شکل 1 مراحل انتخاب را بهصورت تصویری نشان میدهد. در نهایت، 69 مقاله وارد مطالعه شد[8،10،13،14،36-16،79-38]. مشخصات این مقالهها در پیوست گزارش شده است.
شکل 1. نمودار پریزما برای فرایند انتخاب مطالعات
جدول 1 نتایج تحلیل مضمون مقالههای انتخابی در مورد اهدای عضو و خانواده را نشان میدهد. این جدول شامل سه حیطه اصلی، مؤلفههای اصلی و مضمونهای فرعی استخراج شده از مقالهها است. از بررسی 69 مقاله، سه حیطه عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانی، عوامل مؤثر بر تصمیمگیری خانواده و عوامل شاخص در ارتباط مؤثر خانواده شناسایی شد. حیطه اول شامل باورهای مذهبی، عوامل جمعیتشناختی، حمایتها، عوامل فرهنگی، سیاستگذاری و روانشناسی است. حیطه دوم شامل اعضای خانواده، ارائهدهندگان خدمات درمانی و میانجیگرها است. حیطه سوم شامل آموزش و آگاهیبخشی، ارتباط درونخانواده، ارتباط بین خانواده اهداکننده و گیرنده و ارتباط بین درمانگران و خانواده است.
جدول 1. مؤلفه های مؤثر در تغییر رفتار خانوادهها در اهدای عضو
.PNG)
جدول 1. ادامه
شکل 2 چارچوب شناسایی نقاط تماس مؤثر بر خانواده در فرآیند افزایش اهدای عضو را نشان میدهد. همانگونه که در شکل مشخص است، یافتههای این مطالعه در سه حیطه اصلی طبقهبندی شدند: 1) عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانی شامل باورهای مذهبی، عوامل جمعیتشناختی، حمایتهای اجتماعی، عوامل فرهنگی، سیاستگذاریها و عوامل روانشناختی؛ 2) عوامل مؤثر بر تصمیم خانواده شامل اعضای خانواده، ارائهدهندگان خدمات درمانی و میانجیگرها؛ 3) عوامل تأثیرگذار در ارتباط مؤثر با خانواده شامل آموزش و آگاهیبخشی، ارتباطات درونخانوادگی، ارتباط بین خانواده اهداکننده و گیرنده و ارتباط میان ارائهدهندگان خدمات درمانی و خانواده. این شکل نشان میدهد که شناسایی و مدیریت مؤلفههای هر یک از این حیطهها میتواند بهعنوان نقاط تماس کلیدی در تغییر نگرش و رفتار خانوادهها نسبت به اهدای عضو مورد استفاده قرار گیرد و به طراحی مداخلات مبتنی بر بازاریابی اجتماعی کمک کند.
شکل2. مولفه های موثر بر نهاد خانواده در افزایش اهدای عضو
بحث
شناسایی نقاط تماس برای جلب توجه مخاطبین در افزایش اهدای عضو حیاتی است و درک مسیر اهداکنندگان بالقوه برای بالفعل شدن را ضروری میسازد. بازاریابی اجتماعی با ابعاد و ابزار خود در رسیدن به این نقاط تماس اهمیت دارد. ایجاد آگاهی و برجستهسازی اهدای عضو، ارتقای ارتباط مؤثر، اعتمادسازی، برانگیختن احساسات، تصویرسازی، انتقال دقیق اطلاعات و سرانجام اقدام الهامبخش، مستلزم شناسایی و کاربرد مؤلفهها و زیرمؤلفههای ابعاد بازاریابی است. در این پژوهش، مؤلفههای مختلف در بعد مخاطبان هدف بازاریابی اجتماعی از طریق تحلیل مضمون استخراج استخراج و مشخص شد که یکی از مهمترین مخاطبان هدف در اهدای عضو خانواده است. خانوادهها در تصمیمگیری مؤثر در اهدای عضو نقش کلیدی دارند، بهخصوص در شرایطی که فرد فوتشده هیچگونه خواسته مشخصی در مورد اهدای اعضای خود نداشته است.
اولین حیطه با اهمیت در تغییر رفتار خانواده برای اهدای عضو، عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانی است. عوامل اجتماعی به ساختارها و تعاملات میانفردی مانند شبکههای خانوادگی، گروههای همسالان و
هنجارهای جامعه اشاره دارند که رفتارها و نگرشهای افراد را تحت تأثیر قرار میدهند. عوامل فرهنگی شامل نظامهای ارزشی، باورها و رسوم مشترک در یک جامعه یا گروه قومی هستند که هویت جمعی و فردی را شکل میدهند. عوامل روانی نیز به فرآیندهای ذهنی نظیر ادراک، هیجانات و انگیزش مرتبطند که تصمیمگیری و پاسخهای عاطفی را هدایت میکنند. در زمینه اهدای عضو، خانواده بهعنوان یک عامل اجتماعی کلیدی، از طریق حمایت عاطفی، باورهای فرهنگی در مورد مرگ و بدن، و نگرشهای روانی نسبت به از دست دادن، نقش تعیینکنندهای در تصمیمگیری برای اهدا ایفا میکند. هدف از بررسی این حیطه، شناسایی و بهینهسازی عواملی است که بیشترین تأثیر را بر تغییر نگرش، رفتار و افزایش تمایل خانوادهها به مشارکت در اهدای عضو دارند.
یافتههای این مطالعه نشان داد که باورهای مذهبی خانواده یکی از تعیینکنندهترین مؤلفهها است که در حیطه عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانی قرار گرفته است و این نتیجه با مطالعات بینالمللی مانند مطالعه لو و همکاران[44]، المنیار و همکاران [16]، سکسنا و همکاران [49] و استفان و همکاران [81] همراستا است که نشان دادهاند اعتقادات مذهبی میتوانند همبهعنوان مانع و هم مشوق فرآیند اهدا باشند. در برخی از مطالعات مانند مطالعه یوسفی و همکاران[82] نشان داده شده است که در بسیاری از جوامع، مخصوصاً در فرهنگهایی که ارزشهای مذهبی و معنوی در تصمیمهای مربوط به زندگی و مرگ نقشی کلیدی دارند، اهدای عضو بهعنوان عملی غیرقابل قبول یا حتی گناهآلود در نظر گرفته میشود که با یافتههای مطالعه حاضر همسو نیست. این تفاوت ممکن است به تفاوت در بستر فرهنگی، نقش روحانیت در اقناع خانوادهها، یا ضعف در اطلاعرسانی رسمی در جامعه مورد مطالعه آنها بازگردد.
یکی دیگر از مؤلفههای زیر مجموعه حیطه عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانی عوامل جمعیتشناختی است. عوامل جمعیتشناختی به ویژگیهای آماری یک جمعیت گفته میشود که برای تحلیل تغییرات و روندهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مورد استفاده قرار میگیرند. این عوامل شامل متغیرهایی مانند سن، جنسیت، میزان تولد و مرگ، نرخ مهاجرت، سطح تحصیلات، وضعیت تأهل، اشتغال، درآمد و توزیع جغرافیایی جمعیت است. در مطالعات مختلف بر تاثیر عوامل جمعیتشناختی مانند سن، جنسیت، میزان تحصیلات، وضعیت اقتصادی تاکید شده است. ژانگ و همکاران [68]، کورتیس و همکاران [27]، آپدام و رادفورد[28] بر اهمیت عوامل جمعیتشناختی و نقش آن در تصمیم خانواده برای اهدای عضو تاکید داشتهاند.
در زمینه حمایتهای اجتماعی از خانوادهها، یافتههای این مطالعه با مطالعه کرسیست و ویدارسون[13] مشابه است که تأکید کردهاند حمایتهای اجتماعی، چه از سوی دولت و چه نظام درمان، میتواند بار روانی خانوادهها را کاهش دهد و تصمیمگیری آگاهانهتری را امکانپذیر کند. حمایتهای اجتماعی از خانواده به مجموعهای از خدمات، منابع و پشتیبانیهای عاطفی، اقتصادی و روانی گفته میشود که از سوی نهادهای دولتی، غیردولتی، جامعه و شبکههای خانوادگی و دوستانه به خانوادهها ارائه میشود؛ این حمایتها به خانوادهها کمک میکنند تا با چالشهای مختلف، از جمله تصمیمگیری درباره اهدای عضو، بهتر مواجه شوند.
از دیگر مؤلفههای مهم در حیطه عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانی، باورهای فرهنگی خانوادهها است. عوامل فرهنگی به مجموعهای از باورها، ارزشها، هنجارها، سنتها و نگرشهایی اطلاق میشود که در یک جامعه یا گروه اجتماعی رواج دارند و بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم بر نگرشها و رفتار افراد تأثیر میگذارند. این عوامل در زمینه تصمیمگیری درباره اهدای عضو، بهویژه در شرایط بحران، نقش تعیینکنندهای دارند. مطالعه سیمینوف و همکاران[78] نشان داد که برای افزایش رضایت خانوادهها، ارائه پیامهای آموزشی و اطلاعرسانی متناسب و هماهنگ با پیشزمینههای فرهنگی، قومیتی و زبانی گروههای هدف از اهمیت بالایی برخوردار است. آنان تأکید کردند که در میان آسیاییتبارهای مقیم آمریکا، نبود محتوای فرهنگی مناسب یکی از دلایل اصلی تردید در اهدای عضو بوده است. یافتههای مطالعه حاضر نیز مؤید این نکته است که نادیده گرفتن حساسیتهای فرهنگی، زبانی و قومی میتواند فرآیند تصمیمگیری خانوادهها را با مقاومت یا انکار مواجه کند. سازمانهای مسئول در حوزه اهدای عضو در ایران باید نسبت به طراحی بستههای فرهنگی بومیسازیشده به زبانها و گویشهای محلی و مبتنی بر ارزشهای هر گروه قومی اقدام نمایند.
عوامل سیاستگذاری یکی دیگر از مؤلفههای مؤثر در اهدای عضو است. اجرای سیاستهای منسجم، برنامهریزی مناسب و توسعه پروتکلهای استاندارد برای حمایت، لحاظ کردن حق رضایت برای خانواده و در نهایت گرفتن رضایت از خانواده برای اهدای عضو در مطالعات زیادی تاکید شده است. کشورها باید خانوادهها را در سیاستگذاریهای خود در نظر داشته باشند. در مطالعه پارک و کیم[15] نیز تأکید شده است که فقدان سیاستهای روشن و هماهنگ یکی از موانع اصلی در افزایش نرخ اهدای عضو در کشورهای مختلف محسوب میشود. آنها پیشنهاد کردهاند که کشورها باید در سیاستگذاریهای خود بر حذف موانع بوروکراتیک، تسهیل مسیرهای قانونی و ارتقاء آموزش و اطلاعرسانی عمومی تمرکز کنند. یافتههای پژوهش حاضر نیز این دیدگاه را تأیید میکند و نشان میدهد که خانوادهها در فقدان حمایت قانونی و نبود مسیر مشخص در فرآیند اهدا دچار تردید و بیاعتمادی میشوند.
عوامل روانشناسی در تصمیمگیری خانوادهها برای اهدای عضو نقش کلیدی دارند. شرایط بحرانی و فشارهای عاطفی ناشی از مرگ عزیز توان شناختی و هیجانی خانواده را برای تصمیمگیری منطقی کاهش میدهد. یافتههای مطالعه احمدیان و همکاران [83] نیز نشان میدهد که اضطراب، غم و تعارضات درونی میتواند مانعی جدی برای تمایل به اهدای عضو باشد، حتی در شرایطی که خانواده از فواید این اقدام آگاه است. این نتایج با مضمونها استخراجشده در مطالعه حاضر همخوانی دارد و بر لزوم ارائه حمایت روانی به خانوادهها در لحظه تصمیمگیری تأکید میکند.
دومین حیطه مهم در تغییر رفتار خانوادهها، مجموعه عوامل تأثیرگذار بر فرآیند تصمیمگیری آنان برای اهدای عضو است که شامل نقش اعضای خانواده، ارائهدهندگان خدمات درمانی و میانجیگرها میباشد. نقش اعضای خانواده در این زمینه محوری است. نتایج مرور نظاممند مولینا پرز و همکاران [50] نیز تأکید دارد که مشارکت خانواده در تصمیمگیری، یکی از ارکان اساسی در فرآیند اهدا است. یافتههای پژوهش حاضر نیز نشان داد که باورهای شخصی، اعتماد خانواده به نظام درمان و همبستگی میان اعضا نقش بهسزایی در تصمیمگیری ایفا میکند. ارائهدهندگان خدمات درمانی نیز بر کیفیت تصمیمگیری خانوادهها اثرگذارند. اسکو و همکاران [84] نشان دادند که ارتباط شفاف و حمایتگرایانه کادر درمان میتواند اطمینان و رضایت خانوادهها را افزایش دهد. این یافتهها، همسو با یافتههای مطالعه حاضر، حاکی از آن است که فشار، ابهام یا بیتوجهی کادر درمان موجب تصمیمگیری منفی خانوادهها میشود. پزشکان، پرستاران و کارکنان درمان باید اطلاعات لازم را بهطور شفاف و حساس ارائه دهند و درک خانوادهها از سوی کارکنان درمان به خانوادهها کمک میکند تا با آگاهی کامل تصمیمگیری کنند. از دیگر مؤلفههای مؤثر در فرآیند تصمیمگیری خانوادهها، نقش میانجیها یا واسطههای تصمیمگیری است. این افراد میتوانند نگرش و جهتگیری خانوادهها را نسبت به
شناسایی نقاط تماس برای جلب توجه مخاطبین در افزایش اهدای عضو حیاتی است و درک مسیر اهداکنندگان بالقوه برای بالفعل شدن را ضروری میسازد. بازاریابی اجتماعی با ابعاد و ابزار خود در رسیدن به این نقاط تماس اهمیت دارد. ایجاد آگاهی و برجستهسازی اهدای عضو، ارتقای ارتباط مؤثر، اعتمادسازی، برانگیختن احساسات، تصویرسازی، انتقال دقیق اطلاعات و سرانجام اقدام الهامبخش، مستلزم شناسایی و کاربرد مؤلفهها و زیرمؤلفههای ابعاد بازاریابی است. در این پژوهش، مؤلفههای مختلف در بعد مخاطبان هدف بازاریابی اجتماعی از طریق تحلیل مضمون استخراج استخراج و مشخص شد که یکی از مهمترین مخاطبان هدف در اهدای عضو خانواده است. خانوادهها در تصمیمگیری مؤثر در اهدای عضو نقش کلیدی دارند، بهخصوص در شرایطی که فرد فوتشده هیچگونه خواسته مشخصی در مورد اهدای اعضای خود نداشته است.
اولین حیطه با اهمیت در تغییر رفتار خانواده برای اهدای عضو، عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانی است. عوامل اجتماعی به ساختارها و تعاملات میانفردی مانند شبکههای خانوادگی، گروههای همسالان و
هنجارهای جامعه اشاره دارند که رفتارها و نگرشهای افراد را تحت تأثیر قرار میدهند. عوامل فرهنگی شامل نظامهای ارزشی، باورها و رسوم مشترک در یک جامعه یا گروه قومی هستند که هویت جمعی و فردی را شکل میدهند. عوامل روانی نیز به فرآیندهای ذهنی نظیر ادراک، هیجانات و انگیزش مرتبطند که تصمیمگیری و پاسخهای عاطفی را هدایت میکنند. در زمینه اهدای عضو، خانواده بهعنوان یک عامل اجتماعی کلیدی، از طریق حمایت عاطفی، باورهای فرهنگی در مورد مرگ و بدن، و نگرشهای روانی نسبت به از دست دادن، نقش تعیینکنندهای در تصمیمگیری برای اهدا ایفا میکند. هدف از بررسی این حیطه، شناسایی و بهینهسازی عواملی است که بیشترین تأثیر را بر تغییر نگرش، رفتار و افزایش تمایل خانوادهها به مشارکت در اهدای عضو دارند.
یافتههای این مطالعه نشان داد که باورهای مذهبی خانواده یکی از تعیینکنندهترین مؤلفهها است که در حیطه عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانی قرار گرفته است و این نتیجه با مطالعات بینالمللی مانند مطالعه لو و همکاران[44]، المنیار و همکاران [16]، سکسنا و همکاران [49] و استفان و همکاران [81] همراستا است که نشان دادهاند اعتقادات مذهبی میتوانند همبهعنوان مانع و هم مشوق فرآیند اهدا باشند. در برخی از مطالعات مانند مطالعه یوسفی و همکاران[82] نشان داده شده است که در بسیاری از جوامع، مخصوصاً در فرهنگهایی که ارزشهای مذهبی و معنوی در تصمیمهای مربوط به زندگی و مرگ نقشی کلیدی دارند، اهدای عضو بهعنوان عملی غیرقابل قبول یا حتی گناهآلود در نظر گرفته میشود که با یافتههای مطالعه حاضر همسو نیست. این تفاوت ممکن است به تفاوت در بستر فرهنگی، نقش روحانیت در اقناع خانوادهها، یا ضعف در اطلاعرسانی رسمی در جامعه مورد مطالعه آنها بازگردد.
یکی دیگر از مؤلفههای زیر مجموعه حیطه عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانی عوامل جمعیتشناختی است. عوامل جمعیتشناختی به ویژگیهای آماری یک جمعیت گفته میشود که برای تحلیل تغییرات و روندهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مورد استفاده قرار میگیرند. این عوامل شامل متغیرهایی مانند سن، جنسیت، میزان تولد و مرگ، نرخ مهاجرت، سطح تحصیلات، وضعیت تأهل، اشتغال، درآمد و توزیع جغرافیایی جمعیت است. در مطالعات مختلف بر تاثیر عوامل جمعیتشناختی مانند سن، جنسیت، میزان تحصیلات، وضعیت اقتصادی تاکید شده است. ژانگ و همکاران [68]، کورتیس و همکاران [27]، آپدام و رادفورد[28] بر اهمیت عوامل جمعیتشناختی و نقش آن در تصمیم خانواده برای اهدای عضو تاکید داشتهاند.
در زمینه حمایتهای اجتماعی از خانوادهها، یافتههای این مطالعه با مطالعه کرسیست و ویدارسون[13] مشابه است که تأکید کردهاند حمایتهای اجتماعی، چه از سوی دولت و چه نظام درمان، میتواند بار روانی خانوادهها را کاهش دهد و تصمیمگیری آگاهانهتری را امکانپذیر کند. حمایتهای اجتماعی از خانواده به مجموعهای از خدمات، منابع و پشتیبانیهای عاطفی، اقتصادی و روانی گفته میشود که از سوی نهادهای دولتی، غیردولتی، جامعه و شبکههای خانوادگی و دوستانه به خانوادهها ارائه میشود؛ این حمایتها به خانوادهها کمک میکنند تا با چالشهای مختلف، از جمله تصمیمگیری درباره اهدای عضو، بهتر مواجه شوند.
از دیگر مؤلفههای مهم در حیطه عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانی، باورهای فرهنگی خانوادهها است. عوامل فرهنگی به مجموعهای از باورها، ارزشها، هنجارها، سنتها و نگرشهایی اطلاق میشود که در یک جامعه یا گروه اجتماعی رواج دارند و بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم بر نگرشها و رفتار افراد تأثیر میگذارند. این عوامل در زمینه تصمیمگیری درباره اهدای عضو، بهویژه در شرایط بحران، نقش تعیینکنندهای دارند. مطالعه سیمینوف و همکاران[78] نشان داد که برای افزایش رضایت خانوادهها، ارائه پیامهای آموزشی و اطلاعرسانی متناسب و هماهنگ با پیشزمینههای فرهنگی، قومیتی و زبانی گروههای هدف از اهمیت بالایی برخوردار است. آنان تأکید کردند که در میان آسیاییتبارهای مقیم آمریکا، نبود محتوای فرهنگی مناسب یکی از دلایل اصلی تردید در اهدای عضو بوده است. یافتههای مطالعه حاضر نیز مؤید این نکته است که نادیده گرفتن حساسیتهای فرهنگی، زبانی و قومی میتواند فرآیند تصمیمگیری خانوادهها را با مقاومت یا انکار مواجه کند. سازمانهای مسئول در حوزه اهدای عضو در ایران باید نسبت به طراحی بستههای فرهنگی بومیسازیشده به زبانها و گویشهای محلی و مبتنی بر ارزشهای هر گروه قومی اقدام نمایند.
عوامل سیاستگذاری یکی دیگر از مؤلفههای مؤثر در اهدای عضو است. اجرای سیاستهای منسجم، برنامهریزی مناسب و توسعه پروتکلهای استاندارد برای حمایت، لحاظ کردن حق رضایت برای خانواده و در نهایت گرفتن رضایت از خانواده برای اهدای عضو در مطالعات زیادی تاکید شده است. کشورها باید خانوادهها را در سیاستگذاریهای خود در نظر داشته باشند. در مطالعه پارک و کیم[15] نیز تأکید شده است که فقدان سیاستهای روشن و هماهنگ یکی از موانع اصلی در افزایش نرخ اهدای عضو در کشورهای مختلف محسوب میشود. آنها پیشنهاد کردهاند که کشورها باید در سیاستگذاریهای خود بر حذف موانع بوروکراتیک، تسهیل مسیرهای قانونی و ارتقاء آموزش و اطلاعرسانی عمومی تمرکز کنند. یافتههای پژوهش حاضر نیز این دیدگاه را تأیید میکند و نشان میدهد که خانوادهها در فقدان حمایت قانونی و نبود مسیر مشخص در فرآیند اهدا دچار تردید و بیاعتمادی میشوند.
عوامل روانشناسی در تصمیمگیری خانوادهها برای اهدای عضو نقش کلیدی دارند. شرایط بحرانی و فشارهای عاطفی ناشی از مرگ عزیز توان شناختی و هیجانی خانواده را برای تصمیمگیری منطقی کاهش میدهد. یافتههای مطالعه احمدیان و همکاران [83] نیز نشان میدهد که اضطراب، غم و تعارضات درونی میتواند مانعی جدی برای تمایل به اهدای عضو باشد، حتی در شرایطی که خانواده از فواید این اقدام آگاه است. این نتایج با مضمونها استخراجشده در مطالعه حاضر همخوانی دارد و بر لزوم ارائه حمایت روانی به خانوادهها در لحظه تصمیمگیری تأکید میکند.
دومین حیطه مهم در تغییر رفتار خانوادهها، مجموعه عوامل تأثیرگذار بر فرآیند تصمیمگیری آنان برای اهدای عضو است که شامل نقش اعضای خانواده، ارائهدهندگان خدمات درمانی و میانجیگرها میباشد. نقش اعضای خانواده در این زمینه محوری است. نتایج مرور نظاممند مولینا پرز و همکاران [50] نیز تأکید دارد که مشارکت خانواده در تصمیمگیری، یکی از ارکان اساسی در فرآیند اهدا است. یافتههای پژوهش حاضر نیز نشان داد که باورهای شخصی، اعتماد خانواده به نظام درمان و همبستگی میان اعضا نقش بهسزایی در تصمیمگیری ایفا میکند. ارائهدهندگان خدمات درمانی نیز بر کیفیت تصمیمگیری خانوادهها اثرگذارند. اسکو و همکاران [84] نشان دادند که ارتباط شفاف و حمایتگرایانه کادر درمان میتواند اطمینان و رضایت خانوادهها را افزایش دهد. این یافتهها، همسو با یافتههای مطالعه حاضر، حاکی از آن است که فشار، ابهام یا بیتوجهی کادر درمان موجب تصمیمگیری منفی خانوادهها میشود. پزشکان، پرستاران و کارکنان درمان باید اطلاعات لازم را بهطور شفاف و حساس ارائه دهند و درک خانوادهها از سوی کارکنان درمان به خانوادهها کمک میکند تا با آگاهی کامل تصمیمگیری کنند. از دیگر مؤلفههای مؤثر در فرآیند تصمیمگیری خانوادهها، نقش میانجیها یا واسطههای تصمیمگیری است. این افراد میتوانند نگرش و جهتگیری خانوادهها را نسبت به
اهدای عضو تحت تأثیر قرار دهند. یافتههای مطالعه لالگانی و همکاران [10] نیز نشان میدهد که حضور میانجیهای آگاه و توانمند احتمال تصمیمگیری مثبت خانواده را افزایش میدهد، در حالی که عملکرد ضعیف یا مداخله نادرست آنان میتواند به امتناع از اهدا منجر شود؛ موضوعی که با نتایج مطالعه حاضر همراستا است.
سومین حیطه مهم در تغییر رفتار، عوامل ارتباطی مؤثر در تعامل با خانوادهها است. عوامل شاخص در ارتباط مؤثر با خانواده به مجموعهای از مهارتها، رویکردها و ابزارهایی گفته میشود که میتوانند در شکلدهی نگرش و تغییر رفتار خانوادهها نسبت به اهدای عضو نقش مهمی ایفا کنند. این عوامل شامل آموزش ارتباط مؤثر به خانوادهها، بحثهای درونخانواده، ارتباط بین خانواده اهداکننده و گیرنده عضو و ارتباط بین ارائهدهندگان خدمات درمانی و خانواده میشود. برقراری ارتباط مؤثر میتواند نگرانیها و تردیدهای خانواده را کاهش دهد و آنها را به تصمیمگیری آگاهانهتر و مثبتتر ترغیب کند. یکی از مؤلفههای کلیدی در تقویت ارتباط مؤثر با خانوادهها آموزش و آگاهیبخشی هدفمند است. این فرآیند با ارائه اطلاعات دقیق، شفاف و علمی درباره مزایای اهدای عضو، رفع باورهای نادرست، پاسخ به دغدغههای فرهنگی و مذهبی و نمایش تجارب موفق همراه است. در همین راستا، مطالعه سیمینوف و همکاران [74] نشان داد که طراحی برنامههای آموزشی آنلاین میتواند در بهبود ارتباط با خانوادهها و ارتقای پذیرش اجتماعی اهدای عضو مؤثر باشد؛ این نتایج از نظر محتوایی با مضامین استخراجشده در مطالعه حاضر مطابقت دارد و بر اهمیت مداخلات آموزشی در زمینه اهدای عضو تأکید دارند.
یکی از مؤلفههای کلیدی در ارتباط مؤثر با خانوادهها، ارتباطات درونخانوادگی و گفتوگو پیرامون موضوع اهدای عضو است. مطالعات مختلف بر نقش تعیینکننده این گفتوگوها در تسهیل تصمیمگیری خانوادهها تأکید داشتهاند. برای نمونه، مطالعه وانگ[54] نشان داد که مطرح شدن موضوع اهدای عضو در درون خانواده پیش از وقوع بحران میتواند موجب افزایش آمادگی خانواده برای پذیرش اهدای عضو شود و رضایت آگاهانه را تسهیل کند. در مطالعه حاضر نیز بحثهای درونخانوادگی بهعنوان یکی از مؤلفههای تأثیرگذار در فرآیند تصمیمگیری شناسایی شد. چنین گفتوگوهایی میتوانند با شفافسازی نگرشها و ارزشهای اعضای خانواده، بهویژه در صورت آگاهی از تمایل فرد متوفی به اهدای عضو، فرآیند تصمیمگیری را برای خانواده تسهیل کنند.
ایجاد امکان ارتباط میان خانواده اهداکننده و گیرنده عضو یکی دیگر از مؤلفههای اثرگذار در بهبود نگرش خانوادهها نسبت به اهدای عضو است. این ارتباط در مطالعات مختلف بهعنوان عاملی مؤثر در کاهش بار روانی و سوگ خانواده اهداکننده و نیز در ایجاد حس معنا و تداوم زندگی پس از مرگ عزیزشان شناخته شده است. در مطالعه پترینی[21] نیز تأکید شده است که امکان ملاقات یا تبادل پیام میان دو طرف، در صورتی که با رضایت و تحت نظارت یک سیستم حقوقی و روانی مشخص انجام شود، میتواند به بهبود تجربه سوگواری و افزایش رضایت از فرآیند اهدای عضو منجر شود. یافتههای پژوهش حاضر نیز در همین راستا قرار میگیرد و نشان میدهد که بسیاری از خانوادهها از اینکه بتوانند تأثیر زندگیبخش تصمیم خود را بهطور مستقیم مشاهده یا درک کنند، احساس تسلی خاطر و معنا میگیرند. این همراستایی با یافتههای پیشین، بر اهمیت طراحی چارچوبهای حمایتی و قانونی برای ارتباط کنترلشده و هدفمند میان خانوادههای اهداکننده و گیرنده تأکید دارد؛ راهکاری که میتواند در ارتقای نگرش مثبت عمومی نسبت به اهدای عضو مؤثر واقع شود.
ارتباط مؤثر بین ارائهدهندگان خدمات درمانی و خانواده متوفی یکی از مؤلفههای کلیدی در افزایش نرخ رضایت برای اهدای عضو است. در مطالعه کورتیس و همکاران [27] نشان داده شد که حضور فرد متخصص در درخواست اهدا، بهویژه فردی آموزشدیده و با تجربه در مکالمات حساس، میتواند به شکل معناداری موجب بهبود میزان رضایت خانوادهها شود. این یافته همراستا با نتایج پژوهش حاضر است که بر اهمیت نقش کادر درمان در مدیریت گفتگوهای دشوار، استفاده از زبان مثبت و حمایتگر و رعایت اصول ارتباطی در شرایط بحرانی تأکید دارد. ارتباط مؤثر میان ارائهدهندگان خدمات درمانی و خانواده، بهویژه حضور فردی متخصص و آموزشدیده در فرآیند درخواست، نقش قابل توجهی در افزایش رضایت خانوادهها ایفا میکند. مطالعه تریانو و همکاران [85] نشان داده است که حضور هماهنگکننده پیوند آموزشدیده، اطلاعرسانی بهموقع درباره مراحل تشخیص مرگمغزی و زمانبندی مناسب گفتگو، شانس رضایت خانواده را افزایش میدهد. نتیجهای که با یافتههای این پژوهش در تطابق است. پروتکل کامفورت[86] نیز در سال 2017 تأیید کرده است که آموزش خاص کارکنان برای تعامل خارج از گفتوگوی مرگ، استفاده از زبان همدلانه و زمانبندی مناسب موجب پذیرش بهتر تصمیم اهدای عضو میشود. پژوهش حاضر ضمن تأیید بسیاری از یافتههای مطالعات پیشین، با بهرهگیری از تحلیل مضمون در چارچوب مرور دامنهای توانسته است تصویر جامعتری از مؤلفههای مؤثر بر تصمیم خانوادهها در اهدای عضو ارائه دهد. همچنین، برخلاف اغلب مطالعات که صرفاً به گزارش تأثیر یک یا چند عامل پرداختهاند، این مطالعه با تجمیع شواهد ابعاد مختلف تصمیمگیری خانوادهها را از منظر فرهنگی، روانی، ارتباطی و ساختاری تبیین کرده است که میتواند به طراحی مداخلات چندلایه کمک کند.
محدودیتها
محدودیت پژوهش حاضر عدم دسترسی به متن کامل برخی از مقالات بود که با همکاری کارشناسان محترم کتابداری مرتفع شد. با این حال تعداد زیادی متن کامل قابل بازیابی نبود. یکی دیگر از محدودیتها استفاده از منابع منتشر شده مابین سالهای 2020- 2024 بود که میتواند یکی از ضعفهای عمده پژوهش حاضر نیز باشد.
نتیجهگیری
این پژوهش با هدف شناسایی مؤلفهها و نقاط تماس مؤثر بر تغییر رفتار خانوادهها در زمینه اهدای عضو در چارچوب بازاریابی اجتماعی انجام شد. یافتهها سه حیطه اصلی را نشان داد: عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانی (شامل ارزشها و باورهای فرهنگی، حمایتهای اثربخش، باورهای مذهبی، ویژگیهای جمعیتشناختی،
سومین حیطه مهم در تغییر رفتار، عوامل ارتباطی مؤثر در تعامل با خانوادهها است. عوامل شاخص در ارتباط مؤثر با خانواده به مجموعهای از مهارتها، رویکردها و ابزارهایی گفته میشود که میتوانند در شکلدهی نگرش و تغییر رفتار خانوادهها نسبت به اهدای عضو نقش مهمی ایفا کنند. این عوامل شامل آموزش ارتباط مؤثر به خانوادهها، بحثهای درونخانواده، ارتباط بین خانواده اهداکننده و گیرنده عضو و ارتباط بین ارائهدهندگان خدمات درمانی و خانواده میشود. برقراری ارتباط مؤثر میتواند نگرانیها و تردیدهای خانواده را کاهش دهد و آنها را به تصمیمگیری آگاهانهتر و مثبتتر ترغیب کند. یکی از مؤلفههای کلیدی در تقویت ارتباط مؤثر با خانوادهها آموزش و آگاهیبخشی هدفمند است. این فرآیند با ارائه اطلاعات دقیق، شفاف و علمی درباره مزایای اهدای عضو، رفع باورهای نادرست، پاسخ به دغدغههای فرهنگی و مذهبی و نمایش تجارب موفق همراه است. در همین راستا، مطالعه سیمینوف و همکاران [74] نشان داد که طراحی برنامههای آموزشی آنلاین میتواند در بهبود ارتباط با خانوادهها و ارتقای پذیرش اجتماعی اهدای عضو مؤثر باشد؛ این نتایج از نظر محتوایی با مضامین استخراجشده در مطالعه حاضر مطابقت دارد و بر اهمیت مداخلات آموزشی در زمینه اهدای عضو تأکید دارند.
یکی از مؤلفههای کلیدی در ارتباط مؤثر با خانوادهها، ارتباطات درونخانوادگی و گفتوگو پیرامون موضوع اهدای عضو است. مطالعات مختلف بر نقش تعیینکننده این گفتوگوها در تسهیل تصمیمگیری خانوادهها تأکید داشتهاند. برای نمونه، مطالعه وانگ[54] نشان داد که مطرح شدن موضوع اهدای عضو در درون خانواده پیش از وقوع بحران میتواند موجب افزایش آمادگی خانواده برای پذیرش اهدای عضو شود و رضایت آگاهانه را تسهیل کند. در مطالعه حاضر نیز بحثهای درونخانوادگی بهعنوان یکی از مؤلفههای تأثیرگذار در فرآیند تصمیمگیری شناسایی شد. چنین گفتوگوهایی میتوانند با شفافسازی نگرشها و ارزشهای اعضای خانواده، بهویژه در صورت آگاهی از تمایل فرد متوفی به اهدای عضو، فرآیند تصمیمگیری را برای خانواده تسهیل کنند.
ایجاد امکان ارتباط میان خانواده اهداکننده و گیرنده عضو یکی دیگر از مؤلفههای اثرگذار در بهبود نگرش خانوادهها نسبت به اهدای عضو است. این ارتباط در مطالعات مختلف بهعنوان عاملی مؤثر در کاهش بار روانی و سوگ خانواده اهداکننده و نیز در ایجاد حس معنا و تداوم زندگی پس از مرگ عزیزشان شناخته شده است. در مطالعه پترینی[21] نیز تأکید شده است که امکان ملاقات یا تبادل پیام میان دو طرف، در صورتی که با رضایت و تحت نظارت یک سیستم حقوقی و روانی مشخص انجام شود، میتواند به بهبود تجربه سوگواری و افزایش رضایت از فرآیند اهدای عضو منجر شود. یافتههای پژوهش حاضر نیز در همین راستا قرار میگیرد و نشان میدهد که بسیاری از خانوادهها از اینکه بتوانند تأثیر زندگیبخش تصمیم خود را بهطور مستقیم مشاهده یا درک کنند، احساس تسلی خاطر و معنا میگیرند. این همراستایی با یافتههای پیشین، بر اهمیت طراحی چارچوبهای حمایتی و قانونی برای ارتباط کنترلشده و هدفمند میان خانوادههای اهداکننده و گیرنده تأکید دارد؛ راهکاری که میتواند در ارتقای نگرش مثبت عمومی نسبت به اهدای عضو مؤثر واقع شود.
ارتباط مؤثر بین ارائهدهندگان خدمات درمانی و خانواده متوفی یکی از مؤلفههای کلیدی در افزایش نرخ رضایت برای اهدای عضو است. در مطالعه کورتیس و همکاران [27] نشان داده شد که حضور فرد متخصص در درخواست اهدا، بهویژه فردی آموزشدیده و با تجربه در مکالمات حساس، میتواند به شکل معناداری موجب بهبود میزان رضایت خانوادهها شود. این یافته همراستا با نتایج پژوهش حاضر است که بر اهمیت نقش کادر درمان در مدیریت گفتگوهای دشوار، استفاده از زبان مثبت و حمایتگر و رعایت اصول ارتباطی در شرایط بحرانی تأکید دارد. ارتباط مؤثر میان ارائهدهندگان خدمات درمانی و خانواده، بهویژه حضور فردی متخصص و آموزشدیده در فرآیند درخواست، نقش قابل توجهی در افزایش رضایت خانوادهها ایفا میکند. مطالعه تریانو و همکاران [85] نشان داده است که حضور هماهنگکننده پیوند آموزشدیده، اطلاعرسانی بهموقع درباره مراحل تشخیص مرگمغزی و زمانبندی مناسب گفتگو، شانس رضایت خانواده را افزایش میدهد. نتیجهای که با یافتههای این پژوهش در تطابق است. پروتکل کامفورت[86] نیز در سال 2017 تأیید کرده است که آموزش خاص کارکنان برای تعامل خارج از گفتوگوی مرگ، استفاده از زبان همدلانه و زمانبندی مناسب موجب پذیرش بهتر تصمیم اهدای عضو میشود. پژوهش حاضر ضمن تأیید بسیاری از یافتههای مطالعات پیشین، با بهرهگیری از تحلیل مضمون در چارچوب مرور دامنهای توانسته است تصویر جامعتری از مؤلفههای مؤثر بر تصمیم خانوادهها در اهدای عضو ارائه دهد. همچنین، برخلاف اغلب مطالعات که صرفاً به گزارش تأثیر یک یا چند عامل پرداختهاند، این مطالعه با تجمیع شواهد ابعاد مختلف تصمیمگیری خانوادهها را از منظر فرهنگی، روانی، ارتباطی و ساختاری تبیین کرده است که میتواند به طراحی مداخلات چندلایه کمک کند.
محدودیتها
محدودیت پژوهش حاضر عدم دسترسی به متن کامل برخی از مقالات بود که با همکاری کارشناسان محترم کتابداری مرتفع شد. با این حال تعداد زیادی متن کامل قابل بازیابی نبود. یکی دیگر از محدودیتها استفاده از منابع منتشر شده مابین سالهای 2020- 2024 بود که میتواند یکی از ضعفهای عمده پژوهش حاضر نیز باشد.
نتیجهگیری
این پژوهش با هدف شناسایی مؤلفهها و نقاط تماس مؤثر بر تغییر رفتار خانوادهها در زمینه اهدای عضو در چارچوب بازاریابی اجتماعی انجام شد. یافتهها سه حیطه اصلی را نشان داد: عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانی (شامل ارزشها و باورهای فرهنگی، حمایتهای اثربخش، باورهای مذهبی، ویژگیهای جمعیتشناختی،
سیاستگذاریها و عوامل روانشناختی)، عوامل مؤثر بر تصمیمگیری خانواده (اعضای خانواده، ارائهدهندگان خدمات درمانی و میانجیها) و شاخصهای ارتباط مؤثر با خانواده (آموزش و آگاهیبخشی، گفتوگوهای درونخانواده، ارتباط میان خانواده اهداکننده و گیرنده، و تعامل خانواده با تیم درمان). نتایج نشان داد که بهکارگیری اصول بازاریابی اجتماعی با تمرکز بر نیازها و ارزشهای خانوادهها میتواند آگاهی و مشارکت در اهدای عضو را ارتقا دهد. بر این اساس، پیشنهاد میشود سیاستگذاران رویکردی جامع و بلندمدت اتخاذ کنند که شامل آموزش فرهنگی، توانمندسازی خانوادهها، برنامههای ارتباطی مبتنی بر همدلی، حمایت روانی پیش و پس از تصمیمگیری، همکاری با نهادهای مذهبی و مدنی و تشویق گفتوگوهای خانوادگی پیش از وقوع بحران باشد. همچنین، استفاده از مدلهای رفتاری، تحلیل دادههای بزرگ و مطالعات طولی برای پایش و بهبود مداوم راهبردهای ارتباطی میتواند به افزایش اعتماد عمومی و پذیرش اهدای عضو کمک کند.
پیوست آنلاین
راهبردهای جستجو
جدول مشخصات مقالههای وارد شده
اعلانها
ملاحظات اخلاقی: مورد ندارد.
حمایت مالی: این پژوهش بدون حمایت مالی انجام شده است.
تضاد منافع: نویسندگان اظهار داشتند که تضاد منافعی وجود ندارد.
مشارکت نویسندگان: مجید اسمعیلی: مفهومسازی و طراحی مطالعه، گردآوری داده، روششناسی، نرم افزار، تحلیل داده، نگارش-پیش نویس، نگارش- بررسی و ویرایش، بصری سازی؛ حسین بوداقی خواجه نوبر: مفهومسازی و طراحی مطالعه، روششناسی، اعتبار سنجی، نگارش- بررسی و ویرایش، سرپرستی مطالعه، تایید نهایی؛ حسین قره بیگلو: مفهومسازی و طراحی مطالعه، روششناسی، اعتبار سنجی، تایید نهایی؛ علی شاهین پور: روششناسی، اعتبار سنجی، تایید نهایی؛ تمام نویسندگان متن نهایی مقاله را مطالعه و تایید کردهاند.
رضایت برای انتشار: مورد ندارد.
دسترسی برای دادهها: دسترسی به دادهها با ذکر دلیل معقول از طریق نویسنده مسئول فراهم است.
استفاده از هوش مصنوعی: نویسندگان از هوش مصنوعی ChatGPT برای ویرایش بخش انگلیسی این مقاله استفاده کردند. تمام محتوای ویرایش شده با هوش مصنوعی توسط نویسندگان بررسی و تایید شده است.
قدردانی: بدینوسیله از زحمات خانم دکتر فاطمه صادقی غیاثی از مرکز توسعه و هماهنگی پژوهش دانشگاه علوم پزشکی و آقای حسین سعیدی از کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی و اساتید گرامی دانشگاه آزاد برای مشاوره در زمینه مطالعه مرور دامنهای (scoping review) و تحلیل مضمون و انجام فرآیند پژوهش تقدیر میشود
پیوست آنلاین
راهبردهای جستجو
جدول مشخصات مقالههای وارد شده
اعلانها
ملاحظات اخلاقی: مورد ندارد.
حمایت مالی: این پژوهش بدون حمایت مالی انجام شده است.
تضاد منافع: نویسندگان اظهار داشتند که تضاد منافعی وجود ندارد.
مشارکت نویسندگان: مجید اسمعیلی: مفهومسازی و طراحی مطالعه، گردآوری داده، روششناسی، نرم افزار، تحلیل داده، نگارش-پیش نویس، نگارش- بررسی و ویرایش، بصری سازی؛ حسین بوداقی خواجه نوبر: مفهومسازی و طراحی مطالعه، روششناسی، اعتبار سنجی، نگارش- بررسی و ویرایش، سرپرستی مطالعه، تایید نهایی؛ حسین قره بیگلو: مفهومسازی و طراحی مطالعه، روششناسی، اعتبار سنجی، تایید نهایی؛ علی شاهین پور: روششناسی، اعتبار سنجی، تایید نهایی؛ تمام نویسندگان متن نهایی مقاله را مطالعه و تایید کردهاند.
رضایت برای انتشار: مورد ندارد.
دسترسی برای دادهها: دسترسی به دادهها با ذکر دلیل معقول از طریق نویسنده مسئول فراهم است.
استفاده از هوش مصنوعی: نویسندگان از هوش مصنوعی ChatGPT برای ویرایش بخش انگلیسی این مقاله استفاده کردند. تمام محتوای ویرایش شده با هوش مصنوعی توسط نویسندگان بررسی و تایید شده است.
قدردانی: بدینوسیله از زحمات خانم دکتر فاطمه صادقی غیاثی از مرکز توسعه و هماهنگی پژوهش دانشگاه علوم پزشکی و آقای حسین سعیدی از کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی و اساتید گرامی دانشگاه آزاد برای مشاوره در زمینه مطالعه مرور دامنهای (scoping review) و تحلیل مضمون و انجام فرآیند پژوهش تقدیر میشود
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی
دریافت: 1404/1/23 | پذیرش: 1404/6/12 | انتشار: 1404/6/30
دریافت: 1404/1/23 | پذیرش: 1404/6/12 | انتشار: 1404/6/30
پیوست [PDF 451 KB] (70 دریافت)
فهرست منابع
1. Orøy A, Strømskag KE, Gjengedal E. Interaction with potential donors' families: the professionals' community of concern-a phenomenological study. International Journal of Qualitative Studies on Health and Well-being. 2011;6(1). [DOI:10.3402/qhw.v6i1.5479]
2. Ralph A, Chapman JR, Gillis J, Craig JC, Butow P, Howard K, et al. Family perspectives on deceased organ donation: thematic synthesis of qualitative studies. American Journal of Transplantation. 2014;14(4):923-35. [DOI:10.1111/ajt.12660]
3. Iranian society of organ donation. Statistics from the iranian organ donation association on the status of organ donation iran Iran: Iranian Organ Donation Association; 2024 [In Persian] Available from: https://ehdacenter.ir
4. Kotler P, Zaltman G. Social marketing: an approach to planned social change. Social Marketing Quarterly. 1997;3(3-4):7-20. [DOI:10.1177/152450049700300301]
5. Donovan R, Henley N. Principles and practice of social marketing: an international perspective. Cambridge: Cambridge University Press; 2010. [DOI:10.1017/CBO9780511761751]
6. Pelletier M. The organ donor family members' perception of stressful situations during the organ donation experience. J Adv Nurs. 1992;17(1):90-7. [DOI:10.1111/j.1365-2648.1992.tb01822.x]
7. Sque M, Long T, Payne S, Allardyce D. Why relatives do not donate organs for transplants: 'sacrifice' or 'gift of life'? J Adv Nurs. 2008;61(2):134-44. [DOI:10.1111/j.1365-2648.2007.04491.x]
8. Yeung NCY, Lau JTF, Wu AMS, Mo PKH, Jiang CL, Tong YF, et al. Multicomponent intervention to promote expression of organ donation wish to family members: a randomised controlled trial (abridged secondary publication). Hong Kong medical journal = Xianggang yi xue za zhi. 2022;28(6):36-8. https://www.hkmj.org/system/files/hkmj2212sp6p36.pdf
9. Grossi AA, Butti G, De Min F, Donato MA, Aurelio MT, Carcano G, et al. Family members' long-term perspectives on organ donation conversations: a pilot study of quality assessments. Minerva Anestesiologica. 2024;90(1-2):101-3. [DOI:10.23736/S0375-9393.23.17626-7]
10. Lalegani H, Babaei S, Alimohammadi N, Yazdannik A, Sanei B, Ramezannezhad P. A critical ethnographic study of families of brain-dead patients: Their experiences and attitudes to organ donation. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research. 2023;28(5):536-43. [DOI:10.4103/ijnmr.ijnmr_267_22]
11. Peters MDJ, Marnie C, Tricco AC, Pollock D, Munn Z, Alexander L, et al. Updated methodological guidance for the conduct of scoping reviews. JBI EVIDENCE SYNTHESIS. 2020;18(10):2119-26.
https://doi.org/10.11124/JBIES-20-00167 [DOI:10.11124/jbies-20-00167]
12. Braun V, Clarke V. Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology. 2006;3(2):77-101. [DOI:10.1191/1478088706qp063oa]
13. Kerstis B, Widarsson M. When life ceases-relatives' experiences when a family member is confirmed brain dead and becomes a potential organ donor-a literature review. SAGE Open Nursing. 2020;6:2377960820922031. [DOI:10.1177/2377960820922031]
14. Kananeh MF, Brady PD, Mehta CB, Louchart LP, Rehman MF, Schultz LR, et al. Factors that affect consent rate for organ donation after brain death: A 12-year registry. Journal of the Neurological Sciences. 2020;416:117036. [DOI:10.1016/j.jns.2020.117036]
15. Park J, Kim CJ. Recent decrease in organ donation from brain-dead potential organ donors in korea and possible causes. Journal of Korean Medical Science. 2020;35(13):e94. [DOI:10.3346/jkms.2020.35.e94]
16. El-Menyar A, Al-Thani H, Mehta T, Varughese B, Al-Maslamani Y, Mekkodathil AA, et al. Beliefs and intention to organ donation: a household survey. International Journal of Applied and Basic Medical Research. 2020;10(2):122-7. [DOI:10.4103/ijabmr.IJABMR_108_19]
17. Burki TK. Opt-out organ donation in England. The Lancet Respiratory Medicine. 2020;8(5):443. [DOI:10.1016/S2213-2600(20)30185-5]
18. Albertsen A. Against the family veto in organ procurement: Why the wishes of the dead should prevail when the living and the deceased disagree on organ donation. Bioethics. 2020;34(3):272-80. [DOI:10.1111/bioe.12661]
19. Bambha K, Shingina A, Dodge JL, O'Connor K, Dunn S, Prinz J, et al. Solid organ donation after death in the United States: Data-driven messaging to encourage potential donors. American Journal of Transplantation. 2020;20(6):1642-9. [DOI:10.1111/ajt.15776]
20. Darnell WH, Real K, Bernard A. Exploring family decisions to refuse organ donation at imminent death. Qualitative Health Research. 2020;30(4):572-82. [DOI:10.1177/1049732319858614]
21. Petrini C, Riva L, Floridia G, Mannelli C. Anonymity and organ donation: ethical and policy implications after the opinion released by the italian committee for bioethics. Transplantation Proceedings. 2020;52(5):1525-7. [DOI:10.1016/j.transproceed.2020.01.079]
22. Stadlbauer V, Zink C, Likar P, Zink M. Family discussions and demographic factors influence adolescent's knowledge and attitude towards organ donation after brain death: a questionnaire study. BMC Medical Ethics. 2020;21(1):57. [DOI:10.1186/s12910-020-00499-x]
23. Witjes M, Jansen NE, van Dongen J, Herold IHF, Otterspoor L, Haase-Kromwijk B, et al. Appointing nurses trained in organ donation to improve family consent rates. Nursing in Critical Care. 2020;25(5):299-304. [DOI:10.1111/nicc.12462]
24. Zirpe KG, Suryawanshi P, Gurav S, Deshmukh A, Pote P, Tungenwar A, et al. Increase in cadaver organ donation rate at a tertiary care hospital: 23 years of experience. Indian Journal of Critical Care Medicine. 2020;24(9):804-8. [DOI:10.5005/jp-journals-10071-23578]
25. Green R. Tens of thousands of organ donor families and recipients have communicated with each other and, in the great majority of cases, the results have been positive for both sides. Journal of Nephrology. 2020;33(6):1135-8. [DOI:10.1007/s40620-020-00902-1]
26. Scales A, Bentley H. Organ donation: nursing roles and responsibilities. British Journal of Nursing. 2020;29(1):60-1. [DOI:10.12968/bjon.2020.29.1.60]
27. Curtis RMK, Manara AR, Madden S, Brown C, Duncalf S, Harvey D, et al. Validation of the factors influencing family consent for organ donation in the UK. Anaesthesia. 2021;76(12):1625-34 [DOI:10.1111/anae.15485]
28. Opdam H, Radford S. Understanding the organ donation conversation landscape in the UK. Anaesthesia. 2021;76(12):1567-71. [DOI:10.1111/anae.15497]
29. Leblebici M. Prevalence and potential correlates of family refusal to organ donation for brain-dead declared patients: A 12-year retrospective screening study. Transplantation Proceedings. 2021;53(2):548-54. [DOI:10.1016/j.transproceed.2020.08.015]
30. Bekele M, Jote W, Workneh T, Worku B. Knowledge and attitudes about organ donation among patient companion at a tertiary hopsital in ethiopia. Ethiopian journal of health sciences. 2021;31(1):119-28. [DOI:10.4314/ejhs.v31i1.14]
31. Luo A, He H, Xu Z, Deng X, Xie W. Social support of organ donor families in china: A quantitative and qualitative study. Front Public Health. 2021;9:746126. [DOI:10.3389/fpubh.2021.746126]
32. Knhis ND, Martins SR, Magalhaes ALP, Ramos SF, Sell CT, Koerich C, et al. Family interview for organ and tissue donation: good practice assumptions. Revista Brasileira de Enfermagem. 2021;74(2). [DOI:10.1590/0034-7167-2019-0206]
33. Gonzalez NT, Carmena MDG, Moyano MF, Zafra AB, Guntin SV, Bermejo ZB, et al. Organ donation: with great power comes great responsibility. Transplantation Proceedings. 2021;53(9):2646-9. [DOI:10.1016/j.transproceed.2021.07.052]
34. Pan XT, Ji M, Liu W, Bai ZC, Dai ZF, Huang JT, et al. Investigation and strategic analysis of family barriers to organ donation in china. Transplantation Proceedings. 2021;53(2):513-9. [DOI:10.1016/j.transproceed.2020.09.017]
35. Hyde MK, Masser BM, Edwards ARA, Ferguson E. Australian perspectives on opt-in and opt-out consent systems for deceased organ donation. Progress in Transplantation. 2021;31(4):357-67. [DOI:10.1177/15269248211046023]
36. AlHajri L, AlHebsi A, AlSuwaidi M. How context affects people's willingness to register for the deceased organ donation programme. BMC Public Health. 2021;21(1):729. [DOI:10.1186/s12889-021-10753-5]
37. Anthony SJ, Lin J, Pol SJ, Wright L, Dhanani S. Family veto in organ donation: the experiences of Organ and Tissue Donation Coordinators in Ontario. Canadian Journal of Anaesthesia 2021;68(5):611-21. [DOI:10.1007/s12630-021-01928-0]
38. Liu CW, Chen LN, Anwar A, Lu Zhao B, Lai CKY, Ng WH, et al. Comparing organ donation decisions for next-of-kin versus the self: results of a national survey. BMJ Open. 2021;11(11):e051273. [DOI:10.1136/bmjopen-2021-051273]
39. Podara K, Figgou L, Dikaiou M. Accounting for organ donation decision-making: Analyzing interview discourse of the donors' relatives and intensive care unit physicians in Greece. Journal of Health Psychology. 2021;26(6):905-16. [DOI:10.1177/1359105319854147]
40. Rodriguez AM, Gonzalez JIT, Madre MA, Diez Collar MC, Casado Sanjuan E, Varillas Delgado D, et al. Health care professionals as relatives in organ donation interviews: analysis of the important role of health care professionals as family members. Transplantation Proceedings. 2021;53(2):560-4. [DOI:10.1016/j.transproceed.2020.10.043]
41. Salas P, Campusano A, Rodriguez C, Pizarro D, Munoz M, Pousa J. [Personal and familial features associated with organ donation in Chilean adults]. Revista Médica de Chile. 2021;149(3):385-92. [DOI:10.4067/s0034-98872021000300385]
42. Bursztyn N, Arad T, Fink T, Cohen J, Stein M. Donor factors associated with familial consent for organ donation among trauma casualties: a 10-year retrospective study. Israel Medical Association Journal 2021;23(5):286-90. https://ima-files.s3.amazonaws.com/277709_48493392-f7d3-431a-b0c3-3199d132d76a.pdf
43. Romero-Domínguez L, Martín-Santana JD, Sánchez-Medina AJ, Beerli-Palacio A. Lines of scientific research in the study of blood donor behavior from a social marketing perspective. Journal of Nonprofit and Public Sector Marketing. 2021;33(3):307-58. [DOI:10.1080/10495142.2019.1707741]
44. Lo CL, Chang HY, Lee GM. Evaluating organ donation decision in icu patients' families by analytic network process approach. Journal of Healthcare Engineering. 2022;2022. [DOI:10.1155/2022/9969604]
45. Pourhosein E, Bagherpour F, Latifi M, Pourhosein M, Pourmand G, Namdari F, et al. The influence of socioeconomic factors on deceased organ donation in Iran. Korean Journal of Transplantation.2022;36(1):54-60. [DOI:10.4285/kjt.21.0034]
46. Sarti AJ, Sutherland S, Meade M, Shemie S, Landriault A, Vanderspank-Wright B, et al. The experiences of family members of deceased organ donors and suggestions to improve the donation process: a qualitative study. Canadian Medical Association Journal. 2022;194(30):E1054-e61. [DOI:10.1503/cmaj.220508]
47. Siraj MS. Ethical analysis of appropriate incentive measures promoting organ donation in bangladesh. Asian Bioethics Review. 2022;14(3):237-57. [DOI:10.1007/s41649-022-00208-3]
48. Chow KM, Ahn C, Dittmer I, Au DK, Cheung I, Cheng YL, et al. Introducing Incentives and Reducing Disincentives in Enhancing Deceased Organ Donation and Transplantation. Seminars in Nephrology. 2022;42(4):151268. [DOI:10.1016/j.semnephrol.2022.07.002]
49. Saxena D, Yasobant S, Trivedi P, Bhavsar P. Complexity of decision-making!: case studies of cadaveric organ donations in ahmedabad, india. Risk Management and Healthcare Policy. 2022;15:2147-54. [DOI:10.2147/RMHP.S376879]
50. Molina-Perez A, Delgado J, Frunza M, Morgan M, Randhawa G, Van de Wijdeven JR, et al. Should the family have a role in deceased organ donation decision-making? A systematic review of public knowledge and attitudes towards organ procurement policies in Europe. Transplantation Reviews. 2022;36(1). [DOI:10.1016/j.trre.2021.100673]
51. Molina-Pérez A, Werner-Felmayer G, Kristof Van A, Jensen AMB, Delgado J, Flatscher-Thöni M, et al. Attitudes of European students towards family decision-making and the harmonisation of consent systems in deceased organ donation: a cross-national survey. BMC Public Health. 2022;22:1-11. [DOI:10.1186/s12889-022-14476-z]
52. Ong JS, James Foong W, Oo WL, Vallapil MK, Hossain MM, Hossain H, et al. Does knowledge and attitude of healthcare professionals working in critical care areas affect their willingness to offer the option of organ donation? results of a tertiary hospital survey. Medical Journal of Malaysia. 2022;77(3):347-56.https://www.e-mjm.org/2022/v77n3/organ-donation.pdf
53. Fernández-Alonso V, Palacios-Ceña D, Silva-Martín C, García-Pozo A. Deceased donor's family experience during the organ donation process: a qualitative study Experiencia de familias de donantes fallecidos durante el proceso de donacion de organos: un estudio cualitativo. Acta Paulista de Enfermagem. 2022;35. [DOI:10.37689/acta-ape/2022AO004334]
54. Wang X. Understanding the Chinese's intentions to discuss organ donation with their family: Media use, cultural values, and psychological correlates. PEC Innovation. 2022;1. [DOI:10.1016/j.pecinn.2022.100089]
55. Radolovic C, West S, Edwards J, Hasz RD. Six scenarios that trigger organ donation conversations with NOK: one OPO's experience. Transplantation. 2022;106(9):S450-S. https://journals.lww.com/transplantjournal/fulltext/2022/09001/421_1__six_scenarios_that_trigger_organ_donation.671.aspx [DOI:10.1097/01.tp.0000887868.11210.72]
56. Shadnoush M, Latifi M, Rahban H, Pourhosein E, Shadnoush A, Jafarian A, et al. Trends in organ donation and transplantation over the past eighteen years in Iran. Clinical Transplantation. 2023;37(2). [DOI:10.1111/ctr.14889]
57. Narayanan S, Shanmugam J, Sundharam M, Kumar M. Organ donation - Perception and practices among health science graduates in Southern India. Indian Journal of Transplantation. 2023;17(2):212-20. [DOI:10.4103/ijot.ijot_22_23]
58. Mostafavi K, Dezfuli MM, Jarrah N, Montazeri S, Mirbahaeddin SK, Hazrati M, et al. Causes of family refusal for organ donation in brain-dead cases, A Narrative Review. Koomesh.2023;25(1):113-8.[In Persian] Available from: https://brieflands.com/articles/koomesh-152808.pdf
59. Tarabeih M, Marey-Sarwan I, Amiel A, Na'amnih W. Posthumous organ donation in islam, christianity, and judaism: how religious beliefs shape the decision to donate. Omega (United States). 2023. [DOI:10.1177/00302228231183191]
60. Alberto-Emanuel B, Gavriluţă C, Grecu S-P, Tinica G, Ioan BG. Evolution of attitudes of a romanian urban population regarding organ donation. SAGE Open. 2023;13(1). [DOI:10.1177/21582440221147267]
61. Mohsen S, Subih M, Hamaideh S. Knowledge, attitudes, beliefs, and intentions of critical care units patients' families regarding organ donation. Journal of Social Service Research. 2023;49(6):703-14. [DOI:10.1080/01488376.2023.2271007]
62. Urquhart R, Kureshi N, Dirk J, Weiss M, Beed S. Nurse knowledge and attitudes towards organ donation and deemed consent: the Human Organ and Tissue Donation Act in Nova Scotia. Canadian Journal of Anesthesia. 2023;70(2):245-52. [DOI:10.1007/s12630-022-02372-4]
63. Holthe E, Husby VS. Barriers to organ donation: a qualitative study of intensive care nurses' experiences. Dimensions of Critical Care Nursing. 2023;42(5):277-85. [DOI:10.1097/DCC.0000000000000596]
64. Martínez-López MV, McLaughlin L, Molina-Pérez A, Pabisiak K, Primc N, Randhawa G, et al. Mapping trust relationships in organ donation and transplantation: a conceptual model. BMC Medical Ethics. 2023;24(1). [DOI:10.1186/s12910-023-00965-2]
65. Shepherd L, O'Carroll RE, Ferguson E. Assessing the factors that influence the donation of a deceased family member's organs in an opt-out system for organ donation. Social Science and Medicine. 2023;317. [DOI:10.1016/j.socscimed.2022.115545]
66. Umair S, Ho JA, Ng SSI, Basha NK. Moderating role of religiosity and the determinants to attitude, willingness to donate and willingness to communicate posthumous organ donation decisions among university students in pakistan. Omega (United States). 2023;88(1):216-44. [DOI:10.1177/00302228211045170]
67. Carola V, Morale C, Vincenzo C, Cecchi V, Errico L, Nicolais G. Organ donation: psychosocial factors of the decision-making process. Frontiers in Psychology. 2023;14. [DOI:10.3389/fpsyg.2023.1111328]
68. Zhang XY, Zheng XT, Chen TL, Li YQ, Wang YL, Chen JX, et al. Factors affecting acceptance of organ donation in mainland China: A national cross-sectional study. Journal of Clinical Nursing. 2023;32(15-16):5219-29. [DOI:10.1111/jocn.16587]
69. Yang X, Chen C, Geng K, Jia X, Si F, Lu X, et al. Organ donation decision-making in ICU patients: from the perspectives of organ coordinators and physicians in China - a qualitative study. BMJ Open. 2023;13(11). [DOI:10.1136/bmjopen-2023-075433]
70. Diallo K, Downey M, Hughes E, Sidoti C, Vanterpool KB, Parent B, et al. Understanding deceased donor families' challenges with and tools for managing grief post-organ donation: a qualitative exploration of donor family grief support groups. Transplantation. 2023;107(10):57-. [DOI:10.1097/01.tp.0000993312.60055.ca]
71. Erkalp K. Family interview for brain death and tissue-organ donation. Turkish Journal of Intensive Care - Turk Yogun Bakim Dergisi. 2023;21(1):29-32. [DOI:10.4274/tybd.galenos.2023.59254]
72. Clark NL, Coe D, Newell N, Jones MNA, Robb M, Reaich D, et al. "I am in favour of organ donation, but I feel you should opt-in"-qualitative analysis of the #options 2020 survey free-text responses from NHS staff toward opt-out organ donation legislation in England. BMC Medical Ethics. 2024;25(1):47. [DOI:10.1186/s12910-024-01048-6]
73. Oliveira A, Coelho P. Nurses strategies in the communication with family members of people in process of organ donation: systematic review. Millenium: Journal of Education, Technologies, and Health. 2024;2024(14e). [DOI:10.29352/mill0214e.31688]
74. Siminoff LA, Alolod GP, McGregor H, Hasz RD, Mulvania PA, Barker LK, et al. Developing online communication training to request donation for vascularized composite allotransplantation (VCA): improving performance to match new US organ donation targets. BMC Medical Education. 2024;24(1). [DOI:10.1186/s12909-024-05026-9]
75. Stinebring J, Glazier A, Tucker C, Henderson G. More organs for transplant: an improvement strategy to increase organ donation authorization rates. Critical Care Medicine. 2024;52. https://journals.lww.com/ccmjournal/citation/2024/01001/115__more_organs_for_transplant__an_improvement.66.aspx [DOI:10.1097/01.ccm.0000998648.48803.db]
76. Lalehgani H, Babaee S, Yazdannick AR, Alimohammadi N, Saneie B, Ramezannejad P. Explanation of the sociological patterns of organ donation: An analytical study. Journal of Education and Health Promotion. 2024;13:87. [DOI:10.4103/jehp.jehp_457_23]
77. Silva A, Lalani J, James L, O'Donnell S, Amar-Zifkin A, Shemie SD, et al. Donor audits in deceased organ donation: a scoping review. Canadian Journal of Anesthesia - Journal Canadien d Anesthesie. 2024;71(1):143-51. [DOI:10.1007/s12630-023-02613-0]
78. Siminoff LA, Bolt S, Gardiner HM, Alolod GP. Family first: asian americans' attitudes and behaviors toward deceased organ donation. Journal of Racial and Ethnic Health Disparities. 2020;7(1):72-83. [DOI:10.1007/s40615-019-00635-3]
79. Kurzen J, Clavien C, Hurst S. General public's view on opt-in, opt-out, and mandated choice organ donation policies: a qualitative study involving Swiss French-speaking citizens favourably disposed towards organ donation. Swiss medical weekly. 2021;151. [DOI:10.4414/SMW.2021.w30037]
80. Wong SH, Chow AYM. Determinants of organ donation registration among university students in hong kong. Omega (Westport). 2021:302228211036863. [DOI:10.1177/00302228211036863]
81. Stephan A. The dual aspect of deceased organ donation. Experimental and Clinical Transplantation. 2022;20(3):1-2.
https://doi.org/10.6002/ect.MESOT2021.L9 [DOI:10.6002/ECT.MESOT2021.L9]
82. Yousefi H, Roshani A, Nazari F. Experiences of the families concerning organ donation of a family member with brain death. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research. 2014;19(3):323-30. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4061636/pdf/IJNMR-19-323.pdf
83. Ahmadian S, Khaghanizadeh M, Khaleghi E, Hossein Zarghami M, Ebadi A. Stressors experienced by the family members of brain-dead people during the process of organ donation: A qualitative study. Death Studies. 2020;44(12):759-70. [DOI:10.1080/07481187.2019.1609137]
84. Sque M, Long T, Payne S. Organ donation: key factors influencing families' decision-making. Transplantation Proceedings. 2005;37(2):543-6. [DOI:10.1016/j.transproceed.2004.11.038]
85. Knihs NDS, Schuantes-Paim SM, Bellaguarda MLDR, Treviso P, Pessoa JLE, Magalhães ALP, et al. Family interview evaluation for organ donation: communication of death and information about organ donation. Transplantation Proceedings. 2022;54(5):1202-7. [DOI:10.1016/j.transproceed.2022.02.064]
86. Potter JE, Herkes RG, Perry L, Elliott RM, Aneman A, Brieva JL, et al. Communication with families regarding organ and tissue donation after death in intensive care (COMFORT): protocol for an intervention study. BMC Health Services Research. 2017;17(1):42. [DOI:10.1186/s12913-016-1964-7]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
