fa مدل‌های نظام سلامت: یک مرور حیطه ای مدیریت خدمات بهداشتی‌ و درمانی Health Services Management مروری Review <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">مقدمه: </span></b><span lang="FA">تحول مدل‌های نظام سلامت بازتابی از انطباق با تحولات جهانی و چالش‌های نوظهور سلامت است و شناخت آن‌ها می‌تواند به طراحی نظام‌های سلامت کارآمد و پاسخگو کمک کند؛ ازاین‌رو، مطالعه حاضر با هدف شناسایی و تحلیل مدل‌های نظام سلامت در ادبیات جهانی انجام شد.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">روش &shy;ها: </span></b><span lang="FA">این پژوهش با روش </span><span lang="FA">مرور حیطه‌ای و با استفاده از چارچوب آرکسی و اومالی انجام شد. مطالعات مرتبط با مدل‌های نظام سلامت تا سال 1403 در پایگاه‌های داده‌ای داخلی و بین‌المللی شامل </span><span dir="LTR">PubMed</span><span lang="FA">، </span><span dir="LTR">Web of Science</span><span lang="FA">، </span><span dir="LTR">Scopus</span><span lang="FA">، </span><span dir="LTR">Science Direct</span><span lang="FA">، </span><span dir="LTR">SID</span><span lang="FA">، </span><span dir="LTR">Magiran</span><span lang="FA"> و </span><span dir="LTR">Irandoc</span><span lang="FA"> جستجو شدند. در نهایت، 97 مطالعه وارد پژوهش شدند و داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمونی و نرم‌افزار </span><span dir="LTR">MAXQDA</span><span lang="FA"> تحلیل شدند.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">یافته &shy;ها:</span></b><span lang="FA"> <span style="color:black">مؤلفه‌های شناسایی‌شده مدل‌های نظام سلامت در پنج بعد شامل حکمرانی (سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی، تولیت، سازماندهی، تنظیم‌گری، کنترل و مشارکت جامعه)، تأمین مالی (جمع‌آوری و تجمیع منابع مالی و خرید خدمات سلامت)، منابع انسانی (سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی، آموزش و توسعه، توزیع نیروی انسانی، و نگهداشت و انگیزش)، زیرساخت&shy;ها (فرآورده‌ها و تجهیزات پزشکی، اطلاعات و فناوری سلامت، و زیرساخت‌های فیزیکی) و ارائه خدمات سلامت (ارائه خدمات ساختاریافته، بهبود هماهنگی، و خدمات مبتنی بر جامعه) گروه‌بندی شدند. پرتکرارترین اجزای مدل‌های نظام سلامت شامل تأمین مالی، ارائه خدمات سلامت، حکمرانی، عدالت و دسترسی بودند. </span></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">نتیجه&shy; گیری: </span></b><span lang="FA">مدل‌های نظام سلامت عمدتاً بر پنج بعد حکمرانی، تأمین مالی، منابع انسانی، زیرساخت‌ها و ارائه خدمات استوارند. مدل تلفیقی پیشنهادی با ادغام رویکردهای ساختاری و کارکردی، چارچوبی تحلیلی برای هدایت اصلاحات زمینه‌محور، اولویت‌بندی مداخلات و بهبود عملکرد نظام‌های سلامت فراهم می‌کند.</span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:2;"><b>Introduction:</b> The transformation of health system models reflects adaptation to global changes and emerging health challenges, and understanding these models can support the design of efficient and responsive health systems. Accordingly, the present study was conducted to identify and analyze health system models in the global literature.<br> <b>Methods:</b> This scoping review was conducted using Arksey and O&rsquo;Malley&rsquo;s framework. Relevant studies published up to 2024 were retrieved from PubMed, Web of Science, Scopus, Science Direct, SID, Magiran, and Irandoc. In total, 97 studies met the inclusion criteria. Data were analyzed through thematic analysis using MAXQDA software.<br> <b>Results:</b> The identified components of health system models were grouped into five dimensions: governance, financing, human resources, infrastructure, and health service delivery. Governance included policy-making, planning, stewardship, organization, regulation, control, and community participation. Financing comprised resource mobilization, pooling of funds, and purchasing of health services. Human resources involved policy-making and planning, education and development, workforce distribution, and retention and motivation, while infrastructure included pharmaceuticals and medical equipment, health information and technology, and physical infrastructure. Health service delivery covered structured service delivery, coordination improvement, and community-based services. Financing, service delivery, governance, equity, and access were the most frequently emphasized components across models.<br> <b>Conclusion:</b> Health system models are primarily structured around four core dimensions including governance, financing, human resources, and service delivery. The proposed integrated model, by combining structural and functional approaches, provides an analytical framework to guide context-sensitive reforms, prioritize interventions, and improve the performance of health systems.</span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></div> مدل‌های نظام سلامت, حکمرانی سلامت, تأمین مالی سلامت, ارائه خدمات سلامت, مرور حیطه‌ای Health system models, Health governance, Health financing, Health service delivery, Scoping review 0 0 http://jha.iums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3226-6&slc_lang=fa&sid=1 Pouria Farrokhi پوریا فرخی pouriafarrokhi73@gmail.com 11200319475328460036120 11200319475328460036120 Yes Department of Health Management, Policy and Economics, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه مدیریت، سیاست‌گذاری و اقتصاد سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Ali Mohammad Mosadeghrad علی محمد مصدق راد mosadeghrad@yahoo.com 11200319475328460036121 11200319475328460036121 No Department of Health Management, Policy and Economics, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه مدیریت، سیاست‌گذاری و اقتصاد سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Rahim Khodayari-Zarnag رحیم خدایاری زرنق RAHIMZARNAGH@gmail.com 11200319475328460036122 11200319475328460036122 No Department of Health Policy and Management, Faculty of Management and Medical Informatics, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran گروه مدیریت و سیاست‌گذاری سلامت، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران Ebrahim Jaafaripooyan ابراهیم جعفری پویان jaafaripooyan@tums.ac.ir 11200319475328460036123 11200319475328460036123 No Department of Health Management, Policy and Economics, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه مدیریت، سیاست‌گذاری و اقتصاد سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران