fa ابعاد شبه‌علم در حوزه سلامت: یک مطالعه کیفی کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی Medical Librarianship and Information Science پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><b><span dir="RTL" lang="AR-SA">مقدمه:</span></b> <span dir="RTL" lang="AR-SA">افزایش نیاز به پیوند اعضا به چالشی جهانی تبدیل شده است. یکی از موانع اصلی در مسیر اهدای عضو الزام به کسب رضایت خانواده است که در بیش از ۵۰ کشور، از جمله ایران، قانونی است</span><span lang="EN-GB">.</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"> تغییر نگرش خانواده‌ها نقش کلیدی در افزایش نرخ اهدای عضو دارد. این مطالعه با هدف شناسایی عوامل و نقاط تماس مؤثر بر رفتار خانواده‌ها برای طراحی مداخله‌های بازاریابی اجتماعی انجام شد.</span><span lang="EN-GB" style="font-size:10.0pt"></span><br> <b><span dir="RTL" lang="AR-SA">روش‌ها:</span></b> <span dir="RTL" lang="AR-SA">پژوهش حاضر با رویکرد مرور دامنه‌ای انجام شد. جستجوی مطالعات در پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">شامل&nbsp;</span><span lang="EN-GB">PubMed</span> <span dir="RTL" lang="AR-SA">، </span><span lang="EN-GB">Scopus</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">، </span><span lang="EN-GB">Web of Science</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">،&nbsp; </span><span lang="EN-GB">ProQuest</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">، </span>&nbsp;<span lang="EN-GB">Emerald&nbsp;و SID&nbsp; طی سال های 2020 تا 2024 صورت گرفت.&nbsp;</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">در مجموع، 69 مطالعه مرتبط با نقش خانواده در فرآیند اهدای عضو شناسایی و وارد تحلیل شدند. داده‌های حاصل با استفاده از روش تحلیل مضمون</span> <span dir="RTL" lang="AR-SA">و به کمک نرم‌افزارهایExcel و MAXQDA&nbsp;</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">بررسی شدند تا نقاط تماس کلیدی و عوامل مؤثر در این حوزه شناسایی شوند.</span><br> <b><span dir="RTL" lang="AR-SA">یافته‌ها:</span></b><span dir="RTL" lang="AR-SA"> سه حوزه کلیدی شامل عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانشناختی با شش مؤلفه؛ عوامل مؤثر بر تصمیم‌گیری خانواده در اهدای عضو با سه مؤلفه؛ و عوامل مؤثر بر ارتباط مؤثر خانواده با چهار مؤلفه بر اهدا عضو تاثیر می‌گذارند. </span><br> <b><span dir="RTL" lang="AR-SA">نتیجه‌گیری:</span></b> <span dir="RTL" lang="AR-SA">استفاده از اصول بازاریابی اجتماعی با تمرکز بر نیازها و ارزش‌های خانواده‌ها می‌تواند آگاهی و مشارکت در اهدای عضو را ارتقا دهد. با وجود شناسایی عوامل موفقیت‌آمیز، بررسی ترکیبی این عوامل کمتر انجام شده که شکافی در ادبیات موضوع است. پیشنهاد می‌شود راهبردهای بلندمدت طراحی و اثرات آنها پایش شود تا تغییر رفتار خانواده‌ها بهبود یابد.</span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><b><span lang="EN-GB">Introduction</span></b><span lang="EN-GB">:&nbsp;Pseudoscience refere to claims that appear scientific but lack reliable research support, posing risks to public health and undermining trust in evidence-based medicine. This study aimed to identify key concepts of pseudoscience in healthcare and explore strategies to mitigate its influence. Its objectives are to clarify the conceptual and semantic relationships associated with health pseudoscience and propose methods to reduce its spread.</span><br> <b><span lang="EN-GB">Methods</span></b><span lang="EN-GB">:&nbsp;This qualitative study employed conventional content analysis. Participants were recruited through purposive sampling and included physicians, medical faculty members, science experts, media professionals, patients, and individuals involved with pseudoscientific practices. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using qualitative content analysis.</span><br> <b><span lang="EN-GB">Results</span></b><span lang="EN-GB">:&nbsp;The research identified five primary categories: 1) definitions and concepts, 2) causes and mechanisms of occurrence and spread, 3) diagnostic methods, 4) consequences and complications, and 5) coping and management strategies. Analysis of perspectives revealed 19 subcategories.</span><br> <b><span lang="EN-GB">Conclusion</span></b><span lang="EN-GB">:&nbsp;This study examines health pseudoscience as a complex challange affecting social, cognitive, and public health systems. The findings suggest that effectively addressing this phenomenon requires five essential steps: 1) defining the issue, 2) identifying causative factors, 3) ensuring timely diagnosis, 4) assessing its consequences, and 5) implementing integrated strategies.</span></span></span></span></div> شبه علم, علم, سلامت Pseudoscience, Science, Health 38 52 http://jha.iums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-5224-3&slc_lang=fa&sid=1 Payman Adibi پیمان ادیبی payman.adibi@gmail.com 11200319475328460034553 11200319475328460034553 No Isfahan Gastroenterology and Hepatology Research Center, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran. مرکز تحقیقات گوارش و کبد، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران. Firoozeh Zare-Farashbandi فیروزه زارع فراشبندی f_zare@mng.mui.ac.ir 11200319475328460034554 11200319475328460034554 No Health Information Technology Research Center, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran. مرکز تحقیقات فناوری اطلاعات در امور سلامت، دانشکده مدیریت و اطلاع‌رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران. Fatemeh Ghasabi فاطمه قصابی ghgh46553@gmail.com 11200319475328460034555 11200319475328460034555 No Department of Public Relations, University of Applied Science and Technology Center of Najafabad, Isfahan, Iran. گروه روابط عمومی، دانشگاه علمی- کاربردی نجف‌آباد، اصفهان، ایران Alireza Monajemi علیرضا منجمی monajemi@med.mui.ac.ir 11200319475328460034556 11200319475328460034556 No Virtual University of Medical Sciences, Department of Philosophy of Science and Technology, Institute for Humanities and Cultural Studies (IHCS), Tehran,Iran. دانشگاه علوم پزشکی مجازی، گروه فلسفه علم و فناوری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران. Akbar Soltani اکبر سلطانی soltania@sina.tums.ac.ir 11200319475328460034557 11200319475328460034557 No Evidence Based Research Center, Endocrinology and Metabolism Clinical Sciences Institute, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran. گروه داخلی، مرکز تحقیقات پزشکی مبتنی بر شواهد، پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران. Mohammadreza Hashemian محمدرضا هاشمیان mr.hashemian553@gmail.com 11200319475328460034558 11200319475328460034558 Yes Department of Medical Librarianship and Information Sciences, School of Allied Medical Sciences, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran. گروه کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز، اهواز، ایران.